Монголын үндэсний музейн эрдэм шинжилгээний ажилтан, доктор Ж.Баярсайханы удирдсан, эрдэмтэн судлаачид, археологичдын хамтарсан судалгааны үр дүнг харуулсан “Хориг уулын эрдэнэс” номын нээлт боллоо. Нээлтийн арга хэмжээ тавдугаар сарын 22-ны өдөр МҮМ-н түр үзэсгэлэнгийн танхимд болсон юм. Энэхүү бүтээлд түүх, археологи, лабораторийн судалгааны урьдчилсан үр болон тус дурсгалт газраас илрүүлсэн 170 гаруй олдвор, үзмэрийг багтаажээ. Нээлтийн ёслолд номын зохиогчдын баг, эрдэмтэн судлаачид, Боловсрол Шинжлэх ухааны яамны төлөөлөл болон Соёлын Яам, Соёлын өвийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга Б.Даваацэрэн, ШУА-ийн Археологийн хүрээлэн, ШУА-ийн Түүх, угсаатны зүйн хүрээлэн болон албаны бусад хүмүүс оролцлоо.
Монгол Улсын шинжлэх ухааны салбарын нэгэн салаа мөчир болсон түүх, археологийн судалгаа, шинжилгээ сүүлийн жилүүдэд өргөжин хөгжиж, өвөг дээдсийнхээ үнэн түүхийг эдийн соёлын баримтаар баяжуулан бататгах үйлс урагштай байна. Сайны хажуугаар саар мундахгүйн жишээгээр эртний түүхэн дурсгалуудыг тонон сүйтгэх, ухаж сэндийлэх, хууль бусаар ашиг хонжоо хайх явдал газар авсаар байгаа нь харамсалтай. Үүний нэгэн жишээ Монгол улсын үзэсгэлэнт байгаль, өвөрмөц түүх, соёлын дурсгалтай Хөвсгөл аймгийн нутаг Дархадын хотгорт байсан Монголын эзэнт гүрний үеийн нэгэн “Их хориг” буюу язгууртнуудын оршуулгын газрыг тонуулчид сүйтгэн бусниулжээ. Энэ бусармаг явдлыг судлаачид нутгийн иргэдээс 2017 оны зун олж мэдсэний дагуу 2018-2020 он хүртэл тухайн дурсгалт газар үлдэж хоцорсон олдворуудыг авран хамгаалах судалгаа хийж чамлахааргүй үр дүнд хүрсэн байна.
Ийнхүү Доктор Ж.Баярсайханы удирдан хэрэгжүүлсэн уг судалгааны үр дүнд Монголын эзэнт гүрний түүхэнд холбогдох олон зуун олдвор хэрэглэгдэхүүн цуглуулсны дотор Хүннүгийн үеэс улбаатай монголчуудын язгуур шүтлэгийн илэрхийлэл нар, сарны дүрст алт, мөнгөн эдлэлүүд, түүгээрч үл барам мөнх цэвдэгт олон зуун жил хадгалагдсан ваартай өрөм, шар тоснууд илэрсэн нь монголын төдийгүй дэлхийн археологийн судалгаанд шинэ нээлт болжээ.
