Төрийн соёрхол бүтээлдээ очих цаг болсон

-Төрийн соёрхол хэнд хүртээх тухай яриа энэ өдрүүдэд өрнөж байна. Хэнд олгох нь төрийн тэргүүний бүрэн эрхийн асуудал мөн. Гэхдээ энэ бол зөвхөн нэг хүнийг алдаршуулах тухай биш. Төр ямар үнэт зүйлийг үнэлж, ямар жишиг тогтоож байгааг илэрхийлдэг шийдвэр юм.

Тиймээс нэг асуулт гарч ирнэ. Монголын орчин үеийн жүжгийн урлагт төрөөс үнэлэх хэмжээний бүтээл төрсөн үү? Хариулт нь "Тэнгэрийн хүү". Хэрэв төрийн соёрхлыг бүтээлд нь олгодог бол өнөөдөр хамгийн түрүүнд "Тэнгэрийн хүү" жүжгийг нэрлэхээс өөр аргагүй. Энэ бол нэг удаагийн амжилттай тоглолт биш. Нийгмийн үзэгдэл болсон бүтээл. Монголын Үндэсний драмын театрын урын сангийн гол бүтээл болон олон жил тайзнаа амьдарсан жүжиг. Үзэгчдийн танхимыг дүүргэж, театрын уран бүтээлийн өнгийг тодорхойлж, шинэ үеийн түүхэн жүжгийн хэмжүүр болж чадсан бүтээл.

Үүнээс ч илүүг хэлэх баримт бий. 2025 онд Унгарын Будапешт хотноо болсон МИТЕМ-12 олон улсын театрын их наадмын нээлтийн жүжгээр "Тэнгэрийн хүү" сонгогдсон. 30 гаруй орны театр оролцсон нэр хүндтэй наадмын тайзыг Монголын жүжиг нээсэн нь санамсаргүй тохиолдол биш. Монголын Үндэсний драмын театр ч энэ жүжгээрээ Европын тайзнаа анх удаа гарсан түүхтэй. Удахгүй Санкт-Петербург хотын Александринскийн театрын олон улсын театрын фестивальд урилгаар оролцох гэж байна. Энэ бүхэн нэг л зүйлийг хэлнэ. "Тэнгэрийн хүү" дотооддоо төдийгүй олон улсын түвшинд үнэлэгдсэн бүтээл болсон.

Ийм амжилтын суурь нь юу вэ?

Юуны өмнө зохиол.Тайзан дээр харагдаж буй бүхэн зохиолчийн оюунаас эхэлдэг. "Тэнгэрийн хүү"-гээр Монголын жүжгийн зохиолын ертөнцөд хүчтэй орж ирсэн зохиолч Б.Цогнэмэх зөвхөн энэ нэг бүтээлээр зогсоогүй. "Ай нанаа", "Хаадын хаан", "Асрын өндөр", "Хөх төрийн бэрс" зэрэг бүтээлээрээ Монголын төрт ёс, эх түүх, үндэсний үзлийг орчин цагийн драмын урлагийн хэлээр шинэчлэн өгүүлж ирсэн.

"Тэнгэрийн хүү"-г тайзнаа амилуулсан найруулагч Н.Наранбаатар төрийн соёрхол хүртсэн. Энэ бол зүй ёсны үнэлгээ байсан. Харин тэрхүү жүжгийн эх үндэс болсон зохиол, зохиолчийн хөдөлмөрийг мөн адил үнэлэх тухай асуудал өнөөдөр бодитоор тавигдаж байна. Энд нэг зүйлийг онцлох ёстой. "Тэнгэрийн хүү"-гийн үнэ цэнийг зөвхөн үзэгчид үнэлээгүй. Театр судлаачид, шүүмжлэгчид энэ бүтээлийг Монголын орчин үеийн түүхэн жүжгийн томоохон ололт хэмээн олон удаа үнэлж, судалгаа, шүүмж нийтэлж ирсэн. Өөрөөр хэлбэл үзэгчийн алга ташилт, мэргэжлийн үнэлгээ хоёр нэг дор огтолцсон ховор бүтээл юм. 1983 онд Д.Намдагийн "Оролмаа эх" түүхэн жүжиг төрийн шагнал хүртсэнээс хойш жүжгийн зохиолын төрөлд ийм хэмжээний үнэлгээ бараг үгүйлэгдэж иржээ. Харин энэ хугацаанд "Тэнгэрийн хүү" шиг олон жил амьдарч, үндэсний ухамсарт нөлөөлж, олон улсын тайзнаа Монголыг төлөөлсөн бүтээл хэд төрөв? Төрийн шагнал, төрийн соёрхол бол цаг үеийн таашаал биш. Түүхийн өмнө үлдэх үнэлгээ. Тиймээс хувь хүнийг биш, үндэстний оюуны өвийг үнэлдэг байх учиртай. Өнөөдөр төрийн соёрхлыг хэнд олгох тухай биш, ямар бүтээлийг төр үнэлж байна вэ гэсэн асуулт илүү чухал.

Хэрэв тэр асуултад баримтаар хариулах бол "Тэнгэрийн хүү" жүжгийг тойрч гарах боломжгүй. Учир нь энэ бүтээл Монголын түүхийг тайзан дээр амилуулж чадсан. Үндэсний үзэл, төрт ёсны үнэт зүйлийг урлагаар дамжуулан олон нийтэд хүргэж чадсан. Монголын театрыг Европын тайзнаа гаргаж чадсан.Ийм бүтээлийг төр үнэлэхгүй юм бол өөр юуг үнэлэх вэ? Төрийн соёрхол бүтээлдээ очих ёстой. Харин өнөөдөр тэр бүтээлийн нэр нь "Тэнгэрийн хүү".