Нээлттэй нийгэм Форм, Ардчилал, Сонгуульд дэмжлэг үзүүлэх Олон Улсын хүрээлэнтэй хамтран Европын холбооны дэмжлэгтэйгээр энэ сарын 6-7-ны өдрүүдэд "Оролцоонд суурилсан улс төр: Саад бэрхшээл, шийдвэрлэх арга зам" сэдэвт сургалт, хэлэлцүүлгийг Нээлттэй Нийгэм Формын хурлын танхимд зохион байгуулж байна.

Тус хэлэлцүүлгийг зохион байгуулагдсанаар ардчиллыг бэхжүүлэхэд улс төр дэх залуучууд, эмэгтэйчүүдийн оролцоо, төлөөллийг нэмэгдүүлэх чухал ач холбогдолтой талаар зохион байгуулагчид ярилаа.

Хэлэлцүүлгээр Улс төрийн намын бодлого, дотоод ардчилал, өнөөгийн практик, Улс төрийн санхүүжилттэй холбоотой олон улсын сайн туршлага мөн Монголын улс төрийн санхүүжилт: Өнөөгийн нөхцөл байдал, дүн шинжилгээ зэрэг дэд сэдвийн хүрээнд улс төрийн намуудын төлөөлөлтэй хэлэлцүүлэг зохион байгуулж байгаа юм.

Энэ талаар Нээлттэй Нийгэм Форумын Засаглалын хөтөлбөрийн менежер Д.Энхцэцэг “Ер нь бол жендерийн оролцоог их ярьдаг, харин залуучууд эмэгтэйчүүдийн оролцоог улс төрийн санхүүжилттэй холбож ярьж байгаа нь ховор байгаа. Уг нь манай намуудад дүрэмдээ 30 хувийн квоттой нам байна. Мөн 10 хувиас дээш тогтоосон намууд ч гэсэн байгаа. 
Гэтэл бодит байдал дээр нэр дэвших ажил эхлэнгүүт эмэгтэй байх, залуу байх гэхээсээ илүү мөнгөтэй байх гэсэн шаардлага тавьж байна. Иймээс хэчнээн чадварлаг мундаг лидер залуус, эмэгтэйчүүд байсан ч мөнгөний “шаардлагыг” давж чадахгүй бол цаашаа явахгүй болчхоод байгаа. Манай улсын хүн амын дийлэнх хувийг залуучууд эзэлж байгаа.  Залуучуудын оролцоог бодитоор хангахын тулд төрийн санхүүжилтийг намуудад олгодог. Ингэхдээ зориулалтыг нь зааж тодорхой хувийг залуучууд, эмэгтэйчүүдийг дэмжих тал дээр хэрэглэх зохицуулалтыг тусгадаг байх хэрэгтэй. Үүнээс гадна улс төрийн намын санхүүжилтийг ил тод, хяналттай болох  зэрэг олон асуудлыг ярьж байна. Түүн дотроо яаж энэ залуучууд, эмэгтэйчүүдийн асуудлыг хамт авж явах вэ гэдэг дээр өнөөдрийн энэ сургалт хэлэлцүүлэг болж байна” гэлээ.

Өнөөдрийн хэлэлцүүлгийг удирдаж буй МУБИС-ийн профессор Э.Гэрэлт-Одоос хэлэлцүүлэгтэй холбоотой зарим зүйлийг тодрууллаа.

-Оролцоонд суурилсан улс төрийн тогтолцоо явуулахад та юу саад болж байна гэж бодож байна вэ?

-Нэгдүгээрт бидний соёл “хүнд”, хэтэрхий хуучинсаг байна. Хоёрдугаарт бид сонгуулийн оролцоог улс төрд бүхэлдээ оролцож байна гэж үзэж байна. Оролцоонд суурилсан улс төр гэдэг бол аль болох иргэдтэйгээ хамтарч шийдвэр гаргадаг, хэрэгжүүлдэг, бодлогыг шүүж тунгаадаг ийм соёлын тухай асуудал юм. Энэ соёл манайд дутагдаж байна. Энд нөлөөлж байгаа хүчин зүйл нь нөгөө талдаа манай хуучинсаг өмнөх нийгмийн хандлага, хүмүүсийн хүлцэнгүй байдал үүнээс гадна нийгэм, эдийн засгийн сул дорой байдал нөлөөлж байгаа байх гэж би хувьдаа бодож байна.

-Энэ оролцоонд эмэгтэйчүүд залуучуудын оролцоо бага байна гэж яригдаж байна. Улс төрд эмэгтэйчүүд, залуучуудын оролцоо бага байгаа шалтгаан нь юу вэ?

-Ерөнхийдөө голлох шалгаан нь улс төрчид асуудлыг өөрсдийнхөөрөө шийдвэрлэх гэж оролддог хуучны уламжлал нөлөөлж байна. Мөнгөний улс төр болсон байна. Өнөөдрийн улс төрд чи хэдий их мөнгөтэй байна төдий чинээ хүчтэй байна гэдэг хууль үйлчилж байх шиг. Тиймээс эмэгтэйчүүд залуучуудад боломж бол маш бага болж байна гэсэн үг.

-Эмэгтэйчүүд залуучуудын оролцоог нэмэгдүүлэх тал дээр ямар арга хэмжээ авч ажиллавал илүү үр дүнтэй вэ?

-Миний бодлоор хэвлэлийн зардлыг бууруулах аль болох цөөн тооны хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлтэй болох. Сонгуулийг бага зардлаар явуулдаг болох ёстой. Тэгэхгүй бол өнөөдөр энэ төлбөрийн өндөр нөхцөлтэй сонгуульд шударга бус өрсөлдөөн явагдах болов уу гэж харж байгаа.

-Гэхдээ бас Азид эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцоогоороо Монгол тэргүүлж байна гэсэн судалгаа гарсан байсан?

- Шийдвэр гаргах төвшинд Ази бол жендерийн хувьд их суль соёлтой. Гэхдээ өнөөдөр бид дэлхий даяар хүлээн зөвшөөрөгддөг ардчилал, хүний эрх, түүний үнэт зүйл бусад үнэт зүйлийг дэмжиж хамтран бүх хүн ижил тэгш эрхтэй гэдэг зарчмыг барьж явах ёстой. Хэдийгээр бид бүс нутгийн хувьд Азид байгаач гэсэн харьцангуй Европчилсон соёл иргэншилтэй улсуудын нэг.

Ардчилсан намын дэргэдэх Ардчилсан эмэгтэйчүүдийн холбооны дэд тэргүүн Б.Жаргалан

-Таны бодлоор Монголын эмэгтэйчүүдийн улс төрийн оролцоо хэр байна гэж харж байна вэ. Ер нь улс төрийн намууд эмэгтэйчүүдийн оролцоог хэр дэмжиж өгдөг вэ? оролцох боломжоор хангаж өгч чадаж байгаа болов уу?

-Манай улсад эмэгтэйчүүд, залуучуудын улс төр дэх ялангуяа шийдвэр гаргах өндөр дээд түвшинд оролцоо хангалтгүй байна. Дэлхийн дундаж үзүүлэлттэй харьцуулахад манай улсын үзүүлэлт муу байна. Эмэгтэйчүүдийн оролцооны тухайд ярих юм бол олон улсын судалгаанууд байна л да. Тэр дээр яаж бай гэхлээр парламентад буюу хууль тогтоох байгууллагад эмэгтэйчүүдийн оролцоо нэмэгдэх тусам эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн халамж гэх мэт манай улсад нэн тулгамдсан салбаруудад хөрөнгө оруулалт, засаглал нэмэгддэг гэсэн судалгаа байна. Гэтэл манайд оролцоо нь хангалтгүй байгаа учраас энэ салбарууд орхигдоод байна.

-Эмэгтэйчүүд залуусын оролцоог нэмэгдүүлэх тал дээр танай нам ямар арга хэмжээ авдаг вэ. Ер нь энэ тал дээр намууд ямар арга хэмжээ авах ёстой вэ?

-Улс төрийн намуудын хувьд бүх шатны сонгуульд нэр дэвшигчийг тодруулж дэвшүүлдэг гэдэг утгаараа эмэгтэйчүүд, залуучууд бусад бүлгийн оролцоог хангахад чухал үүрэгтэй байдаг. Манай намын хувьд 2016 оны сонгуулиас хойш намын шинэчлэлийг эхлүүлсэн. Намын шинэчлэлийг эхлүүлэхэд эмэгтэйчүүд, залуучуудын дуу хоолой хүчтэй байсан. Бид энэ чигээрээ явж болохгүй, дотоод ардчилал болон намын засаглалаа сайжруулж, институц хэлбэрт ормоор байна гэсэн. Энэ хүрээнд эмэгтэйчүүдийн байгууллагын зүгээс их хурлын тойрог болгонд эмэгтэйчүүдийн төлөөл байлгамаар байна гэсэн асуудлыг дэвшүүлж, түүнийгээ дүрэмдээ суулгаж чадсан. Бүх шатны намын шийдвэр гаргах байгууллагад эмэгтэйчүүдийн байгууллагын төлөөллүүд автоматаар орж байгаа гэх мэтчилэн дүрмийн хүрээнд харьцангуй сайн зүйлүүдийг оруулж чадсан. Гэхдээ энэ бол нэг дүрэм батлаад шийдэх асуудал биш бид цаг тутам намын дотоод үйл ажиллагаа болгон дээр энэ эмэгтэйчүүдийн оролцоог дэмжиж ажиллах чиглэлээр ажиллаж байна. Энэ бол тийм амар ажил биш, нийгмийн сэтгэлзүй, хүмүүсийн хандлагатай холбоотой ажил.

Р.Хишигжаргал