Уг нь Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ их зөв санаа гаргасан юм. Уул уурхайн баялгийнхаа өгөөжийг улсаараа бүгд хүртье гээд тэр ярьж явна. УИХ-аас ч бас Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг хийж, Баялгийн сангийн хуулийг нь баталж өгөөд байна. “Баялагтаа эзэн Монгол” уриа дэвшүүлж сонгогдсон хүний хувьд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх ч Засгийн газрын бодлогыг бүх талаар дэмжиж байна. Харамсалтай нь, УИХ, Засгийн газрын энэ бодлого улстөржсөн хэдхэн хүнээс болж нураад байх юм.

Байгалийн баялгаа ашиглаж байж л үнэ цэн бүтээнэ. Үнэ цэн бүтээж байж өгөөжийг нь ард түмэн хүртэнэ. Харин үүний тулд хөрөнгө оруулалт, хөрөнгө оруулагчид шаардлагатай. Ийм л энгийн логик. Тийм учраас Засгийн газар ураны төслөө урагшлуулахаар Францын талтай гэрээ байгуулсан нь нэг л жишээ юм. Том зургаар нь харвал, Монгол Улсын Засгийн газар гадаадын хөрөнгө оруулагчдыг урьж, тэдний дэмжлэгээр байгалийн баялгаа эргэлтэд оруулахаар зорьж байна. Угаас тэгж байж л Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнийн амласан нэг хүнд ногдох ДНБ 10 ам.долларт хүрч чадна. Өөрөөр бол, Монгол Улсын эдийн засгийг тэр хэмжээнд босгоод ирэх салбар уул уурхайгаас өөр байхгүй.

Засгийн газрын бодлого ч энэ чиглэлд явж, уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ аль болох үнэ хүргэхийн тулд боомтуудын нэвтрүүлэх хүчин чадлыг нэмэх зэргээр эрчимтэй ажиллаж байна. Хэл амтай ч гэсэн төмөр замын төслүүдийг зүтгүүлээд, хил холболтоо хийхээр Хятадын талтай тохирсон нь уул уурхайн бүтээгдэхүүнээ үнэ хямдаар тээвэрлэж, үнэ хүргэж зарах ганц л зорилготой. Энэ өнцгөөс бодвол Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын ойрын зорилго ийм. Уг зорилгоо биелүүлж байж “Алсын хараа”-ндаа хүрнэ. Гэтэл энэ том бодлогыг нь Засгийн газрын танхим дотроос нь, бас засгаас томилолт авсан албан тушаалтнууд нь нураагаад байх юм.

             Болдогсон бол энэ хүнд суртлыг чононд хаяж өгөхсөн гэж үг байдаг. Үүн шиг Ж.Батзандан нарын попролтыг чононд хаяж өгмөөр байна. Эс бөгөөс төлөөсийг нь улсаараа үүрээд ч барахгүй хэмжээнд хүрч очиж мэдэх нь. Одоо сийрүүлье.

Хэдхэн хоногийн өмнө Засгийн газрын БЭТ Ж.Батзандан “Саус гоби сэндс” компани руу албан бичиг явуулжээ. Стратегийн ач холбогдол бүхий ордын төрийн эзэмшлийн хувь хэмжээг тохирох асуудлаар хэлэлцээ хийх үүрэгтэй энэ хүн шууд л хөрөнгө оруулагчдын хувь хэмжээг бууруулах тухай агуулгатай захидал явуулсан бололтой. Дэлхий хавтгай болчихсон, өнөөдөр гарсан шийдвэр тэр дороо бүгдэд хүрч буй энэ үед БЭТ Ж.Батзандангийн захидал “Саус гоби сэндс” компанид том цохилт болж очсон байна. Канадад бүртгэлтэй, Торонто, Хонгконгийн хөрөнгийн биржид гарчихсан нээлттэй хувьцаат компанийн зах зээлийн үнэлгээ ганцхан өдрийн дотор 19 хувиар унажээ. Нөгөө гадаадын хөрөнгө оруулагчдын хамгаалах эрх зүйн орчноо дээшлүүлж, гаднаас хөрөнгө босгохоор хичээн ажиллаж байгаа Засгийн газрын бодлогыг БЭТ Ж.Батзандан ганц попролтоороо ийнхүү нураажээ.

Ганцхан энэ захидал Канадын хөрөнгө оруулагчдын хувьд Монгол бол найдваргүй түнш гэсэн ойлголтыг бүхэлд нь өгчихөөд байна. Уг нь сар гаруйхны өмнө Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Л.Гантөмөр Канадын Элчин сайдтай уулзаж, хөрөнгө оруулалтын талаар санал солилцож байсан. Энэ үед Канадаас Монгол Улсад суугаа Элчин сайд Сандра Шуфани “Чөлөөт зах зээл гэж юу болох, энэ нь ямар үр өгөөжтэй байдаг талаар олон нийтдээ тодорхой ойлголт өгөх бодлого хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна. Тэгэхгүй бол Монгол Улс дотроо хоёр хуваагдчихаад байна. Үүний эсрэг олон нийтдээ үнэт бодит мэдээлэл, ойлгох өгөх, сэтгэл зүйтэй нь ажиллах шаардлагатай байна” гэж анхааруулж байсан удаатай. Гэвч Элчин сайд нэг зүйлийг дутуулжээ. Олон нийтээс гадна ордон дотроо ч зөв ойлголт өгөх ёстой гэдгийг тэр хэлэхээ мартаж.

Үүнээс гадна уул уурхайн салбарын “Давос” гэгддэг Канадын “PDAC-2025” чуулга уулзалтад очсон Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан үндсэн илтгэл тавьж Монголын эрдэс баялгийн салбарын бодлого, хэрэгжиж буй томоохон төсөл, хөтөлбөрүүдийг танилцуулсны зэрэгцээ ашигт малтмалын хайгуулын лиценз дахин олгож эхэлсэн, “Зөөвч овоо” төслийн хөрөнгө оруулалтын гэрээг байгуулсан, зэсийн нөөц ашигласны төлбөрийн хэмжээг олон улсын жишигт нийцүүлэх болсон гэхчлэн Монголд хөрөнгө оруулахын ач холбогдлын талаар ярьсан. Ердөө сар хагасын өмнө хийсэн энэ бүх хүчин чармайлтыг нь Ж.Батзандан ганц захиагаар салхинд хийсгэсэн байдаг.

                          Салбарын сайд нь Канадад очиж гуйгаад, Тэргүүн Шадар сайд нь Канадын Элчин сайдаас гуйгаад байхад БЭТ нэртэй нэг нөхөр Канадын компанийг Монголоос бараг “хөөчихлөө”. Ийм байхад Монголд хөрөнгө оруулах гэж хэн ирэх вэ дээ. Тэр тусмаа гуравдагч хөршийн хөрөнгө оруулалтыг хүлээгээд ч нэмэргүй болох нь. Уг нь Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ Баялгийн сангаа арвижуулахын тулд хөрөнгө оруулагчтай хэлэлцээ хийх үүргийг л Ж.Батзанданд өгсөн. Гэвч тэр жоомоо алах гээд байшингаа шатаалгачихна гэж бодоогүй биз ээ.

Байшинг нь дотроос нь галдчихаж мэдэх хүн энэ Засгийн газрын танхимд ч бас бий. Ухаа худагийн гэрээ нь ч архивт алга гэж попорсон Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэлийн хэвлэлийн бага хурлын дараа “ММС” компанийн хувьцааны үнэлгээ 150 сая ам.доллароор буурсан гэдэг. Улстөрчдийн хэлсэн бодлогогүй үг бүр гадаад ертөнцөд Монгол Улсын төлбөр болж бууж байдаг гэдэг энэ. Үүнийг ч УИХ, Засгийн газарт ажиллаж байсан, ажиллаж байгаа энэ хүмүүс ойлгохтойгоо. Гагцхүү “эзэн”-ий үг л ийм байдал руу түлхээд байгаа болов уу.  

“Эзэн” гэдгийг эргэж жаахан тайлбарлах нь зөв байх. Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд О.Алтангэрэлийг сайн хуульч, мундаг өмгөөлөгч байсныг хүн бүр мэднэ. Өмчийн эрхийг хамгаалах, хувь хүний эрх чөлөөг эрхэмлэх чиглэлд тууштай ажиллаж байсан өмгөөлөгч. Тэр тусмаа эрх нь зөрчигдсөн уул уурхайн компаниудын талд зогсож, “Урт нэртэй” зэрэг хуулийн орчныг сайжруулах чиглэлээр тууштай ажиллаж байсан нэгэн. Гэвч өнөөдөр УИХ-д ороод, Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар томилогдсоноосоо хойш уул уурхайн компаниудын эсрэг л тууштай зүтгэдэг нэгэн болчихов. Ийн төрөл арилжсан нь түүний цаана байгаа “эзэнтэй” холбоотой гэх хардлага нийгэмд хэдийнэ бүрэлдэн тогтжээ.

Хорино, цагдана, хураана, булаана гэсэн бодлогоор уул уурхайн салбар цааш явбал оршин тогтнож чадахгүй. Гэтэл Хуулийн сайд нь ийм юм яриад явааг Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ юу гэж ойлгож явдаг юм бол? Тэр мэдээж өөрийнхөө зорьсон том бодлогоо О.Алтангэрэлийн явцуу эрх ашгаар нураалгахгүй л гэх байх.

Тэгвэл Тэргүүн Шадар сайд бөгөөд Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Лу.Гантөмөр юу гэж бодож яваа бол. Тэр бол хүний эрх, өмчийн эрхийг дээдлэх үзэл баримтлалтай АН-ын дарга хүн. Ардчиллын амин сүнсийг нь АН-аас нь нэр дэвшиж УИХ-д сонгогдсон, АН-ын квотоор Хууль зүй, дотоод хэргийн сайдаар томилогдсон хүн уландаа гишгээд байгааг тэр мэдээж дэмжихгүй гэдэгт итгэлтэй байна.

                    Бас салбарынх нь бодлогыг өмнөөс нь “хариуцаад” байгаад Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн сайд Ц.Туваан ямар бодолтой явдаг юм бол. Уул уурхайн талаар уншиж судалсан юмгүй, эдийн засгийн энгийн наад захын ойлголтгүй, шинжлэх ухаанч хандлага байтугай ханхийх үнэргүй хүн Асгатын мөнгөний ордыг ашиглаад Монгол Улс хөгжинө гээд байгааг юу гэж ойлгодог юм бол доо? Саяхан О.Алтангэрэл сайд Асгатын мөнгөний ордын талаар байр сууриа илэрхийлнэ лээ. Үнэндээ уулын маш хүнд нөхцөлтэй, батлагдсан нөөц нь ердөө 6.4 сая тонн хүдрийн агууламжтай энэ орд О.Алтангэрэл сайдын хэлсэн шиг эдийн засгийн үр ашигтай төсөл болж чадах болов уу. Ганцхан жишээгээр тайлбарлахад, “Эрдэнэт” үйлдвэр өнөөдөр хоёр шугамаар хүдэр боловсруулж байна. Эхнийх нь жилийн 19.8 сая тоннын хүчин чадалтай бол хоёрдугаар суваг нь 18.2 сая тонн хүдэр боловсруулдаг. Өөрөөр хэлбэл, “Эрдэнэт” үйлдвэр ердөө гуравхан сард л Асгатын мөнгөний ордын хүдрийг боловсруулчих хүчин чадалтай гэсэн үг. Ийм л тэмээ, ямаа шиг ойлголтыг нэг цэг дээр авчирч попорч байгаа О.Алтангэрэл, Ж.Батзандан нарын улстөрчдийн балгийг улсаараа үүрч явах гэж.

Энэ мэтчилэн хөрөнгө оруулагчдыг хөөх О.Алтангэрэлийн “үргээлэг”-ийг Ж.Батзандан гүйцээж явааг эрхбиш Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ харж байгаа байлгүй дээ.

С.Ононтуул