Хууль зүйн байнгын хорооны хуралдаанаар ҮАБЗ-өөс гарсан зөвлөмжийн дагуу шүүх, прокурор, АТГ-ын удирдлагуудыг томилуулах эсэх хуулийн төслийг хэлэлцэж байна. Үүнтэй холбогдуулж УИХ-ын гишүүн Х.Нямбаатар байр сууриа илэрхийлсэн юм.

Тэрбээр “Ерөнхийлөгчийн зүгээс Шүүгчийн эрх зүйн байдлын тухай, Прокурорын байгууллагын тухай хууль, Авилгын эсрэг хууль зэрэгт нэмэлт өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг өргөн барилаа. Хуулийн төслийн гол агуулга нь Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн зөвлөмжид үндэслэж дээрх байгууллагуудыг удирдлагыг чөлөөлөх эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох юм. Би жилийн өмнөөс л шүүхийн байгууллага, шүүх засаглал авилгад идэгдлээ. Бие даасан хараат бусаар ажиллаж чадахгүй байна, хууль бусаар шүүгчид баяжсан гэдгийг олон нийтэд ярьж байсан. С.Зориг агсны амь настай холбоотой хэргийг шалгахдаа эрүүдэн шүүсэн эсэхийг Тагнуулыг байгууллагаас шалгаж байна гэх мэдээлэл гарсан. Үүний дараа Засгийн газрын хуралдаанаар эрүүдэн шүүсэн бичлэгийг ил болгох хэрэгтэй гэж үзсэн. Эрүүдэн шүүх гэдэг нь аймшигтай зүйл. Монгол Улс эрүүдэн шүүхийн эсрэг конвенцод нэгдэж орсон. Намайг хүүхэд байхад нэг аюултай хэрэг гарч байсан. 1982 оны наймдугаар сарын 26-27-нд шилжих шөнө Эрдэнэт хотын Энхтолгойн сангийн аж ахуй дээр н.Дугархорлоо гэдэг хүн нас барьсан. Тухайн үеийн чухал хэргийн мөрдөн байцаагч энэ хэргийг гурван жил шалгасны үндсэн дээр амиа хорлосон гэж үзээд хэргийг хаасан. Төд удалгүй Зүүнхараагийн хориход хоригдож байсан ялтан н.Мягмар гэдэг хүн би н.Уранчимэг болон тэр тэр нартай бүлэглэж н.Дугархорлоогын амь насыг егүүтгэсэн хэмээснээр хэргийг дахиж сэргээж шалгуулсан. Ингээд гурван хүнийг цаазаар авах ял, нөгөө эмэгтэйд 15 жил хорих ял оногдуулж байсан. Энэ хэргийг гардаж шийдвэрлүүлсэн хүн нь Улсын Ерөнхий прокурорын туслах Д.Отгонбаяр гэдэг хүн байсан. Энэ асуудлыг тухайн үеийн шог зохиолч Ж.Бармсай гуай олон нийтэд ил болгосон. Тэрбээр “Хуульчид багаа хууллаа”, “Шоронгоос өшөө авч байгаа биш биз” гэдэг нийтлэл гаргаснаар энэ хэрэг олны анхааралд очиж хэрэг дахин шалгагдсан. Ингээд шалгалтаар шүүхээс тухайн хэрэгт яллагдсан хүмүүсийг гэм буруугүй хэмээн тогтоож байсан. Үүний дараа буюу Монгол Улс хэрэг бүртгэгч буюу мөрдөн байцаагч прокурор, шүүгчийн гэм буруутай үйл ажиллагааны улмаас иргэнд учирсан гэм бурууг арилгах журмын хууль буюу хамгийн анхны эрх зүйт төрийн шинж чанарыг агуулсан хуулийг баталсан. Гэтэл 1990 оноос хойш өнөөг хүртэл маш том гажуудал гарсан гэдгийг өнөөдөр төрийн гурван өндөрлөг хүлээн зөвшөөрч эхэллээ. Энэ бол зөвхөн гурван хүний асуудал биш нийтээрээ айдас, хүйдэсгүй амьдрах уу эсвэл хууль хяналтын тодорхой хэсэг хүмүүсийн хонгилоор орох уу гэдгийг олон нийтэд ил болгох процесс явагдаж байна. Иймээс Ерөнхийлөгчийн өргөн барьж байгаа хуулийн төслийг дэмжиж байна. Гэхдээ Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн гурван гишүүн хууль хяналтын байгууллагын удирдлагуудыг өөрчилнө гэдэг бол байж болохгүй зүйл. Цаашид бид шүүхийн захиргааны байгууллагын хуулийг шинчилж хараат бус шинж чанар руу оруулах алхмыг нэн яаралтай хийх хэрэгтэй. Би Parlament.mn гэдэг сайт руу хуулийн төслөө оруулсан. Прокурорын байгууллагын төвлөрсөн нэгдмэл удирдлагыг арилгаж байж хонгил гэдэг зүйл нурна. Тиймээс энэ хуулийн дараа шүүгчийн хариуцлагын тухай хуулийг оруулж ирж шүүгч хариуцлага хүлээдэг тогтолцоо руу шилжих ёстой. Үүний дараа мөн Үндсэн хуулиар тодорхой болзол шалгуур хангасан хүнийг шүүхийн захиргааны байгууллагаас сонгон шалгаруулж тодорхой хугацаатай томилдог энэ шилжилт руу шилжиж орохгүй бол АТГ-ын олон нийтэд мэдээлэх цагаар хууль бусаар хөрөнгөжсөн шүүгч нарын асуудал, бүрэн эрхийг нь түдгэлзүүлэх гэж байгаа болон түдгэлзүүлэхээс татгалзсан гэдэг шүүгч нарын асуудал өдөр бүр яригдана. Тиймээс бид шударга шүүхгүйгээр хэнээс ч шударга ёсыг нэхэх ёсгүй. Англи улс хатан хааныхаа гэр бүлд шударга шүүхийн тогтолцоог бий болгож чадсан болохоор хайртай байдаг. Тиймээс бид энэ алхмын төлөө явах ёстой.

-Үндсэн хууль болон бусад хуультай зөрчилдөхгүй юу?

-Хууль тогтоомжийн зөвлөмжөөр яаралтай горимоор өргөн барих эрх зүйн орчин бий. Үндсэн хуульд томилж чөлөөлөх эрхийг тодорхой субъектэд өгсөн. Шүүхийн захиргааны байгууллага буюу Шүүхийн ерөнхий зөвлөл шүүгчийг сонгон шалгаруулах, шүүхийн бие даасан хараат байдлыг бий болгох эрх үүргийг нь олгосон. Өнөөдөр бүх шүүгчийг чөлөөлөх, томилох асуудал яригдаагүй шүү дээ.

-Та С.Зориг агсны амь насыг хөнөөсөн гэх этгээдүүдийг эрүүдэн шүүсэн бичлэгийг үзсэн үү?

-Би үзээгүй. Энэ асуудлын талаар хоёр удаа бүлэгт танилцуулсан. Хуульзүй дотоод хэргийн сайд өөрөө зургаан хоногийн бүтэн бичлэгийг үзсэн. Бидэнд түүнийгээ сийрүүлж тайлбар хийсэн. Тагнуулын байгууллага энэ бичлэгийг илрүүлсэн, сэргээсэн.

Р.Хишигжаргал