Монгол Улсын Ерөнхийлөгч бүх шатны шүүхийн шүүгчийг томилох эрхийг хуулиар эдэлдэг. Тодруулбал, Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс санал болгосон шүүгчийг томилох, чөлөөлөх эрхийг Ерөнхийлөгч эдэлдэг гэсэн үг.

Энэ ч үүднээс өнгөрсөн нэгдүгээр сарын 15-нд Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн гишүүн Л.Зандраа, П.Батсайхан нарыг тэтгэвэр тогтоолгох насанд хүрсэн гэж үзэн чөлөөлөх зарлигийг Ерөнхийлөгч Х.Баттулга гаргасан юм.

Тэгвэл насаар ялгаваралд өртсөн дээрх хоёр гишүүн нь яг үнэндээ тэтгэврийн насанд хүрээгүй байжээ. Өөрөөр хэлбэл, тэд он гарснаар нэг нас нэмсэн ч гэлээ төрсөн өдөр нь тохиож албан ёсоор нэг нас нэмээгүй байсан үг юм. Хэрэвзээ, он гарангуут нь нэг нас нэмсэнд тооцож буй юм бол Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс хоёр биш харин ч гурван гишүүн суудлаа чөлөөлж өгөх учиртай аж. Тодруулбал, ШЕЗ-ийн дарга Н.Лүндэндорж нь он гарсаар мөн л тэтгэвэрийн насандаа хүрсэн. Түүнчлэн тэрбээр ШЕЗ-ийн гишүүн байх хугацаа ирэх тавдугаар сард дуусна. Гэтэл тэрбээр өнөөдрийг хүртэл ажил үүргээ гүйцэтгэсээр байна.

Н.Лүндэндорж даргын сонгогдсон хуулийн хугацаа дуусаагүй учир ажлаа үргэлжлүүлэх эрхтэй гэж байгаа бол О.Зандраа, П.Батсайхан хоёр ч гэсэн ийм эрхтэй баймаар. Учир нь тэднийг 2016 оны тавдугаар сарын 25-нд томилсон гэхээр ирэх тавдугаар сард хугацаа нь дуусах ёстой байсан гэсэн үг. Шүүхийн захиргааны тухай хуулийн 13.3-т “Ерөнхий зөвлөлийн дарга, гишүүд нь орон тооны байх бөгөөд бүрэн эрхийн хугацаа гурван жил байна” хэмээн зааснаас үзвэл дээрх хоёр гишүүний хугацаа энэ оны тавдугаар сард дуусгавар болох байжээ. Эндээс үзвэл, төрийн тэргүүн дээрх хоёр гишүүнийг хууль бусаар чөлөөлсөн болж таарах нь.

Шүүгчид шүүх танхимд аавын хүү, ээжийн охиныг алагчилалгүй хуулийн дор үнэн, худлыг дэнслэх учиртай. Тэгсэн атлаа өөрсдийн гал тогоондоо дарга, цэргээрээ хуваагдаж тоглодог болох нь эндээс харагдав. Хамгийн харамсалтай нь энэ тоглоомын галыг төрийн тэргүүн өрдөж суух нь юуны учир вэ.

Ерөнхийлөгч дээрх хоёр гишүүнийг чөлөөлөх зарлиг гаргаснаас гурав хоногийн дараа буюу өнгөрөгч нэгдүгээр сарын 18-нд Шүүхийн ерөнхий зөвлөлийн дарга Н.Лүндэндорж тэднийг өмнө нь ажиллаж байсан шүүгчийн албанд нь буцаан томилуулахаар нэр дэвшүүлжээ. Тодруулбал, Л.Зандраа гишүүнийг Улсын дээд шүүхийн Захиргааны хэргийн танхимын шүүгчээр, П.Батсайханыг Орхон аймгийн Эрүүгийн хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн шүүгчээр ажиллах эрхийг нь сэргээхийг Ерөнхийлөгчид санал болгосон юм. Гэтэл энэ саналыг Ерөнхийлөгч ёсчлоогүй хэрнээ Э.Батбаярыг оронд томилсон байдаг.

Нөгөөтэйгүүр, шинээр томилогдсон шүүгч, Ерөнхий шүүгч нарт төрийн тэргүүн зарлиг гардуулах арга хэмжээ өнгөрсөн долоо хоногт болсон юм. Энэ үеэр нийт 41 шүүгч зарлиг гардуулсан боловч Л.Зандраа, П.Батсайхан нарын нэрс дурдагдсангүй.

Тэтгэврийн насанд хүрсэн гэдгээр “шалтаглаж”, хууль бус шийдвэрийг Ерөнхийлөгч гаргасан атлаа ямар учраас тэднийг хуучин ажилд нь нэхэн томилолгүй “гороож” буй нь бас л таавар хэвээр үлдлээ.

Эндээс үзвэл, Ерөнхийлөгч хүсвэл хуулийн хугацаа дуусаагүй байсан ч гишүүд нь хусагдах үүрэгтэй юм байна. Харин тэдэнтэй адил шалтгаантэй дарга бол ажлаа үргэжлүүлэх бүрэн эрхтэй болж таалах нь. Ийм муу жишгийг Ерөнхийлөгч бий болгочихлоо. Ингэж болно гэж үү. Үнэн, худлын дэнсийг дэнсэлдэг шүүгчид маань өөрсдөө шударга ёсыг эрхэмлэж байж, нийгэм цэвэрлэгдэх учиртай. Гэтэл энэ эрхэм ёсонд Ерөнхийлөгч шууд халдаж, шүүх байгууллагыг үндсээр нь ганхуулах нь ямар учиртай юм бэ.

Хэрвээ шүүгчийн хараат бус байдалд нөлөөлөх замаар шүүгчийг чөлөөлж байгаа юм бол ШЕЗ-өөс хоёр биш харин ч гурван гишүүн чөлөөлөгдөх бус уу.

Г.Нацаг-Эрдэнэ