С.Эрдэнийг танихгүй хүн Монголд байхгүй. УИХ-ын гишүүнээр, сайдаар, АН-ын даргаар нь ч. Баянголын “Ван” гэдгээр нь хүмүүс илүү танина, эчнээ мэднэ. “Хан” гэсэн цол биш тодолгол нэмчихвэл бараг XIII зууны үеийн язгууртан мэт хүлээж авах нь холгүй л юм. 2008 оноос одоог хүртэл УИХ-ын гишүүнээр ажиллаж, 2012-2016 сайдын алба хашиж, 2017 оны хоёрдугаар сараас өнөөг хүртэл намын даргын тамга атгасан түүний он цагт юу өөрчлөгдөв, өөрчлөгдөж байна. Энэ хугацаанд юу болж өнгөрөв. Шүүх гээд үзье. Он цагийн хэлхээсээр бий болсон баримт, нотолгоонд нь тулгуурлаж...

Ер нь С.Эрдэнэ намын дарга болсноос хойш нийслэлийн хүн амын тэн хагас шахуу, 50 хүртэлх хувийг бүрдүүлдэг, ялангуяа сонгуульд голлох үүрэгтэй оролцдог Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүрэгт ямар толхилцоон үүсэв. Монгол Улсын хэмжээнд нийт сонгогчдын тоогоор дээгүүрт ордог, улс төрийн намуудын томоохон төлөөний хүнээ дэвшүүлдэг, өөрсдөө хүч үздэг тойргийнхон. Гэтэл өнөөдөр Баянзүрх дүүрэгт АН-ын үзэл баримтлал, үндсэн бодлогын амь тасрав. Сонгинохайрхан дүүрэгт амь тавьж байна. Үндсэндээ 1990 оны ардчилсан хувьсгалын түүчээ үүгээр тасарч буйгаас өөрцгүй гэсэн үг.

Угтаа хаана нэг намын тогтолцоо бүхий олонхийн дарангуйлал байна тэнд сөрөг хүчний дуу хоолой явах нь ардчилсан нийгмийн гол үзэл санаа баймаар. Ингэж байж нийгмийнхээ хэрэгцээ шаардлага, Үндсэн хуулиар олгосон эрхийг нь хангах учиртай.

Энэ нь өөрөө ардчилсан нийгмийн гол зарчим, үзэл санаа, үнэт зүйл, “Ардчилал”-ыг өмчилдөг АН-ын яриагаар. Тийм атал энэ бүгдийг ярьж, өмчилж, тугаа болгож гарч ирсэн С.Эрдэнэ дарга яг юуны төлөө АН-ыг чиглүүлж байна вэ.

300 мянгаас хол давсан хүн амтай Баянзүрх дүүргийг хоёр хуваав. Эрх баригч Ардын намын шинээр томилогдсон Засаг дарга нь төлөөний хүнээ томилуулахаар дүүргийн иргэдийн сонгох эрхэнд нь халдаж, эрх мэдлийг өөртөө төвлөрүүлэхэд С.Эрдэнэ дарга дуугарсангүй.

Баянзүрхээс төө зөрүүтэй Сонгинохайрхан дүүргийн АН-ын хороо хүртэл бутрав. Бүр хоёр хуваагдсан нь хачирхалтай. Одоо цаашид хэдэн дүүрэг, хэчнээн аймгийн намын хороо хуваагдах бол. Лав С.Эрдэнэ даргын үйлдэлд нийцүүлж УИХ, нийслэл, орон нутгийн сонгуульд оролцохгүй л байх.

Баянзүрх, Сонгинохайрхан, тус бүр нь 10, 10 нийслэлийн нийт сонгогчдийн 20 хувийг бүрдүүлж байгаа тойргийг “бэлэн хоол”-ны хэмжээнд орхиж байгаа дарга 2020 оны сонгуульд анхаарлаа хандуулж байна уу гэдэг эргэлзээ төрүүлэм, дэндүү хачирхалтай биш гэж үү.

Чин үнэнийг хэлэхэд С.Эрдэнэ намын дарга болсон даруйдаа парламентанд сөрөг хүчний үүргээ гүйцэтгэхээс илүүтэй Баянзүрхийг, бүр Сонгинохайрханыг Баянгол дүүрэг шиг “базах” гээд чадсангүй. Шат бүрт нь эрх мэдлээ тогтоож, төлөөний хүнээ томилох замаар дохио зангаагаараа хөдөлгөж барсангүй.

Сөрөг хүчний үүргийг сөрж гүйцэтгэх учиртай АН-ынхан хүртэл парламентад Бүлэггүй хоцортлоо дордов. Нам удирдана гэдэг  ах, дүү, төлөөний хүнээ аль нэг албан тушаалд томилохоос өөр асуудал. Тэр тусмаа удирдах албан тушаалд.

Гэтэл Баянгол дүүрэгт Ван+Хан болсон С.Эрдэнэ Баянзүрх, Сонгинохайрхан дүүрэгт “Хаан”-члалаа тогтоож чадсангүй. УИХ-ын төвшинд ч. Эсрэгээрээ АН-ыг шороотой хутгаж, шалан дээр хэвтүүлчихлээ.

Уг нь аль ч олонхийн Засгийн газар, засаглалын үед сөрөг хүчин нь хүчтэй, хуулиас давсан асуудал бүрт шүүмжлэлтэй ханддаг нь аль улсад тогтсон жишиг. Тэр хэрээрээ рейтинг нь өсч, ирэх сонгуулийнхаа санал, сонголтыг баталгаажуулдаг. Харин С.Эрдэнэ даргын энэ цаг үе АН ингэтлээ доошоо орох нь хэний ч санаанд буугаагүй нь лав.

2012 онд ард түмэн, сонгогчдын сонголтоос харахад С.Эрдэнээс өөр даргатай бол рейтинг нь ингэтлээ унахгүй байлаа, АН-ын. Тэр Ардчилсан намын дарга уу, эсвэл МАН-ын төлөөлөгч үү.

Г.Сонор