Даяаршлын эрин үетэй монголчууд хөл нийлүүлэн алхсаар байна. Дэлхийн улс орнуудын хөгжилтэй мөр зэрэгцэхийн тулд бид бүхэн даяаршлыг чухалчлах ёстой боловч дангааршлыг орхигдуулж болохгүй гэдэг нь чухам үнэн юм. Өнөөдөр дэлхий нийтэд улс эх орныхоо онцлог, үнэт өв, түүх соёлоо түгээн сурталчилж, таниулах тулгамдсан асуудал болоод байна. Тэгвэл нүүдэлчдийн ахуй амьдралыг гаднын улсын иргэдэд суртчилан таниулахад гар, бие оролцож яваа нэгэн эрхмийг танилцуулъя.

Түүнийг Жамсранжавын Бэгзсүрэн гэдэг. Тэрбээр 1998 онд МУИС-ийн математик, компютерийн сургуулийг компютерийн программист мэргэжлээр төгсчээ. Гэвч эзэмшсэн мэргэжлээрээ бус аялал жуулчлалын чиглэлээр ажиллахыг илүүд үзсэн байна. Ийн өөр мэргэжлээр ажиллах болсон шалтгаан нь их сонин. Их сургуулиа төгссний дараахан Д.Нацагдоржийн номын санд мэргэжлээрээ ажиллаж байхдаа нэгэн америк залуутай танилцжээ. Монголын талаар бага мэдээлэлгүй шахуу америк нөхөрт эх орноо танилцуулах тэрхэн үеэс л дуртай мэргэжлээ орхих ёстойг ухаарсан байна. Ингээд л Монголын ахуй амьдралыг сонирхохоор ирсэн гадаадын жуулчдад “Бид ямар уламжлалтай иргэд вэ” гэдгийг таниулах их аянд мордсон нь энэ.

Шинэхэн танил америк залуу жуулчдыг орон нутгийн иргэдтэй холбож өгдөг веб байдаг талаар түүнд хэлсэн байна. Ингээд Ж.Бэгзсүрэн тус веб хуудаст бүртгүүлж бусад орны аялагчдыг гэртээ урьдаг болжээ. Ийнхүү өдөр хоног өнгөрч, Ж.Бэгзсүрэнгийн танилын цар хүрээ нэмэгдсээр нэг мэдэх нь ээ 11 дэх жилтэйгээ золгож байна. Энэ хугацаанд 50 орны нийт 800 гаруй жуулчдыг гэртээ хүлээн авч, Монголын ард түмний соёл, ахуй амьдралыг танилцуулжээ. Бусдад түүх соёл, уламжлалаа танилцуулахын тулд гадаад, дотоодын эрдэмтдийн ном зохиол, судалгааны материалыг уншиж судлахад чамгүй хугацаа зарцуулдаг аж.

Бид гадаад иргэнээс Монгол орны талаар өмнө ямар төсөөлөлтэй байсныг асуухаар ихэвчлэн “Монгол орныг Чингис хаанаар төсөөлдөг байсан”, “Монголчуудыг орон сууцанд амьдардаг гэж бодоогүй”, “Монголчуудыг ажил, сургуульдаа мориор явдаг байх гэж бодсон” хэмээн хариулдагт  уншигта та бүхэнд танил санагдаж байгаа байх.

Тэд ийн төсөөлдөг учраас л аялагчид Монгол ахуй ямар байдгийг харах гэж ихэд сонирхон ирдэг байх. Гэр гэдэг ямар орон сууц байдаг, түүнд хүмүүс яаж амьдардаг, хаана нь унтаж, алт хэсэгт нь хоолоо хийдэг, ариун цэврийн өрөөний асуудлыг хэрхэн шийддэг нь магад жуулчдын сонирхлыг татдаг биз ээ. Учир нь цахим сүлжээгээр Монголын талаар хайхад мал аж ахуй эрхэлдэг, монгол гэр, тал нутаг л гардаг гэнэ. Тийм ч учраас гадаадын аялал жуулчлалын ихэнх тал нутгаар төсөөлж ирдэг гэнэ.

Ж.Бэгзсүрэн гуай “Бид гэртээ гадаад хүнийг ирүүлэхийг зөвшөөрч байгаа нь Монгол ахуй, соёл, амьдралын онцлогийг аялагчдад бодитоор нь үзүүлж байгаа гэсэн үг юм” хэмээн хэлсэн. Ийм ч учраас тэд гэр бүлээрээ байр, байшин бус Монгол гэрт амьдарч өдөр тутмын энгийн мөртлөө амттай амьдралаа гадаад найзууддаа танилцуулдаг биз. Тухайбал түүний гэрт орчин үеийн нэг ч тавилга байдаггүй. Хөшиггүй хана, хивсгүй шал, авдар, ор, аяга, шанага, хусуур гээд бүх зүйл тун энгийн. Түүнд гоё, ганган эдлэл чамирхал мэт санагддаг гэнэ. Энгийн зүйл л хамгийн сайхан гэж тэрбээр үздэг. Үүнээс гадна тэрбээр гэртээ гадаад иргэн авч ирдэг Монгол айлд химийн бодис орсон зүйл байвал утгагүй. Тэрийг тэд заавал Монголд ирэхгүйгээр их орондоо үзчихэж болно шүү дээ" хэмээн хуучилж байсан нь бас л бодууштай санагдаж байлаа. Түүний гэрт химийн бодис орсон нэг л зүйл байдаг нь будаг нь халцарч хуучирсан шал. "Манайд ороход эхлээд хүмүүс гутлаа тайлна даа хэмээн хошигноод. Химийн найрлага ороогүй шалыг будчих ямар бүтээгдэхүүн байна. Би энэ шалыг химийн найрлага орсон зүйлээр огт будмааргүй байна. Будаггүй шалтай байя гэхээр өргөс сөрдийгөөд байх юм" хэмээн хуучилсан юм.

Тэрбээр Монгол ахуйгаас гадна ийн ярилаа. “Монгол хүн яаж тоглодог гэдэг зүйлийг үзүүлэх шаардлага гарна. Тоглоомон дотор шатар, даам, эвлүүлж, угсардаг тоглоом, хөзөр гээд олон тоглоом байна. Эндээс хамгийн үр өгөөжтэй тоглоом нь шагай байдаг. Тоглоомын үр өгөөж гэдэг нь тоглоогүй үед хог болдоггүй байхийг хэлж байгаа юм. Шагайг 80 гаруй төрлөөр тоглож болно гээд номонд бичсэн байдаг. Би хүмүүст дөрвөн шагайгаар олон тоглоом тоглохыг зааж өгч, сонирхуулъя гэж боддог. Гэхдээ үүнээсээ өмнө шагай гэдэг нь амьтны цул яс. Энэ цул яс нь байгалийн хийц гэдгийг хүмүүст ойлгуулахыг хичээдэг. Мөн шагайг ганц Монгол Улс нээсэн юм биш гэдгийг ойлгуулж хэлдэг. Тухайлбал, Ром, Итали, Грек, Австраличууд зэрэг бүх улсад шагайг амьдрал ахуйдаа хэрэглэж байсан. Тэр нь мэдээж амьтантай, байгальтай ойр байх үедээ хэрэглэж байсан гэсэн үг шүү. Эндээс үйлдвэржилтийн үе улс орон яаж нөлөөлсөн бэ гэдгийг дүгнэх боломжтой болох байх. Үйлдвэржилтийн үе сайн сайхан нөлөөллийг үзүүлэхийн зэрэгцээгээр өмнөх үеийнх нь зарим зүйлийг мартагдуулж байхгүй болгосон. Үүнээс болж шагай хэрэглээнээс хасагдаж мартагдсан. Би аялагч нарт дөрвөн шагайг 10 төрлөөр яаж тоглохыг танилцуулдаг. Тухайлбал, нэгдүгээрт дөрвөн бэрх орхихыг аз сорьсон тоглоом гэж тайлбарлаж өгдөг” гэв.

Үүнээс гадна аялагчдад тухайн орны хоол хүнс, хоолны соёл сонирхолтой санагддаг. Тэгвэл тэрбээр мөн аялагчдын хүмүүсийн сонирхол хүсэлд тулгуурлаж хоолыг олон янзаар хийдэг. Түүний гэргий хоолны технологич мэргэжилтэй бөгөөд мэргэжилдээ тулгуурлаж тухайн аялагчийн хүссэн хоолыг хийж өгөхийн зэрэгцээ Монгол хоолыг Монголын ургамалтай хэрхэн уялдуулж хийдэг байна. Тэд аялагчдаас “Би Монголчуудыг дандаа мах иддэг гэж бодсон чинь үгүй юм байна. Монголчуудыг махыг жилийн дөрвөн улиралдаа тохируулж хэрэглэдэг юм байна. Та нар чинь зун адууны мах иддэггүй юм байна ш дээ. Монголчуудыг огт ногоо хэрэглэдэггүй гэж бодсон” гэх мэтчилэн үгийг их сонсдог гэнэ.

Мөн тэрбээр “Бид гадаад иргэнийг гэртээ ирүүлэх тоолонд илүү энгийн илүү Монголлог байх хэрэгтэйг ойлгодог. Уламжлалаар Монгол гэрт химийн гаралтай зүйл огт байдаггүй байсан. Монгол гэрийн онцлог нь бүх хэрэглэл нь байгальд уусч чаддаг, хог новш болж үлддэггүй. Тухайлбал, гэрийн бүс нь малын хялгас, ноос, хэрэглэл нь модон байдаг.  Ер нь гэртээ хүн гадаад иргэн авчрана гэдэг нь хүн өөрийгөө танихад нөлөөлдөг. Монгол хүн гэж ямар хүнийг хэлэх вэ гэхээр Монгол цустай, Монгол эцэг, эхээс үүдсэн хүнийг хэлнэ гэж тодорхойлох байх. Минйи хувьд Монгол ахуй соёлоороо амьдардаг хүнийг Монгол хүн гэж хэлнэ” гэхийг сонсоод өөрийн эрхгүй Монгол даяарчлагдаж байгааг ойлгож байлаа.

Ийн орчин цагт Монгол уламжлалаа хадгалж байгаа айлууд аялагч хүмүүст танилцуулах боломжтой болсон талаар танилцуулахын тулд энэхүү нийтлэлийг хүргэлээ.

Р.Хишигжаргал