Хэдхэн хоногийн өмнө ТҮЦ-т худалдаалж байсан хавчуургатай талх хэрэглэсэн 22 иргэн хоолны хордлого авч, улмаар ХӨСҮТ-д хэвтэн эмчлүүлж буй. Үүнтэй холбогдуулан НМХГ-аас ирэх сарын 15-ны өдрөөс эхлэн ТҮЦ-т хүнсний ямар ч бүтээгдэхүүн худалдаалахгүй байх шийдвэр гарсан байна. Энэ талаар НМХГ-ын Хүнсний чанар, стандартын хяналтын улсын байцаагч Х.Чимгээтэй ярилцлаа.

-Мэргэжлийн хяналтын байгуулллагаас хүнс, худалдааны үйлчилгээний чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг аж ахуйн нэгжид хяналт, шалгалт хийсэн. Хэчнээн зөрчил илэрсэн бэ?

-Нийслэлийн хэмжээнд хүнс, худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг 6507 аж ахуйн нэгж байдаг.  Үүний 1100 орчим нь ТҮЦ. Хүнсний аюулгүй байдлыг хангах тухай хуульд зааснаар хүнсний сүлжээ эрхлэгч мэргэжлийн хяналтын байгууллагад мэдээлж байж үйл ажиллагаа явуулах эрх нь үүсдэг. Гэвч үйл ажиллагаа явуулж буй бүх ТҮЦ мэдээллийн санд бүртгэлгүй. Учир нь стандарт бус үйлчилгээ явуулдаг учир бүртгэлд хамруулах боломжгүй. Нөгөөтэйгүүр, ТҮЦ-т хүнсний бүтээгдэхүүн борлуулах ямар ч үндэслэл байхгүй бөгөөд хууль бус үйл ажиллагаа явуулж байна гэсэн үг.

Тиймээс бидний жил бүрийн төлөвлөгөөт, төлөвлөгөөт бус хяналт, шалгалтад ТҮЦ хамрагддаггүй. Ингээд хүнс, худалдааны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг үлдсэн 4500 орчим газраас их, дунд эрсдэлтэй үнэлэгдсэн байгууллагыг ирэх оны төлөвлөгөөт хяналт, шалгалтад хамруулдаг. Энэ оны хувьд 4500 орчим худалдаа үйлчилгээний газраас 270 газарт хяналт, шалгалт хийхээр төлөвлөсөн. Үүнээс 257 аж ахуйн нэгж хамрагдсан. Ингэхдээ шалгалтыг найман чиглэлээр явуулсан юм. Тухайлбал, барилга, эрүүл ахуйн халдвар хамгаалал, газрын төлөвлөлт, хэм хэмжүүр зэрэг чиглэлээр хийгдсэн.

-Ямар зөрчил голчлон илэрсэн бэ?

-Тухайлбал, хүнсний бүтээгдэхүүний тээвэрлэлт, хаяг шошго, хадгалах хугацаа, худалдааны газрын стандартын шаардлага, агуулахын шаардлага хангаагүй зөрчил их гарсан. Илэрсэн зөрчилтэй холбогдуулан 147 сая төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ авч ажиллалаа. Төлөвлөгөөт шалгалтын ажлын гол зорилго нь эрсдэлтэй гарсан аж ахуйн нэгжийн эрсдэлийг бууруулах байдаг. Харин дээрх шалгалтаар дөрвөн аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагаа эрсдэлтэй үнэлэгдсэн.

-Эрсдэлтэй үнэлэгдсэн аж ахуйн нэгжүүдийг ирэх оны төлөвлөгөөт хяналт шалгалтад хамруулдаг гэсэн. Гэтэл дахин эрсдэлтэй гэж үнэлэгдэж. Эдгээр газруудад ямар арга хэмжээ авсан бэ?

-Эрсдэлтэй үнэлэгдсэн “Нарантуул” ОУХТ-д ирэх сарын 1-ний дотор зөрчлийг арилгах, эрсдэлийг бууруулах үүрэг даалгавар өгсөн. Харин бусад гурван аж ахуйн нэгж нь үйл ажиллагааныхаа чиглэлийг өөрчилсөн.

“Нарантуул” ОУХТ-ийн эрсдэлийн бүлэг заагдсан хугацаанд арилаагүй тохиолдолд хуульд заасан байдлаар хариуцлага тооцох ёстой.

Түүнчлэн төлөвлөгөөт хяналт, шалгалтын нэгдсэн дүнг НМХГ-ын даргын зөвлөлийн хурлаар оруулж, шийдвэр гарсан. Тодруулбал, зах худалдааны 13 төвүүдэд ил задгай худалдаа, стандартын шаардлага хангаагүй бүтээгдэхүүн худалдаалахыг хориглосон. Үүнд Нарантуул, Хархорин, Барс, Хүчитшонхор, Даян-Өндөр, Сутайн буянт, MBC групп, Анко, Эрдэнэбулган, Юмт Бөмбөгөр, Ханталс, Собу, Норман зэрэгт ил задгай борлуулж буй иргэн, аж ахуйн нэгжүүдэд хугацаат үүрэг даалгавар хүргүүлсэн юм. Хамгийн гол нь нийгмийн өмнө хүлээсэн хариуцлагын хүрээнд дээрх 13 зах, худалдааны төвүүд гадна талбай дахь хог хаягдал, нийтийн эзэмшлийн зам талбай, эрүүл аюулгүй орчинг бий болгож, хариуцах ёстой. Үүнийг нь ч Эрүүл ахуйн тухай хуульд заасан байдаг. Гэтэл хууль бус ил задгай худалдаа, үйлчилгээ эрхлүүлсээр байна. Тиймээс уг асуудлыг таслан зогсоох хугацаат үүрэг өгсөн.

-Дээрх захуудад шалгалт хийхэд хүнсний бүтээгдэхүүн эрсдэлтэй ямар байсан бэ. Иргэд голчлон шинэ бас үнэ хямд гэдэг утгаараа томоохон зах, худалдааны төвөөс худалдан авалт хийх нь их байдаг шүү дээ?

-Зах, худалдааны төвүүдийн хүнсний бүтээгдэхүүн эргэлт сайтай байдаг тул харьцангуй шинэ байдаг. Мөн хадгалалтын хугацаа дууссан зэрэг асуудал харьцангуй бага гардаг. Учир нь бүх худалдааны төвүүд эрүүл ахуйн мэргэжилтэн, зохион байгуулагч зэрэг дотоод хяналтын багтай байдаг. Энэ дотоод хяналтын баг нь тухайн худалдааны төвийн байцаагч гэж ойлгож болно. Харин илэрдэг нийтлэг зөрчил нь тээвэрлэлтийн стандартын асуудал байна. Тухайлбал, орон нутаг руу тээвэрлэж буй бүтээгдэхүүний 40.5 хувь нь тээвэрлэлтийн шаардлага хангахгүй байгаа судалгаа гарсан.

-Бүртгэлгүй ТҮЦ-үүдийг бүртгэлжүүлэхэд мэргэжлийн хяналтын газраас хэрхэн анхаарч ажиллаж байна вэ?

-Манай байгууллага бүртгэж болохгүй. Учир нь ТҮЦ стандартгүй үйл ажиллагаа явуулдаг учраас хуулиараа бүртгэлд орох эрх нь үүсэхгүй.

Тухайлбал, одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй худалдааны газрын стандарт хүнсний мухлаг 20-40 м.кв байх ёстой гэж заасан.

Гэтэл ТҮЦ-ийнх 10-15 мкв талбайтай байдаг. Яагаад талбайн хэмжээ заадаг вэ гэхээр шаардлагатай тоног төхөөрөмж суурилуулах, чөлөөтэй зорчих зэрэг бүгд стандартын дагуу байх ёстой шүү дээ. Мөн ТҮЦ-т бэлэн бүтээгдэхүүн худалдаалахыг хуулиар хориглодог. Энэ хүрээнд урьдчилан сэргийлэх хяналт, шалгалтын ажлыг тогтмол хийдэг. Нийслэлийн худалдаа үйлчилгээний нийтлэг журамд НМХГ-аас ТҮЦ-т хүнс худалдаалахгүй гэсэн заалт оруулж өгсөн. Тиймээс ирэх сарын 15-ны өдрөөс хойш хүнсний бүтээгдэхүүн худалдаалахгүй байх мэдэгдэл гаргасан. Өөрөөр хэлбэл, уг хугацаанаас эхлэн ТҮЦ-т хүнсний ямар ч бүтээгдэхүүн худалдаалахгүй.

Б.Лхам