Өнөөдөр 1921 оны гуравдугаар сарын 1-3-нд тухайн үеийн Нийслэл Хүрээнд байсан хувьсгалчдын Хүрээний ба Консулын бүлгэмүүд нэгдэн байгуулсан Монгол Ардын намын зөвлөлгөөнөөр удирдах байгууллага Төв хороог сонгон, мөрийн хөтөлбөр “Монгол Ардын намаас түмэнд тунхаглан зарлах бичиг”-ийг баталснаар өнөөдрийн МАН болон МАХН-ууд улстөрийн намын шинжийг олсны 97 жилийн ойн баярын өдөр. Өнөөдөр энэ өдрийг эдгээр намууд “Эх орончдын өдөр” хэмээн тэмдэглэж, тус тусдаа жанжин Д.Сүхбаатар болон эзэн Чингисийн хөшөөнд цэцэг өргөж, хүндэтгэл үзүүлснээр тэмдэглэн өнгөрүүлж байгаа билээ. Дөнгөж саяхан МАХН-ынхан Н.Энхбаяр даргаа хүлээн Д.Сүхбаатарын хөшөөний зүүн талд эгнэн жагссантай таарч тус намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Б.Тулгаас доорх яриаг авснаа уншигч танд хүргэж байна.

-Өнөөдөр МАН болон МАХН-ын үүсэн байгуулагдсан баярын өдөр. “Эх орончдын  баяр” гэгдэх энэ өдөр танай намын зүгээс ямар арга хэмжээнүүд зохион байгуулах вэ?  

-Өнөөдөр Монгол Улсад улстөрийн ууган хүчин үүсэн байгуулагдсаны 97 жилийн түүхт баярын өдөр тохиож байна. Анх энэ өдрийг тэмдэглэх тухай тогтоол 2005 оны УИХ-аар батлагдаж байсан. Хуучин бол нэг намын үүсэн байгуулагдсан өдөр гэж үздэг байсан бол тэрхүү тогтоол батлагдсанаар энэ өдөр нь зөвхөн нэг намын баярын өдөр биш, энэ өдөр Монголчууд эвлэлдэн нэгдэж арьс өнгө, хөрөнгө чинээ, гарал үүсэл үл хамааран улсынхаа өмнө тулгамдаад байгаа асуудлыг ярьж, шийдвэрлэх хамгийн зөв гарцыг хамтран хайх өдөр юм гэсэн үзэл баримтлал тогтсон юм. Товчхондоо 97 жилийн өмнө байгуулагдсан улстөрийн нам гэдэг институциар дамжуулан Монгол Улсыг хөгжлийн зөв замаар удирдан чиглүүлэх ёстой гэсэн ойлголцолд хүрч чадсан эв нэгдлийн өдөр юм. Тэгэхээр энэ өдрийг бид ингэж эвлэлдэн нэгдэж тэмдэглэн өнгөрүүлэх нь хожим хойшдоо Монголын улстөрийн бүх хүчнүүд болж өгвөл учир зүйгээ ололцож, асуудлаа ярилцаж хамгийн зөв гарцыг хайж, урагшаа явах бололцоог сануулсан, ухааруулсан өдөр гэж үзэж байгаа. 1921 оны гуравдугаар сарын 1-нд анх МАХН байгуулагдаж, Нийслэл хүрээнд байсан хувьсгалт бүлгэмүүд тухайн үед Монголд тулгамдаад байсан боловсрол, эрүүл мэнд гээд улсын хөгжилд саад болж байгаа хүндрэлтэй бүх л асуудлыг хэлэлцсэний дээр хамгийн гол нь Монгол Улсын тусгаар тогтнолын асуудлаа ярилцан эвлэлдэн нэгдэж улстөрийн нам байгуулсан нь энэ өдрийн түүхэнд гүйцэтгэсэн хамгийн гол гавьяа, тэмдэглэн өнгөрүүлэх ёстой бахархал нь юм. Тухайн үед хэмжээгүй эрхэт хаант засгийг халж, Ардын засаг буюу ард түмэн өөрөө эрх мэдлийг авч явах засаглалын хэлбэрийг бий болгосон нь Монгол Улсын түүхэнд алтан үсгээр тэмдэглэгдэн үлдсэн үлэмжийн их үйл хэрэг байсан юм. Тэгэхээр энэ өдөр бол аль нэг улстөрийн намын төрсөн өдөр биш бүх улстөрийн хүчнүүд үүсэн байгуулагдах эхлэлийг тавьсан түүхэн өдөр гэж үзэх ёстой. Бид эхлээд жанжин Д.Сүхбаатар болон их эзэн Чингис хааныхаа хөшөөнд цэцэг өргөж, хүндэтгэл үзүүлнэ. Тэгээд дараагийн үйл ажиллагаанууд явагдана даа.

-Өмнөх жилүүдэд МАН, МАХН хоёр энэ өдрийг хамтдаа тэмдэглэн өнгөрүүлдэг байсан бол энэ жил яагаад тус тусдаа тэмдэглэж, жанжин Д.Сүхбаатарын хөшөөнд тусдаа цэцэг өргөж байгаа юм?

-Өмнөх жилүүдэд нөхцөл байдал тэгж таарсан байх. Нөгөө талаар манай хоёр нам угшил нэгтэй байгаад хоёр салсан шүү дээ. Тийм болохоор нэгдмэл байсан үеийн түүхийг бүтээлцсэн ахмадууд маань “Та нар нэгдэж баяраа тэмдэглээч, ер нь бүр нэгдэж болдоггүй юмуу” гэж санал бодлоо илэрхийлцгээж байсан л даа. Гэтэл улстөрийн нам гэдэг нь тодорхой үнэт зүйл, үзэл баримтлалтай хүмүүсийн нэгдэл шүү дээ. Үнэт зүйл, үзэл баримтлал нь нэгэнт өөр болоод ирвэл нэгдмэл нам байх ямар ч бололцоогүй болоод явчихна. Хоёр жилийн өмнө эвсэх, хамтрах тухай асуудлыг ярьж байх үед Эх орончдын баяр тохиож байсан юм. Харин өнөөдрийн тухайд тус тусдаа тэмдэглэж таарч байгаа нь цаанаасаа зориуд зохион байгуулсан ажил биш. Ер нь ингэж тэмдэглэхэд болохгүй зүйл байхгүй л дээ.

-Ер нь үнэт зүйл, үзэл баримтлал зөрөөд ирэхээр цаашдаа эвсэх нэгдэх асуудал хаалттай гэж ойлгож болох нь ээ?

-Үнэт зүйлийн хувьд МАХН бол социал демократ үзэл баримтлалтай нам. Энэ нь бол нийт Монголчууд дундажаараа амьдрал ахуй нь жигд тэнцвэртэй хөгжиж дэвжих ёстой гэдгийг бид ярьж байгаа юм. Гэтэл өнөөдөр эрх барьж байгаа МАН-ын үнэт зүйл үзэл баримтлалын тухайд нийгэмд тэгш бус, баян ядуугийн дэндүү их ялгавартай байдлыг тэгтлээ тоож авч хэлэлцэхгүй маягаар яваад байна л даа. Нөгөө талаар яг өнөөдрийн байдлаар Монгол Улсад хууль, шүүх АТГ гээд эрх мэдлийг хэрэгжүүлэгч байгууллагууд чин шударгаар ажиллах, хууль дээдлэх ёсыг бараг л уландаа дэвслээд явж байна. Шүүх чин шударгаар, хэн нэгнээс, аль нэг улстөрийн хүчнээс хараат бусаар ажиллаж үнэхээр чадахгүй байна. Жирийн ард иргэдэд төмөр нүүр үзүүлдэг хэрнээ цагаан захтнуудын толгойг илсэн, хуулийг завхруулж ард иргэдээ алаг үзсэн байдлаар хандаж байгааг Монголчууд их багагүй харцгааж байгаа. Бид үнэт зүйл, үзэл баримтлалын ийм л ялгаатай яваад байгаа учраас МАХН-ын өмнө ихээхэн үүрэг хариуцлага ирж, хийх ажил ч их болж байна. Бид улстөрийн ууган хүчний хувьд хойшид тодорхой бодлого зорилго, зохион байгуулалттайгаар Монголын улстөрд эргэн ирж улс орныхоо ирээдүйн сайн сайхны төлөө, ард иргэдийнхээ амар жаргалтай амьдралын төлөө хийхээр төлөвлөж байгаа олон ажил бий. Гэхдээ өнөөдөр тэр бүхнийг хамж ярина гэвэл ихээхэн цаг хугацаа шаардлагатай тул энэ удаа ингээд өндөрлөе гэж бодож байна, баярлалаа.

Д.Түвшин