Хүний үсэнд хавдар болон вирусийн өвчлөл үүсгэдэг химийн элментүүд их хэмжээгээр илэрсэн талаар МУИС-ийн химийн тэнхимийн профессор, Орчны шинжилгээний лабораторийн эрхлэгч О.Болормаатай ярилцлаа. Тэрбээр судалгааны ажлынхаа хүрээнд хар тугалга, никель титан, хүнцэл зэрэг химийн хүнд элментүүд хүний үсэнд их хэмжээгээр агуулагдаж байгаа нь агаарын бохирдол, тоос тортогноос үүсэж байгаа гэж үзжээ.
-Танд өдрийн мэндийг хүргэе.
-Баярлалаа. Өдрийн мэнд.
-Хүний үснээс хавдар болон вирусийн өвчлөл үүсгэдэг химийн элементүүд илэрсэн талаар яриагаа эхэлье. Та судалгааны ажлаа хэзээнээс эхэлсэн бэ?
-Манай орчны шинжилгээний лабораторид үсний шинжилгээнүүд хийгдээд удаж байна. Гоо сайхны бүтээгдэхүүний болон даралт ихсэх, элэг цөсний өвчтэй хүмүүсийн үсний шинжилгээ хийдэг. Эдгээр шинжилгээг хийх явцад хотод амьдардаг хүмүүсийн үсэнд никель титан гэх химийн хүнд элемент ихээр илэрсэн. Энэ нь агаарын бохирдол, тоос тортог зэргээс үүсэж байна. Эдгээр элементүүд ихэсвэл хүний биед хортой нөлөө үзүүлдэг. Мөн хар тугалга өвлийн улиралд ихээр илэрдэг элемент болчхоод байгаа юм.
-Хар тугалга, никель титан, хүнцэл зэрэг элементүүд хүний үснээс их хэмжээгээр илэрсэн гэлээ. Тэгвэл тус элементүүд хүний үсэнд тодорхой хэмжээгээр агуулагддаг хэрэг үү?
-Тийм ээ. Эдгээр элементүүд хэвийн үед хүний үсэнд бага хэмжээгээр байдаг. Энэ нь хэвийн үзэгдэл. Харин судалгааны ажлынхаа хүрээнд хар тугалга, никель, титан зэрэг элементүүд хүний үсэнд их хэмжээгээр байгааг тогтоосон. Энэ бол мэдээж хүний биед сөрөг нөлөөтэй. Тухайлбал, кадни 0,05-аас ихгүй байх ёстой. Титан 0,07-аас ихгүй байх ёстой ч Улаанбаатарт амьдардаг бидний үсэнд 2,41 г байна. 1 г үсэнд 10 -6 зэрэгтэй тэнцэх агууламжтай химийн элемент байх ёстой гэдэг бол маш нарийн хэмжүүр юм. Орчин үеийн хамгийн мэдрэмж сайтай багажаар хэмжиж энэхүү үр дүнг гаргасан. Харин бидний үсэн дэх элементүүд энэ хэмжүүрээс хэд дахин давчихсан байгаа юм.
-Та судалгааны ажилдаа хот, хөдөө, гадаадаас ирсэн хүмүүсийн үсийг харьцуулан шинжилсэн үү?
-Судалгаанд зорилтот бүлэг буюу Улаанбаатар хотод амьдарч буй хүмүүс оролцсон. Энд нэг жишээ дурдъя л даа. МОНКРЕМ ХХК-ийн үйлдвэрлэдэг халгайгаар хийдэг бүтээгдэхүүнүүд хүний үсэнд ямархуу нөлөө үзүүлдэг вэ гэдгийг үзэхийн тулд хотод амьдарч байна уу, хөдөө амьдарч байна уу гэдэг нь чухал биш л дээ.
-Хотын агаарын бохирдлоос болоод хот, хөдөөгийн хүмүүсийн үсэн дэх элемент ялгаатай байгаа байх. Уг судалгааны ажлаас өмнө энэ төрлийн харьцуулалт хийж байсан уу?
-Манайх шиг ийм төрлийн лаборатори дэлхийд цөөн бий. Тийм ч учраас гадаадын хүмүүс их ханддаг. Гадаадаас ирсэн хүмүүс ирж шинжилгээ өгч байна. Ирж чадахгүй хүмүүс нь зохих аргачлалын дагуу үсээ шуудангаар илгээж, шинжилгээнд хамрагддаг. Мөн сүүлийн үед хөдөө орон нутгаас манай лабораторид их ханддаг болсон. Эндээс үзэхэд, Улаанбаатар хотын утаа, тоос тортог дунд амьдардаг хүмүүсийн үс, гадаадад болон хөдөө орон нутагт амьдардаг хүмүүсийн үсэнд элементүүдийн зөрүү их гарсан. Иймд бид үүнийг цаашид үргэлжлүүлж судалж, анхаарлаа хандуулах хэрэгтэй гэж үзэж байгаа.
-Хар тугалга, никель титан, хүнцэл зэрэг элементүүд хүний үсэнд их хэмжээгээр байх нь ямар сөрөг нөлөөтэй вэ?
-Хүнцэл, хар тугалга зэрэг элементүүд бол хортой элемент шүү дээ. Тархи, мэдрэлийн үйл ажиллагаа, бөөрний үйл ажиллагаа, арьс, дааврын үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг элементүүд юм. Тиймээс бид үүнд анхаарах хэрэгтэй л дээ.
-Эдгээр химийн элементүүд хүний үсэнд ихээр агуулагдах нь үс уналтыг ихэсгэх боломжтой юу?
-Дан энэ элементүүдийг үс уналттай холбож үзэх нь өрөөсгөл. Харин өөр элементүүдтэй үс уналтыг холбож үздэг. Тухайлбал, хром, төмөр, цайр, хүнцэл гэсэн элементүүд үс уналт болон эрт бууралдалтыг илрүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл, цусаар тодорхойлох боломжгүй элементүүдийг үснээс тодорхойлдог. Мөн яагаад үс унаад байгаа вэ гэдэг шалтгааныг манай лабораторид тодруулж өгдөг.
-Үсний шинжилгээ өгөхөд тогтсон хугацаа гэж бий юу? Үсний шинжилгээ өгөх нь ямар давуу талтай юм бэ?
-Маш олон давуу талтай. Үсний шинжилгээ өгөхдөө стандартчилалд заасан таван цэгээс үсний дээж өгнө. Тэрхүү дээжийг хадгалах, тээвэрлэх явцад дээж бохирдохгүй, муудахгүй, халдвар тараахгүй, таныг өвтгөхгүй зэрэг олон давуу талуудтай. Мөн үс мэдээллийг удаан хугацаанд хадгалдаг. Шүүх шинжилгээнд үсний шинжилгээг өргөн хэрэглэдэг шүү дээ. Миний хувьд үсний шинжилгээг эмнэлгийн урьдчилан сэргийлэх үзлэгүүдэд, эрт оношлогоонд өргөн хэрэглээсэй хэмээн хүсдэг.
-Үснээс шинжилгээ хийгээд, тухайн хүний бие организм ямар байгааг мэдэж болох нь ээ?
- Тийм ээ. Үс бол өөрөө био-индикатор. Хүний үс сард ойролцоогоор нэг см ургадаг. Энэ цаг хугацаагаар нь хөөж тухайн хүний биеийн байдал ямар байсныг тольдож болдог. Үсний шинжилгээ бол хүний бие организмыг ямар байгааг тольдон харуулдаг. Тиймээс үсний шинжилгээ маш чухал. Манай улсад төдийлөн хөгжөөгүй л дээ.
-Энэ төрлийн судалгаатай ижил төстэй өөр судалгаа бий юу?
-Хар тугалгыг Агаарын судлаачид агаарт тоос тоосонцор дотор хүнд металл болох хүнцэл, хар тугалга байна гээд байгаа нь бидний судалгаатай давхцаж байгаа. Судалгааг салбар дундын эрдэмтэд хамтарч хийвэл илүү үр дүн гардаг.
-Судалгааны бүрэлдэхүүнийг танилцуулахгүй юу? МУИС-ийн химийн тэнхимийн эрдэмтэн, багш нараас гадна ямар хүмүүс оролцсон бэ?
-АШУҮИС-ийн багш, арьс судлалын эмч нар, Клиникийн гуравдугаар эмнэлгийн хоол боловсруулах тасгийн эмч мэргэжилтнүүд, хувийн байгууллагууд хамтарч судалгаагаа хийдэг. Мөн МОНКРЕМ ХХК шиг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг байгууллага аж ахуйн нэгжүүдийн захиалгат төслүүдийг химичид, гоо сайхны салбарынхан, эмч нар хамтран хийж байна.
-Ярилцсанд баярлалаа.
-Баярлалаа.
Д.Батчулуун
