Эверестийн оргилд хүрэх замд бараг 30 жилийн турш уулчдын замаа таних тэмдэг болж ирсэн “Ногоон гуталт” хэмээх нэрийн цаана хэн байсан бэ? гэх асуулт өдийг хүртэл нууц хэвээрээ байна. Олон жилийн турш Энэтхэгийн уулчин Цэванг Палжор гэж таамаглаж байсан хүний шарилыг Доржэ Морупынх байж болзошгүй хэмээн шинэ мэдээлэлд дурджээ. Энэтхэгийн тал уг шарилыг уулнаас буулгаж, эх оронд нь хүргэхээр зорьж байгаа юм байна.

Эверестэд авирсан уулчдын дунд “Ногоон гуталт” (Green Boots) хэмээн алдаршсан хүний шарил оргилын ойролцоох агуй маягийн хонгилд, далайн түвшнээс дээш 8,500 метр орчим өндөрт олон жил байсан юм. Түүнийг өмсөж явсан тод ногоон гутлаар нь ийн нэрлэжээ.

1996 оны тавдугаар сард Эверестэд авирсан Энэтхэгийн Хилийн цагдаагийн хүчний багийн уулчид хүчтэй цасан шуурганд өртсөн түүхтэй. Тэдний нэг Цэванг Палжор амь үрэгдсэн бөгөөд түүнийг “Ногоон гуталт”-ын шарилын эзэн гэж олон арван жилийн турш үзэж ирсэн байна. Харин сүүлийн үеийн мэдээллээр уг шарилыг Палжорын бус, түүний багийн гишүүн Доржэ Морупынх гэж үзэх болсон нь олон жилийн таамгийг өөрчилжээ. Гэхдээ түүнийг хэн болохыг тогтоосон нотолгоо, таних ажиллагааны нарийвчилсан мэдээлэл бүрэн нийтэд ил болоогүй тул уг дүгнэлтийг болгоомжтой авч үзэх шаардлагатай.

Эверестийн 8,000 метрээс дээших хэсгийг “үхлийн бүс” гэж нэрлэдэг. Энд хүчилтөрөгчийн хэмжээ маш бага, хүйтэн, хүчтэй салхи шуургатай тул удаан хугацаанд ажиллах боломж хязгаарлагдмал байдаг. Ийм өндөрт амь үрэгдсэн хүний шарилыг буулгах нь аврагчдын амь насанд ч аюул учруулж болзошгүй. Шарилыг мөстсөн, нарийн замаар зөөхөд олон хүний хүч, тусгай тоног төхөөрөмж шаарддаг бөгөөд нисдэг тэрэг ашиглах боломж ч хязгаарлагдмал юм.

“Ногоон гуталт” олон жилийн турш уулчдад замын баримжаа болж ирсэн төдийгүй Эверестийн авиралтын эрсдэлийг сануулсан эмгэнэлт бэлгэдэл болжээ. Энэтхэгийн талын төлөвлөж буй ажиллагаа амжилттай хэрэгжвэл шарилыг уулнаас буулгаж, эх оронд нь хүргэх боломж бүрдэнэ. Ингэснээр Эверестийн хамгийн алдартай, нууцлаг түүхүүдийн нэг олонд илчлэгдэх юм.

Л.Баяр