Шинэ он айсуй. Өвлийн өвгөн, цасан охидтойгоо ирдэг гэж итгэдэг хүүхэд насны мөрөөдлөөсөө слах дургүй ч юм уу хүүхдүүдээсээ илүү насан хүрэгчид наргиж цэнгэхээр хөл алдан бужигнаж байна. Мэдээж шинэ ондоо элбэг дэлбэг байхыг билэгдэн идээ ундаа бэлдэлгүй яахав. Гэхдээ л энэ мэтийн баярын өдрүүдэд гаднаас оруулж ирсэн хүнсний бүтээгдэхүүн хачин ихээр борлогддог. Тэр хэрээр баяраар хордож өвчлөгсдийн тоо энгийн үеийнхээс хэд дахин өсдөг. Гэвч энэ бүхэн зөвхөн Монголд тохиолддог зовлон биш ажээ. ДЭМБ-аас гаргасан судалгаагаар дэлхий дахинд жил бүр 2.2  сая хүн хоол хүнс, усаар халдварласан өвчнөөр нас барж үүнээс 1.9 сая нь бага насны хүүхдүүд байна гэж тооцсон байна. Тэгвэл өнөө өндөр хөгжилтэй орны нэг АНУ-д жилдээ 48 сая хүн өвдөж үүнээс 128 мянга нь эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлж 3000 гаруй нь нас бардаг гэсэн тоо баримтыг Өвчин судлалын хүрээлэнгээс нь гаргасан нь ойролцоогоор зургаан хүний нэг нь хоол хүнснээс шалтгаалсан өвчнөөр өвддөгийг харуулж байна. Манай улсын хувьд хоолны хордлогот халдварын дэгдэлтийн тоо сүүлийн жилүүдэд эрс нэмэгдсэн бөгөөд Халдварт өвчин судлалын төвөөс гаргасан тайлангаас харахад 2004-2016 оны хугацаанд Улаанбаатар хот, есөн аймаг, таван суманд 2573 хоолны хордлого гарсан байна. Нийт дэгдэлтийн бараг 60 орчим хувь нь  сургууль, хүүхдийн байгууллагын үдийн цайны хөтөлбөр, мөн зохион байгуулалттай арга хэмжээнд оролцогсодыг хамарчээ. Өвчилсөн хүмүүсийн 48.3 хувь нь салмонеллоор, 17.2 хувь нь шигеллийн төрлийн нянгаар үүсгэгдсэн хордлогоор өвдсөн байгаа нь тэдгээр хүмүүсийн идэж уусан хоол хүнс нь нянгийн бохирдол өндөртэй, гал тогооны ариун цэвэр, технологийн ноцтой зөрчилтэй газраар үйлчлүүлсэнтэй холбоотой.

Энэ нь нэг талаар сүүлийн үед хөдөө аж ахуй газар тариалан эрчимтэй хөгжиж мах, сүү, үр тариа, хүнсний ногоогоо өөрсдөө бэлтгэж буй гэх боловч  хүнсний хангамж импортоос голдуу хамааралтай хэвээр байгаатай холбоотой. Тухайлбал, хүнснийхээ ихэнхийг авдаг урд хөршийн газар тариалангийн нутаг нь ихэнхдээ хүнд метал болон пестицидээр бохирдсон. Хуурамч бүтээгдэхүүний асуудал, химийн бохирдлын асуудал өндөртэй байдаг бол хойд хөршийн хувьд  Европын холбооны хуучирсан хүнсний бүтээгдэхүүнийг дахин савлаж үйлдвэрлэх бизнес дэлгэрч байгаа гэх мэдээлэл бий. Түүнээс гадна сүүлийн үед манайхан эд хогшил, машин тэрэг, хүнсний зүйлсээ байнга импортлох болсон Япон, Солонгос зэрэг Азийн орнуудад Фукушима цөмийн станцын дэлбэрэлтийн дараачаас цацрагийн бохирдлын хэмжээ эрс ихэссэн зэрэг нөхцөл байдал нь манай улсын хүнсний аюулгүй байдлын гадаад хүчин зүйл болж байна.

Улаанбаатар хотод  зонхилон хэрэглэдэг хүнсний бүтээгдэхүүний байдалд эрүүл ахуйн үнэлгээ  өгсөн судалгаагаар хүнс худалдан борлуулж буй газруудын бараг гуравны нэг нь гар угаах газар болон жорлон байхгүй, ажиллагсадын гуч гаруй хувь нь эрүүл мэндийн үзлэг шинжилгээнд хамрагдаагүй, худалдаалж буй хүнсний 40 орчим хувь нь хүнс эрүүл ахуйн хяналтанд хамрагдаагүй зэрэг дүн гарчээ. Судалгаагаар хэрэглэж буй хүнсэнд хүнд металлын болон хөгц мөөгөнцөрийн болон түүний хорын бохирдлын хэмжээ зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс их байгаа нь тогтоогдсон. Өөрөөр хэлбэл, бидний өдөр тутмын хэрэглэж буй хүнс нь эрүүл ахуй ариун цэврийн шаардлага хангаагүй нөхцөлд үйлдвэрлэгдсэн, удаан хадгалсан, химийн болон физикийн бохирдол өндөртэй байгааг харуулж энэ нь хүнснээс шалтгаалсан архаг өвчнүүд, хавдар, чихрийн шижин, таргалалтын эх суурь болж байгаа гэдгийг үгүйсгэх аргагүйг мэргэжилтнүүд хэлдэг. Дэлхийн банкны группын Флорентин Бланк нэгэнтээ, "Монголчууд бүх төвшинд итгэлцэл муутай. Аль ч төвшинд бие биедээ итгэдэггүй. Мөн үйл ажиллагааг анхаарахаас илүү дүрэм журам, бичиг цаасанд анхаардаг, тавигдаж буй шаардлага нь хоцрогдмол, бодит байдалд нийцээгүй. Хэрэглэгчид нь ч хүнсний аюулгүй байдал гэж юу байдгийг огт ойлгодоггүй, давхардсан олон хяналт шалгалт хийдэг, тэгсэн хэрнээ гол асуудлаа гээгдүүлэх нь энүүхэнд товчхондоо хяналт нь ямар ч үр дүн өгдөггүй. Мөн аюулгүй, баталгаатай бүтээгдэхүүнийг өндөр үнээр худалдан авах чадваргүй, гадаадаас орж ирж буй бараа, бүтээгдэхүүнээс хамгийн хямдыг нь сонгон хэрэглэдэг.” хэмээн ярьсан нь гашуун ч гэсэн үнэн

З.УРСГАЛ