Улаанбаатар хотын нийтийн эзэмшлийн зам, талбайд хууль бусаар эзэн суучихаад өөрийн юм шиг захиран зарцуулж, ашиг хонжоо олдог мафийн бүлэглэл бий болоод олон арван жилийг ардаа үджээ. Газрын наймааны мафийн бүлэглэлийнхэн нийслэлийн газруудыг хууль бусаар өөрийн болгож аваад эргээд өндөр үнээр зардаг нь худлаа биш. Цагтаа Улаанбаатар хот маань “Азийн цагаан дагина” хэмээн цоллуулж байв. Тухайн үед хотын төвийн барилга байгууламжаас эхлээд гэр хороолол нь хүртэл эмх цэгцтэй байсныг иргэд мэднэ. Автозамаас эхлээд орц, гарц нь чөлөөтэй, сургууль, цэцэрлэг барих газар нь төлөвлөгдчихсөн, ийм л байлаа. Гэтэл газрын наймаачид нийслэлийн газруудыг хууль бусаар эрхшээлдээ оруулснаас болж Улаанбаатар хот өнөөдөр ямар ч төлөвлөлт, зохион байгуулалтгүй барилга байгууламжаар дүүрээд байна. Нэг өглөө сэрэхэд л өндөр барилгууд цонх хааж сүндэрлэсэн байх нь энгийн үзэгдэл болж. Тэр бүү хэл, хүүхдийн тоглоомын талбайн газрыг хулгайлна. Явган хүний зам, орц, гарцыг хааж, барилга байшин барьдаг хууль бус үзэгдэл гаарсаар байна. Энэ бүхний урхагаар автозамын түгжрэл дээд цэгтээ хүрч, дагаад иргэдийг бухимдуулах болов. Хууль бусаар газар хашаалж, хаасан нөхдөд “Газар чөлөөл” гэсэн шаардлагыг төрийн албан хаагчид тавихаар өөдөөс нь өндөр үнэ нэхдэг тогтолцоо бий болсныг дээр дооргүй ярьдаг.

Иргэд энэ мэт хууль бус үйлдлийг эсэргүүцэж, тэмцэх боловч амжилт олсон нь тун  цөөхөн. Учир нь газрын наймаачдын ард ихэвчлэн нөлөө бүхий эрхмүүд эс бөгөөс хууль бусаар хөрөнгөжсөн олигархууд байдаг нь нууц биш. Тиймдээ автозам, явган хүний зам байгуулах нь битгий хэл, сургууль, цэцэрлэг барих газар ч олдохгүй байгааг хотын мээр халаглан хэлсэн цаг саяхан. Ингэж л хуулийг уландаа гишгэлж, газрын наймаагаар хөлжсөн мафийн бүлэглэлээс болж Улаанбаатар хот замбараагүй, төлөвлөлтгүй болчихоод байна. Тэгвэл нийгэмд үүсээд буюу газрын наймаачидтай холбоотой нэгэн хэргийг энэ удаагийнхаа нийтлэлээр хүргэж байна. Энэ бол “Жи цамхаг” зочид буудлын эзэн гэх солонгос нөхөр болон тус компанийн өмгөөлөгч Н.Мандах гэгчтэй холбоотой хэрэг. Тодруулбал, Сүхбаатар дүүргийн I хорооны оршин суугчид болон тэнд ажилладаг албан хаагчид, бизнес эрхлэгчдийн эрх ганцхан хүний ашиг сонирхолоос болж зөрчигдөх болоод уджээ. “Жи цамхаг” хэмээх зочид буудал солонгосын хөрөнгө оруулалттай “UMD” компанийн өмч. Сэлбэ голын дагуух Олимпын гудамж буюу олны мэдэхээр Буянгийн автозам дагуу байрлах 12 давхар энэ зочид буудлыг иргэд андахгүй байх. Зочид буудлын барилгаа явган хүний замд тулгаж барьснаас болж орчны тохижилт хийсэнгүй, авто зогсоол гэх юм байгуулсангүй. Үүнийхээ балгаар ирсэн зочид гийчдээ Сэлбэ голын үерийн далан дээр автобуснаас буулгаж, суулгадаг гээд тоочоод байвал “дөрвөн од”-той зочид буудлын стандартад нийцэх зүйл нэгээхэн ч үгүй ажээ. Тэр бүү хэл, зочид буудлынхаа ард байрлах нийтийн эзэмшлийн талбайг дур мэдэн хашаалж, авто зогсоол, хогийн цэг байгуулсан байдаг. Монгол Улсад хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж буй хууль, тогтоомж ядарсан энгийн ардад хатуурхдаг атлаа эрх мэдэлтэй, хөрөнгө чинээтэй нэгний өмнө хүчин мөхөстдөг гэдгийг иргэд хүчтэй шүүмжилдэг. Яг үүнийг батлах мэт дээрх “UMD” компанийн эзэн гэх дээрх солонгос нөхөр нийтийн эзэмшлийн зам, талбайг хууль бусаар хашаалчихаад байхад Монгол Улсын хууль хүчин мөхөстөж байна.

Асуудлыг тодорхой болгох үүднээс “UMD” гэх компанитай холбогдох хэргийг дэлгэрэнгүй толилуулъя. Тус компани нь үйлдвэрлэл үйлчилгээний барилга барих зориулалтаар 2013 оны есдүгээр сарын 23-нд 767 м.кв газар эзэмших эрхийг холбогдох байгууллагаас нь авчээ. Барилгын тухай хууль болон бусад холбогдох хууль, журмын дагуу тухайн барилга байгууламжийг барихдаа орц, гарцыг бүрэн шийдэхээс гадна ногоон байгууламж, авто зогсоол зэргийг бүрэн төлөвлөж байгуулах ёстой. Гэтэл улсаас гуйж авсан 767 м.кв газар дээрээ тэр чигт нь зочид буудал барьсан байгаа юм. Барих барихдаа өөрийн эзэмшлийн газраасаа илүү гаргасан гээд бод доо. За ингээд барилга баригдаж дууслаа. Улсын комисст хүлээлгэж өгөхөөр болж. Гэтэл яагаад ч юм бэ, Улсын комисс өнөө барилгыг хүлээж аваад зогсохгүй үйл ажиллагаа явуулах зөвшөөрлийг 2014 онд олгосон байгаа юм. Угтаа бол эзэмшлийн газраасаа хэтрүүлэн барилга барьсан, осол аваарын үед шаардлагтай орц, гарцыг шийдээгүй, ногоон байгууламж, авто зогсоол байгуулаагүй зэрэг ноцтой зөрчил гаргасан байхад Улсын комисс хүлээж аваад зөвшөөрөл олгосноос харвал цаанаа нэлээд том хамгаалалттай болохыг илтгэх мэт.

Хамгийн хачирхалтай нь, тус барилгын архитектур төлөвлөлтийн даалгавар нь аль ч байгууллагын архивт байхгүй гээд боддоо. Ийм байхад л улсын комисс хүлээгээд авсан байдаг. Нэгэнт улсын комисс хүлээгээд авсан юм хойно солонгос эзэн даврах нь ойлгомжтой. 2018 онд дахин 1100 м.кв газрыг хууль бусаар өөрийн эзэмшлийн болгосноор 1867 м.кв газартай болжээ.

Ингэж л удаа дараа хууль зөрчин байж 767 м.кв газраасаа хэтрүүлж барьсан барилгынхаа илүү гарсан талбайг дахиад хууль зөрчин байж “зөвшөөрөлтэй” болгоод авч. Харамсалтай нь солонгос эзний шунал ингээд ханасангүй ээ.

Дээр хэлсэнчлэн зочид буудлынхаа ард байрлах нийтийн эзэмшлийн газрыг хашаалж, авто зогсоол, хогийн цэгээ байгуулж “минийх” гэж өмчлөх болсон байгаа юм.

Өнөөдөр Улаанбаатарын энгийн иргэдэд хашаа хатгах сөөм газар олддоггүй атлаа зочид буудал барих хөрөнгө чинээтэй солонгос эзэнд бүхэл бүтэн 1867 м.кв газар зүгээр л олдчихдог нь их сонин. Тэгэхдээ бүр хотын А зэрэглэлийн бүсэд хууль бусаар газар хэтрүүлэн ашиглаж, ашиг хонжоо олж байхад хууль хүчний байгууллагын алба хаагчдын хүч хүрэлцдэггүй гэхээр цаана нь томоохон ашиг сонирхол нуугдаж буйг илтгэж байна.

За, энэ ч яахав гээд орхиё. Гэтэл хамгийн гол нь “UMD” компанийн солонгос эзний өөрийн гэж итгэчихээд хашаалсан газар нь анх зургаан метрийн өргөнтэй 57 метр урттай байв. Гэтэл дээрх дурдснаар 1100 метр талбайг хууль бусаар өөрийн болгохдоо үүнээс мөн хумсалсан байгаа юм. Хэрвээ энэ хэсэгт автозам баригдвал Юнескогийн гудамжтай шууд холбогдохын сацуу ойр ормын автозамын хөдөлгөөний ачааллыг бууруулах цаашлаад осол аваар гарсан үед түргэн тусламж цаг алдалгүй авах боломжийг нээж өгөх давуу талтай юм. Энэ ч утгаараа тус байршилд амьдардаг 2000-аад өрх болон бизнес эрхлэгчдийн төлөөллөөс автозам барьж өгөхийг хүссэн хүсэлтээ холбогдох албаныханд удаа дараа гаргасан байдаг. Үүнийх нь дагуу Юнескогийн гудамжнаас Олимпын гудамж буюу Шангрилла хүртэлх 525 м.кв газарт автозам барихаар улсаас төлөвлөжээ.

Ингэхдээ энэ автозамаас 57 метр урттай салаалсан автозам барьж, Юнескогийн гудамжтай холбохоор төлөвлөсөн нь “UMD” компанийн “Жи цамхаг” зочид буудлын хууль бусаар хашаалсан газартай давхцсан байдаг. Яг эндээс л асуудал үүссэн хэрэг. Учир нь хэрвээ дээрх 57 метр автозам баригдвал “Жи цамхаг” зочид буудал авто зогсоолгүй болохоос гадна хогийн цэг, манаачийн байраа буулгахаас өөр замгүй. Өөрсдийнх нь эрх ашиг хөндөгдөнгүүт олон нийтийн анхаарлыг өөрт зүгт хандуулахаар шийдсэн байдаг. Өөрөөр хэлбэл, “Хулгайчийг бариарай” гэж хулгайч орилдог гэдэг шиг нийтийн эзэмшлийн талбайг хууль бусаар өмчилсөн солонгос эзэнтэн “УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжав өөрийн гэр рүүгээ улсын төсвөөс 550 сая төгрөг гаргуулж, автозам тавиулах гэж байна” хашгирчээ. Эл үйлдэлдээ хууль сахин биелүүлж, иргэдийн зөрчигдсөн эрхийг сэргээхэд мэдлэг оюунаа дайчлах ёстой Н.Мандах гэгч өмгөөлөгчийг хөлсөлж өмнөө барьсан байна. Тэр нь ч солонгос эзнээ өмөөрч, хаацайлан ажил үүргээ гүйцэтгэж яваа эгэл жирийн ажилчид руу чулуу, тоосго барин дайрсан нь баримтаар нотлогддог. Энэ мэт үйлдэл удаа дараа давтагдсаар асуудал шүүхэд шилжсэн байна. Гурван шатны шүүхээс “UMD” компанийг “Хууль бусаар газар хашаалсан байна, чөлөөлж өг” гэсэн шийдвэр гаргаж. Түүнчлэн 550 сая төгрөгөөр 57-хон метр автозам тавих бус харин Юнескогийн гудамжнаас Шангрелла хүртэлх автозам барихад зарцуулах юсм байна гэдгийг тогтоожээ.

Угтаа бол аль муу муухайгаараа дуудуулсан “Нар урт” компани нь дээрх автозамын зураг төслийг өөрсдийн хөрөнгөөр хийж хотын захиргаанд хүлээлгэж өгсөн байдаг.

Түүнчлэн 57 метр замаас цааш Юнескогийн гудамжтай холбогдсон 70 метр автозамыг “Marque” компанитай хамтран өөрийн хөрөнгөөр барьж байгуулжээ. Мөн ойр орчны зам, талбайгаа өөрийн хөрөнгөөр тохижуулсан, хорооны нутаг дэвсгэр дэх 600 орчим автозамыг өөрийн хөрөнгөөр барьж өгөх хүсэлтээ хүртэл гаргаж байжээ.

Энд нэг зүйлийг цохон тэмдэглэх нь зүйтэй болов уу. Энэ нь газрын наймаачид сөөм газрыг ч хууль бусаар өөрийн болгочихоод эргээд өндөр үнээр зардаг, нөхөн олговор нэхдэг. Ийм цөөнгүй үйлдлийг хууль хүчний байгууллагаас шалгаж, тогтоосон нь ч бий. Тэгвэл дээрх автозамын трасст өртсөн өөрийн эзэмшлийн 1100 м.кв газраа “Нар урт” компани ямар ч нөхөн төлбөргүйгээр улсад буцааж өгсөн байдаг. Учир нь улсаас өрнүүлж буй ажлыг хэнбугай ч дэмжиж ажиллах ёстой. Энэ бүхнээс “Нар урт” компанийг ямархуу нийгмийн хариуцлагатай компани болохыг харуулах биз ээ.

Дээрх үүссээд буй нөхцөл байдалтай холбогдуулан нийслэлийн Ерөнхий төлөвлөгөөний газрын мэргэжилтэн Түмэн-Одоос яагаад ийм үл ойлголцол үүссэн талаар тодруулахад “Нийслэлийн Автозамын хөгжлийн газраас манай байгууллагад 2018 онд хүсэлт ирүүлсэн. Үүний дагуу автозам барих төлөвлөгөөг манайх баталсан. Эхний ээлжинд 250 метр газрыг барихаар төлөвлөсөн. Учир нь газрын маргаантай асуудал байсан. Маргаан үүсээд буй газрын хувьд орц, гарцыг бүрэн шийдээгүй. Хэрвээ галын аюул учирлаа гэхэд галын машин орох боломжгүй. Энэ байршилд гурван орон сууц, оффисын долоон барилга байдаг.

“Жи цамхаг” зочид буудлын араар автозам баригдвал галын болон түргэний тэрэг зорчих боломж нээгдэнэ. Түүнчлэн яг энэ хэсэгт гал унтраахад ашигладаг төв шугам байрладаг.

Гэтэл үүнийг нь хааж блокон хашаа барьсан. Нөгөөтэйгүүр, нийгмийн сүлжээгээр “Монполимет” компани руу улсын төсвөөр автозам тавих гэж байна гэсэн өрөөсгөл мэдээлэл цацагдсан. Тэр орчимд зөвхөн энэ компани үйл ажиллагаа явуулдаггүй. Тухайн авто замыг энэ компанийн нэрээр нэрлэсэн учир нь автозам барих хэсэг нь улсаас оноосон нэршил байгаагүйтэй холбоотой. Тиймээс ойр хавьд нь байх хамгийн том байгууллагын нэрээр нэрлэсэн. Ийм жишээ маш олон байдаг. Үүнийг эсрэгээр нь гуйвуулж болохгүй. Түүнчлэн тухайн бүс газарт Сүхбаатар дүүргийн I хорооны оршин суугчдаас гадна оффисын долоон барилгад иргэд ажил үйлчилгээ эрхэлдэг.

Хамгийн багадаа 10 мянган иргэний эрх ашиг яригдана. Дээр шинээр тавигдах автозамаар өдөрт 4000 орчим иргэн нэвтэрч, Юнескогийн гудамжны автозамын ачаалал буурна” гэсэн юм.

Албаны хүний хэлсэн үгнээс уншигч та нэгийг бодсон байх. “Жи цамхаг” зочид буудлын ойролцоо орон сууны гурван барилга, оффисын долоон барилга байдаг. Эдгээрт 10 мянга орчим иргэн ажиллаж, амьдардаг. Хэрвээ галын аюул тулгарсан үед Юнескогийн гудамж түгжрэлтэй байвал “Жи цамхаг” зочид буудлын араар буюу шинээр тавихаар төлөвлөсөн автозамаар нэвтрэх боломжтой юм. Гэтэл өөрийн амин хувийн эрх ашгаа бодсон Солонгос эзэнтнээс болж иргэд эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах, төрийн үйлчилгээг цаг алдалгүй авах эрхээ эдэлж чадахгүйд хүрээд байна.

Нөгөөтэйгүүр, Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дээр ажиллаж, амьдардаг хэнбугай ч хууль, журмыг дагаж мөрдөх ёстой. Гэтэл “Намайг хэн хэлж, нохойг хэн саах вэ” гэдэг шиг хөрөнгө чинээ, эрх мэдлээрээ далайлгасан солонгос ноёнтон Монгол Улсын хуулийг уландаа гишгэж, Монгол Улсын газрыг хууль бусаар ашиглаж байна. Тиймээс л хуулийг уландаа гишгэж, нийтийн эзэмшлийн зам талбайг дураараа хааж, хашаалан иргэдийн эрхийг зөрчдөг энэ мэт нөхдүүдэд төр төмөр нүүрээ харуулах цаг иржээ. Түүнчлэн хууль, журмыг уландаа гишгэдэг солонгос эзэнтэй компанийг өмгөөлж хохирогчийн дүрээр хол ойрын сэтгүүлчидтэй нийлэн худал мэдээлэл зориуд тарааж яваа Н.Мандах өмгөөлөгчийн цаана Монгол Улсын хэн гэдэг эрхтэн дархтан “хамгаалж” байна вэ.

Нийтлэлийнхээ эхэнд газрын наймаачин, газрын наймааны мафийн бүлэглэл Монголд бугшсан. Тэд нийслэлийн газрыг хууль бусаар эзэмшиж, эзэн нь болж суучихаад өндөр үнээр зардаг болохыг дурдсан.

Тэгвэл яг үүнийг “UMD” компанийн өмгөөлөгч Н.Мандах өөрийн биеэр батлан харуулах шиг болсон юм. Тодруулбал, дээрх 57 метр автозамыг барихаар болж, “UMD” компанийн дур мэдэн барьсан блокон хашааг буулгах гэхэд Н.Мандах өмгөөлөгч тоосго барин, инженер, техникийн ажилчид руу дайрсан байдаг.

Н.Мандах гэгч өмгөөлөгчийн хувьд элдэв гэмт хэрэг, хүчирхийлэлд холбогдсон этгээдүүдийг өмгөөлдөг гэдгээр нь иргэд андахгүй болов уу. Тэрбээр замын ажил хийх гэж байсан ажилчдыг элдвээр харааж, зүхэн доромжилж байхдаа “Та нар тэгвэл бидэнд юу өгөх юм бэ” гэж хээв нэг асууж байгаа нь дүрс бичлэгт тодоос тод үлджээ. Эндээс л, Н.Мандах мэтийн нөхөд хөрөнгө чинээтэй гаднын нөхөдтэй хамтарч нийслэлийн газрыг хууль бусаар хааж, хашаалчихаад өндөр үнээр зарахаар санаархдаг юм биш байгаа гэсэн хардлага төрсөн юм. Тиймээс том дуугарч, цээжээ дэлдэх солонгос эзэнтэй компани, солонгос эзнийхээ хууль бус үйлдлийг улайн цайм өмөөрөх Н.Мандах өмгөөлөгчийн арыг хэн хамгаалж байна вэ. Энэ асуултын хариулт тун удахгүй тодорхой болох биз ээ.

Эх сурвалж: Үндэсний шуудан сонин