Соёлын яам, Монголын зохиолчдын эвлэл, Соёл, яруу найргийн академи хамтран зохион байгуулж буй “Улаанбаатар" Олон улсын яруу найргийн форум тавдугаар сарын 19-21-ний өдрүүдэд болж өндөрлөлөө. Энэхүү форум нь Монголын уран зохиолыг олон улсад таниулах, үндэсний утга зохиолоор дамжуулан эх орноо сурталчлах, нийгмийг соён гэгээрүүлэх, үндэсний нэгдмэл үнэт зүйлийг бэхжүүлэх, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх зорилготой. Зохиолч, яруу найрагч, СГЗ, Чингис хааны одонт Г.Мэнд-Ооёогийн санаачлан зохион байгуулж буй тус форумд Монголын зохиолч, яруу найрагчдаас гадна Швед, Франц, БНХАУ, ОХУ, Бангладеш, Испани, Израил, БНСУ зэрэг найман орноос яруу найрагч, зохиолчид ирж оролцсон юм.

"Улаанбаатар" олон улсын яруу найргийн форумын эхний өдөр Чингис хаан үндэсний музейд форумын нээлт хийж, гадаадад хэвлэгдсэн антологиудыг танилцууллаа. Үүнд,

• Франц хэлээр Парист хэвлэгдсэн "Жентаюу" Монголын уран зохиолын антологи- О.Мөнхнаран /Соёл, Яруу найргийн академийн хөтөлбөрийн захирал/, Анн Сильви /Францын зохиолч, найруулагч, продюсер/
• Хятад хэлээр Бээжинд хэвлэгдсэн "Монголын яруу найраг" антологи- Дулаан /Яруу найрагч, орчуулагч, Бээжингийн их сургуулийн профессор/
• Казах хэлээр хэвлэгдсэн "Монголын яруу найраг"-ийн антологи- Хабааны Байыт /Яруу найрагч/ зэрэг түүврүүдийг танилцуулав.

Түүнчлэн Испанийн Мадрид хотноо 2024 онд хэвлэгдэх "Хил хязгааргүй яруу найраг" цувралын "Монгол-Испани яруу найраг" антологийн санамж бичигт гарын үсэг зурлаа. Мөн "Өнөө үе ба яруу найраг" хэлэлцүүлэг зохион байгуулж,

• Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан, утга зохиолын орчуулагч Н.Энхбаяр "Метамодернизм, дияаны (зэн) буддизм ба утга зохиол" сэдвээр,
• Бангладешийн яруу найрагч, орчуулагч Аминур Рахман "Өнөөгийн дэлхийн яруу найраг" сэдвээр Шведийн яруу найрагч, орчуулагч Пер Берстром "Уран зохиолыг ус агаараар үүтгэе" сэдвээр,
• БНХАУ-аас ирсэн орчуулагч, яруу найрагч, судлаач Дулаан "Хятадын шинэ яруу найргийн 100 жилтэй танилцахад" сэдвээр,
• Испанийн яруу найрагч, орчуулагч Хэйми Роса Ромеро  "Хил хязгааргүй яруу найраг" сэдвээр,
• Израилын яруу найрагч, архитектурч Хайм Дотан "Яруу найраг, байгаль, архитектур" сэдвээр тус тус илтгэл хэлэлцүүллээ.

Манай орны найрагчдаас АУЗ, "Болор цом"-ын эзэн Т.Галсангийн “Өгсүүр замын дуун”, АУЗ Д.Урианхайн “Ганцаараа нисч буй шувуунд”, СГЗ Ц.Бавуудоржийн “Гунигийн гэгээ”, СГЗ яруу найрагч Х.Чилаажавын “Итгэлийн шүлэг”, СГЗ яруу найрагч Ж.Баяржаргалын “Тэнгэрийн харгуйг мунхаг бодлоор туулахгүй”, Болор цомын эзэн М.Амархүүгийн “Бүрхүүл”, Болор цомын эзэн Ш.Лхамноржмаагийн “Зун шиг амьдарна”, яруу найрагч Я.Баяраагийн “Багет” зэрэг 40 орчим яруу найрагчийн шүлгүүдийг найман орны яруу найрагчид орчуулсан юм. Ийнхүү форумын хоёр дахь өдөр, яруу найрагчид өөрсдөө шүлгээ уншиж, тэрхүү шүлгийг нь орчуулагчид хэрхэн орчуулсан талаарх туршлагаа хуваалцлаа.

Орчуулагчид өөр өөрсдийн арга барилаар шүлгээ орчуулж танилцуулсан бөгөөд англи хэлнээс дам орчуулахад зарим хэсэг зохиогчийн санаанаас эрс зөрсөн болохыг энэ үеэр ойлголцож, утга санааг хэрхэн илэрхийлж гаргах, орчуулахдаа юуг анхаарах талаар харилцан ярилцсан юм.

Манай найрагчдын бүтээлийг орчуулахад хэл зүйн болоод соёлын зөрүүтэй байдал их нөлөөлж, шүлгээ хаана, хэрхэн бичсэн тэр бүгдийг зохиолчоос лавлаж, утга санааг тодруулж, мөн зохиолч өөрөө шүлгээ уншсанаар айзам хэмнэл, сэтгэлийн өнгө аяс зэргийг илүү мэдэрснээр шүлгийг зөв орчуулахад чухал нөлөө үзүүлж буйг орчуулагчид хэлж байлаа. Энэ нь чухамдаа яруу найрагчид яруу найрагчтай ойлголцож, алдаатай зүйлсийг засаж залруулах гэх мэт цаашлаад яруу найргийг гүн гүнзгий мэдэрч, орчуулж, бусдад ойлгуулах чухал лаборатори, туршлага болсныг онцлууштай.

Энэ үеэр манай яруу найрагчид, залуучууд гадаад хэлний мэдлэгээ дээшлүүлэх, ингэснээр бүтээлээ гадаад хэлээр туурвих, өөрөө орчуулах нь илүү чухал болохыг мөн анхаарсан юм. Төгсгөлд нь Израил улсын яруу найрагч, профессор, нэрт архитектурч Хайм Дотаны “Манантай тэврэлдэхүй”, Бангладеш улсын яруу найрагч, орчуулагч, хэвлэн нийтлэгч Аминур Рахманы “Тэнгэрт хүртэл сунасан зам” номын нээлт болж, номын талаар хэлэлцүүлэг өрнөлөө.

Тус форумыг санаачлагч СГЗ Г.Мэнд-Ооёо хэлэхдээ, “Монголын уран зохиол, яруу найраг дэлхийн олон хэл дээр тийм ч сайн гараагүй, өөрийн байх ёстой байр суурийг эзлээгүй байна. Сонгодог уран зохиолын хэмжээнд тодорхойлолтууд тэр болгон гараагүй, судлагдаагүй, орчуулга маш бага байдаг.

Тиймээс үндэснийхээ уран зохиолыг дэлхийн уншигчдад хүргэхийг энэ цаг үеийнхэн өөрийн үүрэг гэж үзэх ёстой. Энэ үүднээс үүнийг санаачилсан.

Олон жил бодож явсан маань энэ удаа Соёлын яам, Ч.Номин сайд дэмжиж, МЗЭ маань хамтарч, миний тэргүүлдэг Соёл, яруу найргийн академи гол зохион байгуулалтыг хийж ажиллалаа. Би олон жилийн харилцааны явцад үерхэж нөхөрлөсөн алдартай яруу найрагч, орчуулагч нарыг урьж, энд найман хэлийн арав гаруй уран бүтээлчид ирсэн. Форумын хүрээнд олон чухал үйл ажиллагааг зохион байгуулж байгаагаас энэ олон хэлээр монгол яруу найргийг хэрхэн орчуулах туршилт, туршлагыг бий болгохоор олон хэлний яруу найрагч, орчуулагч, өндөр түвшний оюуны мастерууд болоод зохиолч яруу найрагчдыг хамт суулгаж, өөрөөр нь шүлгийг уншуулж хэм хэмнэлийг нь мэдэрч байгаад ойлгохгүй байгаа зарим зүйлээ ярилцаж, өөр хэлээр дамжин ойлголцож орчуулгууд хийсэн. Энэ үйл ажиллагаа маш амжилттай боллоо.

Одоо манайд олон хэлний орчуулагчид бэлтгэгдээгүй учраас бид нар боломжуудыг эрж хайх шаардлага байна. Нэг боломж нь яруу найрагч, яруу найрагчаа сонсож ойлгох, түүндээ яруу найргийг мэдрэх, орчуулах, орчуулснаа хэвлэн нийтлэх, өөрийн оронд уншиж танилцуулах юм. Энэ нь цаад утгаараа монголын уран зохиол, монгол соёл сэтгэлгээг хүн төрөлхтөнд танилцуулах явдал.

Монголын яруу найргийн ахмад, дунд, шинэ үеийн төлөөллөөс энд оролцууллаа. Энэхүү туршлагыг хаана ч зохион байгуулах бололцоотой учраас манай залуу үеийнхэн, уран зохиолчид өөрсдөө тийшээ тэмүүлэх боломж нээлттэй байна гэдгийг ойлгуулах явдал боллоо гэж үзэж байна. Ийм ажил Монголд анх удаа хийгдэж байгаа. Тэгэхээр энэ ажлыг төр, Засгийн Газрын дэмжлэгтэйгээр хэрэгжүүлэх бололцоотой учир уламжлал болгон хоёр жилд нэг удаа зохион байгуулах талаар саналтай байна. Үүнийг дэмжих байх гэж найдаж байна” хэмээв.

Харин форумын гурав дахь өдөр буюу 2023 оны 5 дугаар сарын 21-нд Улсын филармонийн концертын танхимд "Олон хэлний найрсал" яруу найргийн уншлага болж, тус  форумд ирсэн яруу найрагч, орчуулагчид болон манай орны яруу найрагчид өөрсдийн бүтээлийг уншиж толилуулан, "Улаанбаатар" олон улсын яруу найргийн форумыг албан ёсоор хаалаа. Ийнхүү олон хэлийн найрагчид нэгэн дор цугларч өөрсдийн бүтээл, бүтээхүйн арга туршлагаа харилцан хуваалцаж, гурван өдрийн турш тал бүрийн ач холбогдлыг харуулж, үр дүнд хүрсэн чухал үйл явдал болж өндөрлөв.