Хуульд зааснаар Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийг Ерөнхийлөгч даргалдаг. Бүрэлдэхүүнд нь УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд нар багтдаг. Монгол Улсын үндэсний аюулгүй байдлыг хангах төрийн нэгдмэл бодлого боловсруулах үйл ажиллагаа болон түүнийг хэрэгжүүлэх явдлыг уялдуулан зохицуулах, тэр нь хэрхэн хангагдаж байгаад хяналт тавих төрийн зөвлөлдөх байгууллагыг өдгөө Х.Баттулга, Г.Занданшатар, У.Хүрэлсүх гэсэн гурван хүн бүрдүүлж байна.

Харин Зөвлөлийн нарийн бичгийн даргаар А.Гансүх ажиллаж байгаа юм. Тэрбээр Зам, тээврийн сайд, УИХ-ын даргын ахлах зөвлөхөөр ажиллаж байсан гэдгээрээ улс төрд эчнээ танил. Магадгүй эдгээрийг яагаад тодотгоод байна вэ гэсэн асуулт төрж болох, заримд нь. Тэр нь шалтгаантай. УИХ-ын ээлжит бус чуулган хаалтаа хийх товтой зэрэгцэн Ерөнхийлөгчийн зүгээс Авилгын эсрэг, Прокурорын байгууллагын тухай, Шүүгчийн эрхзүйн байдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг өргөн барьсан нь МАН-ын бүлэг, Байнгын хорооноос дэмжлэг хүлээж, чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар эцэслэн батлав.

Ингэснээр ҮАБЗ-ийн зөвлөмжийн дагуу АТГ, прокурор, шүүх байгууллагын удирдлагыг чөлөөлөхөөр болж байгаа юм.

Хууль санаачлагчийн зүгээс уг нэмэлт, өөрчлөлтийг оруулснаар ҮАБЗ-ийн гишүүдийн үзэмжээр томилгоо явна гэж ойлгож болохгүй. Тухайн байгууллагаас татгалзсан санал ирүүлэх боломжтой хэмээн тайлбарлаж буй. Тийм ч байж болох. Гэхдээ хүссэн ч, эс хүссэн ч хуулийн хяналтын байгууллагын удирдах төвшний томилгоо Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, Ерөнхий сайд гэсэн гурван хүний үзэмжээр явах нь хэн бүхэнд ойлгомжтой асуудал.

Гагцхүү ҮАБЗ-ийн зөвлөмж гарахаас өмнө түүнийг боловсруулах, хянах, судалгаа хийх ганцхан субъект бий нь нарийн бичгийн дарга А.Гансүх байгаад асуудлын зангилаа оршиж байгаа юм.

Учир нь, Зөвлөлийн үндсэн чиг үүрэгт хамаарах асуудлаар судалгаа хийх, үнэлэлт, дүгнэлт гаргах, шийдвэрийн үндэслэлийг боловсруулах, биелэлтэд хяналт тавих ажлыг зохион байгуулах үүрэг нь нарийн бичгийн даргад харьяалагддаг. Мөн Зөвлөлийн гишүүд бүрэн эрх, чиг үүргээ хэрэгжүүлэхэд нь тусалж, тэднийг үндэсний аюулгүй байдлын талаарх судалгаа, мэдээллээр хангах дотоод ажлыг эрхэлдэг. Үүгээр АТГ, прокурор, шүүх байгууллагын томилгоо нарийн бичгийн дарга А.Гансүхээр дамжиж холбогдох газруудад хүргэгдэнэ гэсэн үг.

Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга Л.Оюун-Эрдэнийн “АТГ, прокурор, шүүхэд өмнөх Ерөнхийлөгчийн үед захиалгаар томилсон 40 хүн байна” гэж ярьсан нь үнэн л юм бол ҮАБЗ-ийн эхний зөвлөмж тэдгээр хүн рүү чиглэх нь тодорхой. Харин хэн рүү?.

Х.Баттулга Төрийн тэргүүний тангараг өргөснөөсөө хойш ажлаа өгөхийг шаардсан ч “бараагүй” АТГ-ын дарга Х.Энхжаргал уу, эрүүдэн шүүлт үзүүлэх замаар С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэрэгт гурван хүнд ял ногдуулсан гэх шүүмжлэлийн бай болоод байгаа шүүх байгууллагын тэргүүн Ц.Зоригт уу. Эсвэл бүр Улсын ерөнхий прокурор М.Энх-Амгалан уу.

Энэ бүгд нарийн бичгийн дарга А.Гансүхийн гараар шүүгдэж, АТГ, прокурор, шүүх байгууллага руу “чөлөөлөх хуудас” очиж таарна.

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга “Шүүх, прокурорын байгууллагын ажилтнуудын ёс зүйгүй байдал, гэмт хэргийг гэмт хэрэг биш болгож хаацайлдаг жишиг олон жилийн турш үргэлжилж өнөөдөр хэвийн мэт ойлгогддог боллоо.

С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэрэг, “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн 49 хувьтай холбоотой хэрэг, мөн “Эрдэнэт үйлдвэр”-ээр баталгаа гаргуулан “Стандарт” банкнаас зээл авч олон зуун сая ам.долларын өрөнд оруулсан хэрэг, Тавантолгой нүүрсний ордыг хуйвалдан гаднынханд олон жилээр өгөхийг завдсан хэрэг, эзэд нь тодорхой, үнийн дүн нь тодорхой олон зуун тэрбум төгрөг зарцуулсан боловч утаа буураагүй “утаагүй зуухны” хэрэг, төрийн албыг мөнгөөр арилжсан “60 тэрбум”-ын хэрэг, Шинжан Шинфан компаниар 20 тэрбум төгрөг гаргуулж 2017 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн  сонгуульд зарцуулсан хэрэг, Багануур ДЦС-ын концесс, Салхитын мөнгөний орд болон түүнтэй холбоотой шүүгч нарын хэрэг, төрийн тэргүүн байсан хүний гэрээс хулгайгаар алдагдсан зураг гарч ирсэн гэх хэрэг, оффшор бүсэд мөнгө байршуулсан хэрэг гэх мэт иргэдийн эрх, эрх чөлөө, Монгол Улсын тусгаар тогтнол, аюулгүй байдалд ноцтой аюул учруулах олон хэргийг хууль шүүхийн байгууллага илрүүлж, шийдэж чадахгүй байна” хэмээн чуулганы индэрээс зүгээр ч нэг хэлээгүй нь лав. Үүн дээр 280 сая ам.долларын төмөр замын хэргийг 40 сая төгрөгийн торгуулиар хаасан гэх гишүүдийн шүүмжлэлийн хүрээнд хариуцлага нэхэгдэх болов уу.

УИХ-аас баталсан хууль “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэл сэтгүүлд нийтлэгдсэнээр хүчин төгөлдөр болдог заалттай. Ерөнхийлөгчийн зүгээс хориг тавих хугацаа бий ч өөрөө өргөн барьж, батлуулсан хуулиа “хазаарлах” нь юу л бол. Гэхдээ ингэлээ гээд тайвширч болохгүй. Цэц хэмээх Үндсэн хуулийн манаач бийг санах хэрэгтэй. Хэдхэн албан тушаалтныг чөлөөлөхийн тулд Үндсэн хуулиасаа давж, шүүх засаглалаа хөрөөдсөн нь үнэн л юм бол Цэц энэхүү нэмэлт өөрчлөлтийг унагаана. Цэцийн дээр хөх тэнгэр л байдаг бол шүү дээ. Түүнийг нь УИХ нэг удаадаа аргацаагаад өнгөрөх ч Их суудлын хуралдааны шийдвэр эцсийнх байдгийг мартаж болохгүй.

С.Гандөл