БАРИМТ 1
Бүгд Найрамдах Киргизстан улс нь 199951 хавтгай дөрвөлжин километр газар нутагтай Төв Азийн далайд гарцгүй орон. Хойд талаараа Казахстан, бааруун хэсгээрээ Узбекистан, урд талаараа Тажикстан, зүүн хэсгээрээ Хятад улстай хиллэдэг тус улсын нийслэл хотыг Бишкек гэдэг.
БАРИМТ 2
Киргизтсан улсын хүн амын нийт тоо 2020 оны байдлаар 6.7 сая байсан бөгөөд тэдний 74 хувийг киргиз, 15 хувийг узбек, 5 хувийг орос үндэстний хүмүүс бүрдүүлдэг. Харин шашны хувьд нийт киргизстанчуудын 90 хувь нь исламын шашныг, 7 хувь нь христийн шашныг шүтдэг.
БАРИМТ 3
Манай эриний наймдугаар зуунд арабчууд одоогийн Киргизстан улсын оршдог бүс нутгийг эзлэн авч исламын шашныг дэлгэрүүлсэн. Өндөрлөг уулсаар бүрхэгдсэн газар нутагтай боловч тус улсад эртний овог аймгууд олноороо амьдардаг байснаас гадна Хятад улсыг Европ тив болон Төв Азитай холбосон худалдааны зам болох Торгоны зам тус улсаар дайран өнгөрдөг байв.
БАРИМТ 4
Түүхийн анхан үедээ турк нүүдэлчдийн өлгий нутаг байсан Киргизстан улсыг 13-аар зуунд монголчууд эзлэн авснаар тус улс Зүүнгарын Хаант улсын нэг хэсэг болсон. Харин Зүүнгарын Хаант улс нуран унасны дараа киргизчүүд Коканд хант улсын салшгүй нэг хэсэг болон хувирсан.
БАРИМТ 5
1876 онд Оросын эзэнт гүрний эзэмшилд орсон Киргизстан улс 1936 онд Зөвлөлт Социалист Бүгд Найрамдах Киргиз улс гэх нэртэйгээр Зөвлөлт Холбоот улсын нэг хэсэг болсон. Харин Зөвлөлт Холбоот улсын бутралын үеэр буюу 1991 онд Киргизстан улс тусгаар тогтнолоо зарлаж, албан ёсоор бүрэн эрхт улс болсон.
БАРИМТ 6
Тусгаар тогтнолоо зарласнаас хойш Киргизстан улс ерөнхийлөгчийн засаглалтай байсан боловч 2005 оны Алтанзул хувьсгалын үр дүнд парламентын засаглалтай болж өөрчлөгдсөн. Гэвч тус улс 2021 онд дахин ерөнхийлөгчийн засаглалтай болсон бөгөөд одоогийн ерөнхийлөгчийг нь Садыр Жапаров гэдэг.
БАРИМТ 7
Ерөнхийдөө Киргизстан улс олон жилийн турш угсаатан хоорондын мөргөлдөөн, бослого, эдийн засгийн уналт, засгийн газар болон улс төрийн мөргөлдөөн гэх мэт асуудлуудтай нүүр тулсаар байгаа. Тус улсын албан ёсны хэл нь орос хэл бөгөөд ихэнх иргэд нь киргиз хэлээр чөлөөтэй ярьдаг.
БАРИМТ 8
Дэлхийд хүний хөгжлийн индексээрээ 120-аар байранд, дотоодын нийт бүтээгдэхүүнээрээ 151-ээр байранд жагсдаг Киргизстан улс бол Төв Азийн хоёр дахь ядуу орон. Киргизстан улсын эдийн засаг голчлон алт, нүүрс, уран гэх мэт ашигт малтмалын салбар дээр тогтдог.
БАРИМТ 9
Киргизстан улсын төрийн далбаа улаан болон шар гэх үндсэн хоёр өнгөнөөс бүрддэг. Улаан өнгө нь хуучин Зөвлөлт Холбоот улсын далбааны гол өнгө бол шар өнгийн 40 ширхэг цацрагтай нарны дүрс нь домогт Манасын 40 овог аймгуудыг бэлгэддэг. Мөн нарны доторх зурааснууд нь киргизчүүдийн уламжлалт сууц болох гэрийг дүрсэлдэг.
БАРИМТ 10
Киргизстан улсад Манасын тууль гэх алдартай нэгэн тууль бий. Уг туульс нь киргизчүүдийн үүсэл, өсөлт дэвшлийн тухай өгүүлдэг бөгөөд эртний Грекийн Одиссей туулиас 20 дахин урт. Уг туулийг мэдэхгүй хүн Киргизстан улсад байхгүй бөгөөд тус улсын бараг бүх хотод Манасын хөшөө байдаг.
БАРИМТ 11
Далайд гарцгүй орон хэдий ч Киргизстан улсад 2000 гаруй нуур байдаг. Мөн тус улс маш өндөрлөг бүсэд оршдог бөгөөд нийт газар нутгийн 94 хувь нь далайн түвшнээс дээш 1000 метрээс өндөрт байрладаг. Харин улсын дундаж өндөр далайн түвшнээс дээш 2750 метр.
БАРИМТ 12
Киргизчүүд талхыг ариун нандин зүйл хэмээн үздэг тул хэзээ ч талх хаядаггүй. Киргизчүүд монголчууд бидэнтэй тун төстэй амьдралын хэв маягтай бөгөөд гэртэй төстэй сууцанд нүүдэллэн амьдарцгаадаг ард түмэн. Мөн тус улсын үндэсний ундаа нь “Кимис” буюу гүүний айраг.
БАРИМТ 13
Дэлхий даяар тархсан хушга гэх самрын төрөл зүйл Грек улсад бус Киргизстан улсад анх ургасан. Мөн дэлхийн хамгийн том хушганы ой Киргизстан улсад байдаг. Арсланбоб гэх жижиг тосгоны иргэд ургац хураалтын үеэр уг ойд хэдэн сарын турш тасралтгүй ажиллацгаадаг.
БАРИМТ 14
Нүүдэлчин удмын киргизчүүд морийг юу юунаас илүү хүндэтгэдэг. Зуны улиралд киргиз эрчүүд морь унах ур чадвар, эр зориг шалгасан төрөл бүрийн үзүүлбэр үзүүлж, спортоор хичээллэдэг бөгөөд бүргэд ашиглан ан хийхдээ тун чадварлаг. Ерөнхийдөө казах ард түмэнтэй тун төстэй хүмүүс.
БАРИМТ 15
Мэргэжлийн боксын хүнд жингийн тамирчин асан, Украин улсын нийслэл Киев хотын захирагч Виталий Кличко нь 1970 оны долдугаар сарын 19-нд одоогийн Киргизстан улсын газар нутагт мэндэлсэн. Гэхдээ тухайн үед Зөвлөлт Холбоот улс оршин тогтнож байсан тул Виталий Кличко хожим Киргизстан биш Украин улсын иргэншил авсан.
БАРИМТ 16
Киргизстан улсын хамгийн алдартай байгалийн үзэсгэлэнт газруудын нэг бол Сүн Кол нуур. Олон мянган жилийн турш нүүдэлчдийн малаа бэлчээдэг байсан уг нуур луу зөвхөн зуны улиралд очих боломжтой бөгөөд далайн түвшнээс дээш 3,016 метрийн өндөрт оршдог юм байна. Жуулчид уг нуурын эрэг дээр ихэвчлэн нүүдэлчдийн гэр түрээслэн авч хоноцгоодог.
БАРИМТ 17
Киргиз үндэстний ихэнх хоол махнаас бүрддэг. Ийм учраас цагаан хоолтнуудын хувьд Киргизстан улсаар аялах бага зэрэг хүндрэлтэй. Киргизстан улсад хэвлийдээ ураг тээж буй жирэмсэн эмэгтэйчүүд өндөр уулсын оргилд гарвал эрүүл саруул хүүхэдтэй болдог гэх яриа байдаг.
БАРИМТ 18
Монгол улсын иргэд Киргизстан улс руу ямар нэгэн визагүйгээр 90 хоногийн хугацаатай нэвтрэх боломжтой. Мөн Киргизстан улс нь Монгол улсын адил эрс тэс уур амьсгалтай. Киргизстан улсад өвлийн улиралд агаарын температур Цельсийн -30 хэм, зуны улиралд зарим газар 40 хэм хүрдэг.
БАРИМТ 19
Киргизстан улсын мөнгөн тэмдэгт болох “Киргиз Сом”-ыг нэлээд хэдэн үе шаттайгаар үйлдвэрлэдэг. Мөнгөн тэмдэгтийг Их Британи болон Франц улсаас ирсэн хөвөн цаасан дээр Франц болон Мальта улсуудад хэвлэдэг. Харин ган болон гуулин зооснууд нь Казахстан улсад үйлдвэрлэгддэг.
БАРИМТ 20
Киргизстан улсад хамгийн алдартай спорт бол хөлбөмбөг. Киргизстан улсын хөлбөмбөгийн үндэсний шигшээ баг дэлхийн чансааны 95-аар байранд эрэмбэлэгддэг бөгөөд Азийн цомд хоёр удаа оролцож байсан. Сүүлийн үед илт хүчирхэгжиж буй уг шигшээ багийг манай улсын шигшээ баг өмнөх оны зургадугаар сард 1:0 харьцаатай хожиж байсан удаатай.
БАРИМТ 21
Киргизстан улсын баг тамирчид 1996 оноос эх орноо төлөөлөн зуны олимпд оролцож эхэлсэн. Тэд одоогийн байдлаар 3 мөнгө, 4 хүрэл медалийг хүртээд байна. Тэд уг зургаан медалийг чөлөөт болон сонгомол бөхийн төрлүүдэд, үлдсэн нэг хүрэл медалийг жүдо бөхийн төрөлд хүртсэн.
БАРИМТ 22
Өөрөөр хэлбэл бөхийн спортууд Киргизстан улсад дэлхийн өндөр түвшинд хүртлээ хөгжсөн. Мөн 2016 оны олимпд Иззат Артыков гэх тамирчин хүндийг өргөлтийн төрлөөр хүрэл медаль хүртсэн боловч допингийн шинжилгээнд унаснаас болж медалиа хураалгасан. Харин өвлийн олимпд 1994 оноос оролцож эхэлсэн киргизстанчууд өвлийн олимпоос өнөөдрийг хүртэл нэг ч медаль хүртэж чадаагүй.
БАРИМТ 23
15-аас дээш настай буюу насанд хүрсэн киргизстанчуудын 99.6 хувь нь бичиг үсэг тайлагдсан. Киргизстан хүүхдүүд 6-7 наснаасаа эхлэн нийт есөн жилийн турш сургуульд сурах үүрэгтэй. Харин ахлах анги буюу 10-11-ээр ангидаа сургуульд сургуульд сурах эсэх нь хүүхдүүдийн өөрсдийнх нь шийдвэр.
БАРИМТ 24
Киргизстан улсаар аялах тийм ч аюултай биш. Киргизстан-Узбекистаны хилийн асуудал одоог хүртэл идэвхтэй үргэлжилсээр байгаа боловч тус улсад 2010 оноос хойш ямар нэгэн олон нийтийг хамарсан халдлага, бослого гараагүй. Гэхдээ нутгийн иргэд жуулчдыг Киргизстан болон Узбекистан улсуудын хилийн зурвасаас аль болох хол байхыг зөвлөдөг.
Сэтгэгдэл (2)