Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхээс өчигдөр нэгэн шийдвэр гаргасан нь АН-ын нэхэмжлэлтэй, Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн байцаагчид холбогдох анхан шатны шүүхийн шүүгчийн “нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзаж, хэргийг хэрэгсэхгүй болгосон” шүүгчийн захирамжийг хүчингүй болгосон тухай байлаа. Захиргааны хэргийн анхан шатны шүүхийн шүүгчийн захирамжаар 2022 оны зургадугаар сарын 7-ны өдөр “Тамга тэмдгийн хяналтын дугаарыг хүчингүй болгох тухай 6030 дугаар дүгнэлт болон улсын бүртгэгчийн 2020 оны арванхоёрдугаар сарын 25-ны өдрийн Тамга тэмдгийн хяналтын дугаарын улсын бүртгэлийн хуудсаар тамга, тэмдгийн 9020120477 хяналтын дугаар дахин олгосон шийдвэрийг тус тус илт хууль бус болохыг тогтоолгох” нэхэмжлэл Ц.Тувааны АН гаргасан байсныг хэрэгсэхгүй болгож, нэхэмжлэлийг хүлээн авахаас татгалзаж шийдвэрлээд байсан юм. Үүний дараа АН-ын гишүүд, тухайлбал УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг “АН-ын дарга хэн байхыг шүүх шийдэхгүй, харин АН-ын гишүүд өөрсдөө шийднэ. Улсын бүртгэлийн газар энэ бүх будилааны эхлэлийг эрх баригчдын даалгавраар тавилаа” хэмээн байр сууриа илэрхийлж байлаа. Улмаар 2022 оны нэгдүгээр сарын 31-нд УИХ-ын гишүүн Н.Алтанхуяг, Н.Ганибал нар Дээд шүүхийн Тамгын газрын дарга С.Амардэлгэр, СЕХ-ны дарга П.Дэлгэрнаран, УБЕГ-ын дарга Д.Дэлгэрсайхан, УБЕГ-ын Хяналт шалгалтын газрын дарга Б.Ганзориг, улсын хяналтын ахлах байцаагч Ж.Чиймаа, Д.Чинтулга, Э.Бат-Очир нарыг АТГ-т шалгуулахаар хандаж байв. Эдгээр албан тушаалтнуудыг АН-ын тамганы асуудлаар хууль бус шийдвэр гаргахад оролцсон хэмээн Н.Алтанхуяг, Н.Ганибал нарын гишүүд үзэж байлаа.

Тэгвэл ердөө арваадхан хоногийн өмнө гарсан нэгэн мэдээллийг эргэн санацгаая. Тэр бол УБЕГ-ын хоёр ахлах байцаагчийн албан өрөө болон гэрт нь АТГ-аас нэгжлэг хийж олон ноцтой баримтуудыг хураан авсан тухай мэдээлэл. Энэ хоёр ахлах байцаагчийн нэг нь АН-ын тамганы асуудалд холбогддог Д.Чинтулга бөгөөд түүнийг С.Эрдэнийн талд хууль бусаар бүртгэлийн дугаар ажлын бус цагаар дүгнэлт гаргаж өгсөн хэмээн буруутгагдаж байсан мөнөөх улсын ахлах байцаагч мөн юм.

Дахиад хориодхон хоногийн өмнө болсон нэгэн үйл явдлыг нэхэн санацгаая. Үндсэн хуулийн цэцийн Их суудлын хуралдаанаар Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтөөр оруулсан 39.1 дэх хэсэг нь Үндсэн хуультай зөрчилдөж байна гэж үзээд хүчингүй болгох шийдвэр гаргасан. УИХ-ын гишүүн Н.Ганибал, Ш.Адьшаа нарын өргөдлөөр энэ маргаан үүссэн бөгөөд ялалт тэдний талд ингэж гарч байв. Үр дүнд нь Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газар давхар дээл өмсөх боломж бүрдэж, өдгөө Ерөнхий сайдаас гадна УИХ-ын 13 гишүүн сайдтай болоод байгаа. Засгийн газрын шинэ бүтэц, бүрэлдэхүүн тодрох үеэр “Давхар дээл өмсөх ийм боломжийг МАН-ынханд нээж өгсөн АН-ынханд гурван сайд өгөхөөр болж гэнэ ээ”, “АН-ын тамганы будилааныг шийдэж өгөхөөр болж гэнэ ээ” гэсэн бор шувуу сааран ордноос нисэж байсан. Гэхдээ энэ бор шувуудын зуусан “гэнэ ээ”-нүүд үнэн байсан нь энэ өдрүүдэд батлагдаж байна. Эхнийх нь Захиргааны хэргийн давж заалдах шатны шүүхийн өчигдрийн шийдвэр болж байна. Захиргааны хэргийн дээрх шийдвэр гарснаар АН-ын тамга Ц.Туваан, О.Цогтгэрэл нар буюу олны нэрийдсэнээр ЖАН-д очих эхлэл тавигдлаа. Нэг ёсондоо давхар дээл өмссөнийхөө хариуг МАН АН-ынханд ингэж төлж эхэлсэн бөгөөд хамгийн анхаарууштай нь АН-ын тамганы зодоон гэдэг МАН-ын дэглэсэн жүжиг байжээ гэдэг нь батлагдаж байгаа юм. Улсын бүртгэлийн ахлах байцаагч Д.Чинтулгын албан өрөөнд нэгжлэг хийсэн АТГ-ынхан “Хууль бусаар гадаад пасспорт гаргасан” гэсэн хэрэгт түүнийг буруутгаж байгаа хэмээж буй ч үүний үндсийн үндсэн шалтгаан АН-ыг хоёр тамгатай, хоёр даргатай, хоёр ҮБЗ-тэй болгох будилаан эхлүүлсэнтэй нь л хамаатай биз ээ.

Удахгүй хоёр дахь “гэнэ ээ” батлагдах ч биз. Учир нь, тамганы асуудлыг нь нэг талд шийдсэний дараа Засгийн газарт урих гээд АН-д гурван сайдын суудал Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ хадгалаад буй. Тэр нь Монгол Улсын сайд бөгөөд Боомтын сэргэлтийн үндэсний хорооны дарга, Эрүүл мэндийн сайд, Барилга, хот байгуулалтын сайд гурав. Засгийн газарт хамтрах шийдвэрт дарах АН-ын тамга “де факто” хүчинтэй гэж харагдах учир эхлээд энэ асуудлыг нь МАН “цэгцлэлцэж” байгаа нь энэ ээ.

С.Ононтуул