Манай нийслэл шиг дөрвөн уулын дунд хавчигдсан байрлалтай атлаа бүх үйлчилгээгээ нэг дор хамж бөөгнүүлсэн улс орон хэр олныг мэдэхгүй. Хүндээ хүрч үйлчлэх ёстой тэдгээр үйлчилгээ нь эргээд иргэддээ төвөг учруулж, олон түмний бухимдах шалтгаан болж байгаа нь гарцаагүй үнэн. Тухайлбал, Зуун айлд байрлалтай барилгын зах байна. Хотын түгжрэлд голлох үүрэг гүйцэтгэдэг газар гэчихвэл үгүйсгэх хүн гарахгүй биз. Энд автомашин хүн хоёр нь ёстой л “би наашаа, чи цаашаа”-даа тултлаа бужигнадаг. Хажуугаар нь нийтийн тээвэр зорчино. Эгнүүлэн тавьсан чингэлэгэн дэлгүүрүүд өөр өөрсдийн төрөлжсөн бараа бүтээгдэхүүнээ зардаг. Барилгын захыг бараадсан түлшний худалдаа ч эрчимтэй явагддаг. Олны хөл хөдөлгөөн ихтэй газар болохоор түүнийг дагасан элдэв бүхэн л энд бий. Ядаж байхад хилийн дээс алхах хүсэлтэй хүн бүр, арилжаа наймаа эрхлэгчид гадаад паспортоо авах гэж бас л Зуун айлыг зорино. Төрийн байгууллагын хувьд хамгийн олон хүний хөлд дарагддаг Улсын иргэний бүртгэлийн ерөнхий газар нь чухам тэр бөөгнөрөл дунд буюу Зуун айлд байршдаг. Дүүргийн эмнэлэг нь ч энд. Тэгэхээр хөл толгойгоо олохоо болитол бужигналгүй ч яахав. Замын түгжрэлээс гадна агаарын бохирдол гэж нэг айхавтар зүйл энд дээд цэгтээ тулсан. Утаанаас болсон жилийн жилд өвлийн турш яригддаг тэр бохирдлыг хэлээгүй байна. Бүтэн жилийн турш үргэлжилдэг, байгаль орчныг хамгийн ихээр бохирдуулдаг хөөс, цементыг хэлж байгаа юм.

“Зуун айл”-ын гэгддэг 32-ын тойрог хүртэлх зам дагууд нийт 1,6 км урттай газарт дээр өгүүлсэн бүхэн жинхэнэ утгаараа шахцалдан оршсоор олон жилийн нүүр үзлээ. Ер нь бол Зуун айлын нийт худалдааны төвийн талбайн хэмжээ 58,697 ам.метр байгаагаас  худалдааны барилгын талбайн хэмжээ 33,385 ам.метр, ашигтай талбайн буюу түрээслэх боломжтой талбайн хэмжээ нь 27,263 ам.метр талбай аж. Мөн 6.272 ам.метр талбайд агуулахууд байрладаг байна. Энэ л хоёр км хүрэхгүй  урттай “алгын чинээ” газар дээр 4000 гаруй аж ахуйн нэгж үйл ажиллагаа явуулж байна. Харин тэдний эрх ашгийг хамгаалаад байгаадаа ч тэр үү, эсвэл тэнд амьдардаг иргэдээ эс тоосондоо ч тэр үү, өдийг хүртэл хэл ам таталсан барилгын материалын захын асуудал эмхлэн цэцлэгдээгүй л байна. Уг нь энэ захыг нүүлгэх асуудал одоогоос зургаан жилийн өмнөөс анх яригдаж эхэлсэн байдаг. Харамсалтай нь, яриа төдий явсаар замхарсан. Хувь хүн хийгээд албан байгууллагад барилгын материал хэрэгтэй юу гэвэл мэдээж хэрэгтэй. Гэхдээ айл өрх жил бүр гэртээ засвар хийгээд байдаггүй. Албан байгууллага ч гэсэн тэр. Дор хаяж 3-5 жил болж байж их засвар хийдэг. Чухам тэр үедээ хотоос гарч материалаа аваад ирэхэд юу нь болохгүй гэж.

Нийслэлийн удирдлагын зүгээс хот доторх томоохон захуудыг нүүлгэж хотоос гадагш байрлуулах ажлыг 2013 оноос эрчимтэй ярьж эхэлсэн. Харин ажил болгосон анхных нь 22-ын товчооны цаана байрлах Авто худалдааны цогцолбор төв юм. Энэ цогцолбор төвийг барьж эхлэхтэй холбоотой зөндөө хэл ам гарч байсан. Автомашины дагнасан зах болох “Цайз”-ынхан илт эсэргүүцэж байсан ч төр юмаа мэдэж зохицуулалт хийсэн. Тэр үед барилгын төвлөрсөн захыг Налайх дүүрэгт байгуулна гэж яригдаж байсан ч бас л чимээгүй өнгөрсөн. Хотын төвд байрлалтай захуудыг нийслэлээс гадагшлуулах асуудал хөндөгдөөд ирмэгц Зуун айлд байрлалтай захынхан үүрээ эвдүүлсэн шоргоолж шиг бужигнаж эхэлдэг. Тэгээд л төвлөрсөн дэлгүүр барьж өгөөч гэх юм уу, эсвэл энд байршдаг Оюуны өмч,Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар болон дүүргийн эмнэлгийг нүүлгэх хэрэгтэй гэж давардаг. Түрээслэгчдийн зарим нь замын түгжрэлийг байхгүй болгоё гэвэл нэн түрүүнд байгаль орчныг хамгийн ихээр бохирдуулж буй хөөс, цементийн дэлгүүрүүдийг нүүлгэх хэрэгтэй гэж хаяагаа хадраад авах нь ч бий. Тэд хэлэхдээ “ Хамгийн түрүүнд цемент, чулуу, арматурын төмөр зардаг хүмүүсийг энэ хавиас нүүлгэх хэрэгтэй. Тэдний зарж буй бараа Зуун айлын орчим амьдардаг иргэд болон бидний эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлдөг. Цемент л гэхэд агаарт дэгдэж тоос, шороо тоосонцрыг бий болгож, хүмүүсийг астамтай болгодог аюултай шүү дээ” гэдэг. Үүнд үнэний хувь бий. Гэхдээ нэг хэсгийг нь тасдаад нүүлгэлээ гээд замын бөглөрөл, хөрсний бохирдол, байгаль орчны асуудал шийдэгдчихгүй. Харин цогцоор нь асуудлыг шийдэж, барилгын материалын захыг хотын зах руу шилжүүлээд, шинэ долдугаар хорооллоо төлөвлөгөөний дагуу босгож эхэлбэл нийслэлийн хөгжилд ч, нийт олны тусад ч хэрэгтэй. Учир иймээс Нийслэлийн Засаг Даргыг ирэх онд энэ асуудалд онцгой анхаарч ажиллаасай гэж л хүсэх байна.

Н.Саран