Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өмнөх Ерөнхийлөгчийн үед Үндсэн хуулийн цэцэд хандсан хоёр хүсэлтээс бүхэлд нь татгалзаж байгаа талаар өнөөдөр Ерөнхийлөгчийн Тамгын газраас мэдээлсэн. Тэгвэл энэ талаар улстөрчид, хуульчид байр сууриа илэрхийлж байна.  

ЕТГ-ы дарга Я.Содбаатар: Өмнөх Ерөнхийлөгчийн үед Үндсэн хуулийн цэцэд хандсан хоёр хүсэлтээс бүхэлд нь татгалзаж байна. Өнгөрсөн 30 жилийн хугацаанд нийгэм, судлаачдын хүрээнд хамгийн их маргаж байсан шүүхийн хараат бус байдлыг хангах чиглэлээр хэд хэдэн ажлыг зохион байгуулсан. Өмнөх ерөнхийлөгч шүүхийн томилгоо, шүүгчдэд хариуцлага тооцох, АТГ-ын даргын томилгоонд Үндсэн хуулийн хүрээнд өөрчлөлт орсонд хориг тавьсан байсан юм.

Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх дээрх хоёр эрхээсээ татгалзсанаар энэ эрх Ерөнхий сайдад очиж байна гэсэн үг. Улмаар гацаад байсан хууль цааш хэрэгжээд явах боломжтой болж байна. 

УИХ-ын гишүүн Б.Энхбаяр: Шүүхийн хуулийг Үндсэн хуулийн Цэцэд өгч “түтгэлзүүлсэн” өмнөх Ерөнхийлөгчийн хүсэлтээс татгалзаж, шударга ёсны хувьсгалыг хуулиар хийх, хувь хүн биш хууль засагладаг зарчмыг нутагшуулах улс төрийн манлайллаа дахин нотолсон Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх Танд талархлаа илэрхийлье. 

Бүх шатны шүүгчдийг томилох нь Ерөнхийлөгчийн Үндсэн хуульчлагдсан онцгой бүрэн эрх. Шүүхийн Ерөнхий зөвлөл болон Сахилгын хорооны гишүүдийн томилгоог 100 хувь Ерөнхийлөгч мөн хийдэг байсныг нь Шүүхийн шинэ хуулиар талыг нь УИХ хийдэг болгосон. Үүнийг Ерөнхийлөгч зөв гэж үзлээ. Шүүхийн шинэ хуулиар Ерөнхийлөгчийн бүх шатныг шүүгчдийг томилох бүрэн эрхийг хөндөөгүй бөгөөд тиймд шүүгчдийг томилох эрхээсээ Ерөнхийлөгч татгалзах боломжгүй юм. Энэ нь Үндсэн хуульчлагдсан Ерөнхийлөгчийн онцгой бүрэн эрх юм шүү.

МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийн профессор, хууль зүйн доктор О.Мөнхсайхан: Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх өмнөх Ерөнхийлөгчийн хүсэлтээс татгалзаж, ШЕЗ, Шүүхийн сахилгын хорооны гишүүн, АТГ-ын даргыг томилох зэрэг Үндсэн хуулийн бус бүрэн эрхийг хэрэгжүүлэхгүй гэдгээ илэрхийлсэн нь Үндсэн хуулиа сахисан. 2019 оны ҮХНӨ-ийн хэрэгжилтийг дэмжсэн чухал алхам болжээ.

Ерөнхийлөгч Х.Баттулгын хүсэлтээр ШЕЗ, Шүүхийн сахилгын хорооны шүүгч бус гишүүдийг нээлттэй сонгон шалгаруулж томилох заалтууд Үндсэн хууль зөрчсөн гэх дүгнэлтийг Цэц гаргаж түдгэлзээд бараг 5 сар болж байна. УИХ энэ дүгнэлтийг хүлээн зөвшөөрөхгүй гэсэн 41 тогтоол 5 сард гаргасан. 

УИХ-ын гишүүн Ж.Сүхбаатар: Ерөнхийлөгч шүүгчдийг томилох эрхээсээ татгалзаагүй, Үндсэн хуулиар заагдсан томилох эрх нь хэвээр, УИХ шүүгчдийг томилох эрх байхгүй шүү. Гол нь, өмнөх Ерөнхийлөгч ШЕЗ, ШСХ-ны бүрэлдэхүүнд өөрийн нөлөөллийг оруулах боломжоо хадгалах гэсэн хүсэлтээс татгалзсан хэрэг. Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүхийн Цэцэд өмнө гаргасан хүсэлтүүдээс татгалзсан явдал нь Шүүхийн шинэтгэл дэмжсэн, өмнөх Ерөнхийлөгч нарын шүүхэд шууд нөлөөлөх зүй бус үйлдлээс татгалзах хүсэл зоригоо харуулсан чухал алхам боллоо.

Шүүхийн хуулийн хэрэгжилт үргэлжлэх боломжтой боллоо. Түүнчлэн Ерөнхий сайд АТГ-ын даргыг томилдог болно гэсэн үг биш. УИХ-д Ерөнхийлөгч биш Ерөнхий сайд санал болгож УИХ томилгооны сонсгол хийж томилдог болно гэсэн үг. Буруу ойлголт бухимдал дэвэргэнэ. 

ХЗДХ-ын сайд асан Х.Тэмүүжин: Өмнө нь хоёр ч Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаанд шийдвэрлэж чадахгүй, тэдний зүгээс саад тотгортой тулдаг байсан зарчмын асуудал нэг мөр шийдэгдэх боломжтой болж байгаа бололтой. Зөв шийдэл.

Хуульч Т.Алтангэрэл: Эрх мэдлээс татгалзаж байна гэдэг ойр хавьд дуулдаж байгаагүй л мэдээ байна. Үүний цаана зарчмын том соёл, өөрчлөлт гарна гэж найдаж байна, шүүх эрх мэдлийн хараат бус байдалд. 

Б.Баатар