Монгол Улсын иргэн бүр Үндсэн хуульд заасны дагуу сонгох, сонгогдох эрхтэй. Эрхээ эдэлж нийслэлчүүд бид бүхэн хэдхэн хоногийн өмнө сонголтоо хийж баталгаажуулсан билээ. 2016 оны сум, дүүргийн ИТХ-ын сонгуульд 13 нам, хоёр эвсэл оролцож, 152 тойрогт нийт 295 хүн нэр дэвшин өрсөлдсөн. Үүнээс 49 нь бие даагч. Гэхдээ сонгогчид энэ удаагийн сонгуульд АН, МАН болон хоёрхон бие даагчид л саналаа өгч, итгэл хүлээлгэсэн. Товчхондоо, 152 тойргийн 295 мандатын 195 нь МАН-ынх, 98 нь АН-ыных, хоёр нь бие даагчийнх болсон.

Гэтэл олонхи болж, дийлэнх сум, дүүрэгт ялалт байгуулсан МАН-ынханы шунал дарагдахгүй нь. Хумсалсаар хумсалсаар хулгайч гэдэг шиг энэ сонгуульд  АН-ын ялалт байгуулсан гурван дүүрэг рүү дайрч эхэллээ. Жишээ нь, 41 мандатаас 31-ийг нь авсан Баянгол дүүргийн АН-ынханыг бас л гадуурхан хуулийн хугацаа дуусахад ганцхан цагийн өмнө буюу шөнийн 11 цагт нэр дэвшигч нарынх нь түр үнэмлэхийг олгосон аж.

Харин Сүхбаатар дүүргийн АН-аас нэр дэвшин үнэмлэхүй ялалт байгуулсан нэг нэр дэвшигчийг мөн л ямар нэгэн тайлбар, хуулийн байгууллагын тогтоолгүйгээр хассан байна. Хамгийн ойрхон зөрөөтэй буюу 22:19 харьцаатай ялагдсан Баянзүрх дүүргийг МАН-ынхан жинхэнэ утгаараа дээрэлхэж байна гэхэд хэтрүүлсэн болохгүй байх. Иргэдээс хамгийн олон санал авч, итгэлийг хүлээн ялалт байгуулсан нэр дэвшигч нарыг намын харьяалалаар гадуурхан түр үнэмлэхийг нь гардуулахгүйн дээр ИТХ-ын анхдугаар хуралдааныг хийлгэхгүй үймүүлж, төрийн ажлыг гацааж байх жишээтэй.

Ядаж л хөгшин бурхи Ц.Нямдоржийнхоо хэлснийг санаж, ард иргэддээ амлаж байснаа нэхэн бодож, аятайхан биш юм аа гэхэд муухай харагдахгүй байх юмсан гэж боддоггүй л юм байх даа. Шунахай зан бол бүх муу муухайн үндэс гэж Ерөнхийлөгч асан Н.Багабанди гуай хэлсэн байдагийг энд онцлон тэмдэглэмээр байна. Шуналаар баяждаггүй, сувдгаар таргалдаггүй гэдэгсэн...

Баянзүрх дүүрэг бол Нийслэлийн хамгийн олон хүн амтай дүүрэг. Тиймдээ ч тус дүүрэгт сонгуулийн насны 224 мянган иргэн байдаг аж. Гэтэл Баянзүрх дүүргийн сонгуулийн хорооны дарга О.Бат-Өлзий гэх төрийн албан хаагч хүн дүүргийнхнийхээ хувийн нууцад хамаарах мэдээллийг задруулжээ. Өөрөөр хэлбэл, Хувь хүний нууцын тухай хуулийг санаатайгаар зөрчин та бидний утасны болон регистрийн дугаар, нэр, нас хүйс, ам бүлийн тоо зэрэг мэдээллийг задруулсан байх юм.

Иргэдээс хамгийн олон санал авч, итгэлийг хүлээн ялалт байгуулсан нэр дэвшигч нарыг намын харьяалалаар гадуурхан түр үнэмлэхийг нь гардуулахгүйн дээр ИТХ-ын анхдугаар хуралдааныг хийлгэхгүй үймүүлж, төрийн ажлыг гацааж байх жишээтэй.

Уг нь дүүргийн сонгуулийн хороо бол төрийн байгууллага. Энэ байгууллагыг маш нарийн зохион байгуулалт дор тодорхой хугацаанд байгуулж, төрийн албан хаагчид ажиллан сонгуулийг зохион байгуулдаг. Хуулиараа бол төрийн албан хаагч аль нэг нам, эвсэлийн талд ажиллах ёсгүй. Гэтэл Баянзүрх дүүргийн сонгуулийн хорооны дарга буюу тус дүүргийн 53 дугаар сургуулийн захирал О.Бат-Өлзий илтэд нэг талд ажилласан аж.

О.Бат-Өлзий МАН-аас нэр дэвшин сонгогдсон 19 хүнд түр үнэмлэхийг нь нууцаар өгсөн байна. Харин АН-ын нэр дэвшигч нарт түр үнэмлэх өгөх нь бүү хэл ямар нэгэн мэдээлэл ч өгөөгүйг эх сурвалж өгүүлсэн юм.Түүнчлэн сонгуулийн хороог хаяж зутан, тамга тэмдээгээ авч ор сураггүй алга болсон энэ эрхэм гэнэтхэн Баянзүрх дүүрэгт түр үнэмлэхтэй найзуудынхаа хамтаар “зочилсон” гэнэ.

Хамгийн ноцтой нь 224 мянган иргэний нууцтай холбоотой мэдээлэл хууль хүчний байгууллагын хяналтад дор дүүргийн сонгуулийн хорооны байранд лац тэмдэгтэй сейфэнд байх ёстой. Гэвч дүүргийн сонгуулийн хорооны байранд байхгүй болохыг цагдаагийн байгууллага шалгаад тогтоосон байна. Энэ тухайгаа ч О.Бат-Өлзий өөрөө хүлээн зөвшөөрч, тамга тэмдэг болон бусад нууц материалыг авч явсан, мөн хууль бус тогтоол үйлдсэн гэдгээ мэдэгдсэн бичлэг нь сошиалаар нэг тархсан байх юм билээ.

Аливаа нам эвсэлд иргэдийн итгэл гэдэг юугаар ч хэмжиж, солишгүй зүйл. Тэдэнд итгэл хүлээлгэн, төрд өөрсдийн төлөөлөл болгон илгээсэн ард түмнийхээ төлөө хичээн ажиллаж, итгэлийг нь зүтгэлээр хариулах ёстой баймаар. Гэтэл МАН-ынхан хагас жил хүрэхгүй хугацаанд л жинхэнэ нүүр царайгаа харуулж, зүүсэн маскаа аваад хаячихлаа. Ханаж цадахаа мэдэхгүй улайран дайрах нь даанч муухай харагдах.

Хадны завсар хавчуулагдсан халиуны зулзага хөөрхий гэгчээр хамгийн их балбуулж, дээрэлхүүлж байгаа Баянзүрх дүүргээр дахин жишээ авъя. Тус дүүргийн сонгуулийн хорооны дарга О.Бат-Өлзий дур мэдэн хууль бус тогтоол гаргаж, АН-аас нэр дэвшин өрсөлдөөд сонгогдсон зургаан хүнийг хассан. Хуулийн байгууллагаас нэр хасагдсан гэх эдгээр хүмүүсийн бурууг болохыг нь тогтоосон тогтоол, шийдвэр нь гарчихаад байхад улам цайм зүтгэх нь даанч харамсалтай.

Эх сурвалжийн хэлснээр, МАН-аас нэр дэвшин сонгогдсон 19 хүний 12-той нь холбоотой гомдол, хууль зөрчсөн үйлдэл, баримт мэдээлэл цагдаа, шүүхийн байгууллагат шалгагдаж байгаа аж. Хуулийн байгууллагын үйл ажиллагааг хүндэтгэн өнөөдрийг хүртэл ямар нэгэн мэдээлэл тарааж, дайрч давшлаагүй гэдгээ нэр татуулсан гэх хүмүүсхэлэх юм билээ. Ёс зүй, шударга байдал гэж л үүнийг хэлэх биз ээ. 

Н.Монголжин