Зандаахүүгийн Энхболд гэнэт “амь” орлоо. “Ухаа худагийг “MCS” 350 сая ам.доллароор гаднын банкуудад зарчихжээ” хэмээн бачимдан гарч ирлээ. Үнэхээр ноцтой мэдэгдлийг тэр хийсэн. Монгол Улсын газар нутгийг тасдаж аваад гаднын банкуудад зарчихсан бол ноцтой гэдэг үг ч багадах билээ.

Гэвч З.Энхболд монголчуудыг хуурч чадсангүй. Чадах ч үгүй. Өмнө нь монголчууд улстөрчдийн цацсан мэдээлэл бүрт итгэдэг байсан бол өнөөдөр хэрсүүжсэн. Хуучин технологиор шинэ үеийнхнийг хуурах боломжгүй гэдэг нь цаг хором өнгөрөх тусам батлагдаж байна.

З.Энхболдын үгэнд үнэн бий. “Энержи Ресурс” буюу “MMC” компани 350 сая ам.долларын бонд гаргасан нь үнэн байна. Энэ бондыг 2025 оны гуравдугаар сарын 26-нд Хонгконгийн хөрөнгийн бирж дээр гаргасан бөгөөд энэхүү мэдээлэл хэн бүхэнд нээлттэй байгаа. Яаж ч бодсон соёлт ертөнцөд 350 сая ам.долларын бондыг хэнд ч мэдэгдэхгүйгээр гаргах арга байхгүй нь ойлгомжтой. Мөн энэ бондыг З.Энхболд болон сошиалаар сэвэгдээд байгаа шиг “Deutsche bank”, “Morgan Stanley” зэрэг томоохон банк, санхүүгийн байгууллагууд ч авсан нь үнэн. Угаасаа хөрөнгийн зах зээлийн гол тоглогчид нь тэд л байдаг. Монгол Улсын Засгийн газрын, Голомт банкны, Худалдаа хөгжлийн банкны гээд гадаад зах зээлээс босгосон мөнгө бүрийн ард үндэстэн дамнасан банк, санхүүгийн байгууллагууд гол худалдан авагчид нь байдаг. Энгийн ийм ойлголтыг их сургуулийн нэгдүгээр курсын оюутан ч мэддэг байхад Монгол Улсын Их Хурлын дарга байсан З.Энхболд мэдэхгүй байна гэж байх уу?

                      Тэр мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа бөгөөд мэдэн будилж байна гэвэл зохино. Хоёр сарын өмнө дэлхийн нүдэн дээр ил болсон үйл явдлыг хоёрхон өдрийн өмнө хийсэн хулгай мэтээр шуугиулж байгаа нь ерөөсөө л улстөржилттэй холбоотой. Юу гэхээр,тэр бондын талаар дэндүү сайн мэдэх хүн. Ямар процесс өрнөдөг, яаж арилжаалдаг тухай хамгийн сайн мэдээлэл хүн. Ганцхан үйл явдлыг нэхэн сануулъя.

2012 оны УИХ-ын сонгуулиар АН-ынхан парламентад хамгийн олон суудал авч Н.Алтанхуягийн Засгийн газрыг байгуулсан байдаг. Мөн оны долоодугаар сараас З.Энхболд УИХ-ын даргаар ажилласан хүн. Үнэхээр өнөөдрийн хэлээд байгаа шиг бонд гаргах нь Ухаа худагийг зарчихаж байгаа хэлбэр юм бол З.Энхболд тэр үед Монгол Улсыг бүхэлд нь заржээ! Одоо тайлбарлая.

2012 оны аравдугаар сарын 25-ны өдөр УИХ-аас 52 дугаар тогтоол баталсан. УИХ-ын дарга З.Энхболдын алх цохиж, гарын үсгээ зурж баталгаажуулсан “Засгийн газрын үнэт цаас гаргахыг зөвшөөрөх тухай” энэхүү тогтоолын дагуу Монгол Улс “Чингис” бондыг гадаад зах зээлд гаргах эрх нээгдсэн юм. Монгол хүн бүрийн мэдэх 1.5 тэрбум ам.долларын “Чингис” бондыг худалдан авах эхний саналууд “Merril lynch”, “Deutsche bank”, “HSBC”, “JP Morgan” зэрэг З.Энхболдын өнөөдөр биднийг айлгаад байгаа гаднын томоохон банк санхүүгийн байгууллагуудаас ирж, тэр дагуу худалдан авч байлаа. Тэгэхээр З.Энхболдын өнөөдрийн ярьж буй бүхэн үнэн гэж үзвэл тэр өөрөө 2012 онд Монгол Улсаа зарах шийдвэрийг УИХ-ын дарга байхдаа гаргаж байсан гэсэн үг!

Бодит үнэн гэвэл “МСS” Ухаа худагийг 350 саяар, З.Энхболд улсаа 1.5 тэрбумаар зараагүй. Зүгээр л бонд гаргаж, хөрөнгө босгосон л үйл явц. Аливаа төсөл, хөтөлбөрийн санхүүжилт татахын тулд IPO хийх, бонд гаргах, зээл авах гээд олон хэлбэр байдаг. Үүний нэг нь л бонд. Харин улс орны нэр хүнд ямар байхаас хамаарч бондын үнэ цэн хэлбэлзэж, худалдан авагчид сонирхох эсэх нь хамаардаг.

Тэгвэл өнөөдөр Л.Оюун-Эрдэнийн Засгийн газрын ажлын үр дүнд Монгол Улсын зээлжих зэрэглэл “B2 эерэг” болон сайжирч, ураны төслөө амжилттай хөдөлгөсөн учраас Монголын төр болон компаниудын гаргаж байгаа бонд олон улсын хөрөнгийн зах зээлд эрэлттэй байна. 1.5 тэрбум ам.долларын “Чингис” бондоос эхэлсэн “Дим Сам”, “Самурай”, “Номад” зэрэг бондоос гадна хамгийн сүүлд 2025 оны хоёрдугаар сарын 19-нд Засгийн газраас гаргасан 500 сая ам.долларын “Сенчири IV” бондыг амжилттай арилжаалагдсан нь үүний баталгаа. Хөгжлийн банк ч бас хэд хэдэн удаа бонд гаргаад байгаа. Хувийн хэвшлийнхэн ч ялгаагүй энэ хугацаанд олон улсын зах зээлээс, бүр тодруулбал нөгөө гаднын банк, санхүүгийн байгууллагуудаас хөрөнгө амжилттай татаж чадлаа. Өнгөрөгч 2024 онд л гэхэд “Голомт” банк 300 сая ам.долларыг гадаад зах зээлээс бонд гаргаж амжилттай татсан бөгөөд энэ хэрээр Монгол Улсын валютын нөөц нэмэгдэж байлаа.

Бонд гэдэг ийм л зүйл. Засгийн газар нь ч гаргадаг, хувийн хэвшил нь ч гаргадаг. Гэтэл Монгол Улсын Төрийн өмчийн хороог удирдаж байсан, бүр Төрийн эрх барих дээд байгууллагыг даргалж явсан З.Энхболд Хонгконгийн бирж дээр босгосон энэхүү 350 сая ам.долларын бондын төрлийг ч судлалгүй, ямар учиртайг ч тайлбарлахгүйгээр шуудхан муйхарлан гүжирдэж байгаа нь ердөө л хоосон улстөржилт юм. Угтаа энэ бонд нь “Senior unsecured bond” буюу барьцаа хөрөнгөгүй бонд. Энэ бол ямар нэгэн хөрөнгөөр баталгаажаагүй үнэт цаас гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, тухайн компанийн санхүүгийн байдал, ил тод байдал, засаглал зэрэгт нь үндэслэж ямар ч барьцаа шаардахгүйгээр хөрөнгө оруулалт хийдэг бондын төрөл. Хэрэв энэ компани нь дампуурвал бонд эзэмшигчид нь 100 хувь өөрсдөө эрсдэлээ үүрнэ. Харин ийм хэмжээний эрсдэл үүрдэг учраас ердийн бондоос илүү өгөөж хүртдэг юм.

Яг л арилжааны банк шиг итгэлцэл дээр тогтдог бонд. Та банканд хадгаламж нээхдээ эргээд хүү авахын тулд барьцаа хөрөнгө шаардахгүйгээр итгээд л мөнгөө хадгалуулдаг шүү дээ. Өнөөдөр хадгаламж нээлгэж байгаа хүндээ банкууд нэр хүндээ л “барьцаанд” нь өгдөг. “Senior unsecured bond” гэдэг ийм л итгэлцэл дээр тогтдог бондын төрөл. Үнэхээр “ММС”-ийн бондыг З.Энхболдын нэрлэсэн дэлхийн томоохон банк санхүүгийн байгууллагууд авч байна гэдэг нь өөрөө Монгол Улсад, Монголын компаниудад итгэж байгаагийн илэрхийлэл. Гэтэл ямар ч барьцаа тавихгүйгээр 350 сая ам.доллар босгоод Монголдоо оруулаад ирсэн байхад баяр хүргэхийн оронд балбаж байгаа нь мэдээлэл дутуу иргэдийн тархийг угаах гэсэн л оролдлого.

Уг нь бонд бол улстөржүүлээд байх сэдэв биш. Эдийн засагч Ө.Ганзориг энэ талаар “Сошиал медиаг бид бие биенээ төөрөгдүүлэх хэрэгсэл биш харин зөв бодитой мэдээллийг түгээх талбар болгож хувиргах ёстой.  “Энержи Ресурс” буюу “MMC” компани 350 сая долларын бондыг олон улсад гаргасан байна. Энэ бол хувиа зарж байгаа асуудал биш харин зээл хэлбэрээр санхүүжилт татаж байгаа хэлбэр юм. 8.44 хувийн хүүтэй 2030 онд буцаан төлөх зээллэг гэсэн үг.  5 жилийн өмнө Худалдаа Хөгжлийн Банк 500 сая долларын бонд олон улсад яг амжилттай гаргаад, Монгол Улсдаа ийм хэмжээний валют татаж байх процесст нь хэвлэлээр энд нүдээд зогсоож байсан. Тухайн үед валютын нөөц бага байгаа үед харамсалтай юм бэ дээ л гэж бодогдож байлаа” хэмээн байр сууриа илэрхийлсэн бол эдийн засагч Б.Өлзийбаяр “Энержи Ресурс” нь олон улсын зах зээлд хэд хэдэн удаа бонд гаргаж байгаа, хөрөнгө оруулагчдын дунд танигдсан, итгэл хүлээсэн тул ийм их хэмжээний бондыг барьцаагүй гаргаж байгаа. Ийм Монгол компани улам их болмоор юм гэж бодмоор юм” гэжээ.

С.Ононтуул