Ерөнхийлөгчийн зарлигийн дагуу өчигдөр Төрийн ордонд төрийн дээд цол, одон, медаль гадуулах ёслол болсон.

Төрийн ордонд шагналын хур буусан энэ үеэр УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяатай шагналын үнэ цэнийн талаар товчхон ярилцлаа.

-Ерөнхийлөгчийн зарлигаар олон хүнд Төрийн дээд одон медаль гардуулсан. Та хүмүүст заавал шагнал өгөх ёстой гэж үздэг хүмүүсийн нэг. Таниас асууя. Хүмүүст яагаад заавал шагнал өгөх ёстой юм бэ?

- Би “Хүмүүст заавал шагнал өгөх ёстой” гэх нэртэй нийтлэлийг бичиж байсан. Миний хувьд шагналын тал дээр нилээд удаан ажиглалт хийж, хүмүүстэй уулзаж, ярилцаж байлаа. Тэгээд уг асуудал дээр бусад орныг дуурайж, туйлшрах шаардлагагүй юм байна гэж үзсэн. Монголчуудын сэтгэхүй, үнэт зүйл, амьдралын зорилгыг барууны орнуудынхтай харьцуулахад өөр.

Монголчууд их мөнгө хурааж, тансаг байшинтай болно гэхээсээ илүү олон хүүхэдтэй болж, хүүхдүүдийнхээ сайн, сайхан явааг харж бахархах юмсан, төр засагтаа зүтгэж хөдөлмөрөө үнэлүүлэх юмсан гэсэн сэтгэхүйтэй ард түмэн. Тиймээс шагнал өгөх нь зөв юм. Европчууд бол өөр. Аль болохоор цөөхөн хүүхэдтэй байхыг илүүд үздэг. Хүүхдүүд нь насанд хүрсэн л бол тусад нь гаргачихаад чөлөөтэй байхыг эрхэмлэнэ. Бид дүүргийнхээ ахмад настай олон хүнд шагнал гардуулдаг. Тэднийг ажиглахад насаараа төрдөө зүтгэчихээд өөрийн гэсэн хадгаламж, хувийн байшин, орон сууцгүй л байж байна. Тэд ганц шагнал, үр хүүхдээрээ л бахархаж явдаг. Тэгэхээр шагнал нь монголчуудын бахархлын нэгээхэн хэсэг мөн юм. Нөгөөтэйгүүр бид ахмадуудад хангалттай цалин, хөлс өгч чадахгүй байна. Насаараа улсад ажилласан ажилчдад хангалттай цалин хөлсийг нь өгч чаддаггүй шүү дээ. Нэгэнт л ахмадуудыг тэтгэвэрт нь гаргахдаа хуримтлалтай болгох нөхцлийг хангаж чадахгүйгээс хойш үүнийг ямар нэг хэмжээгээр нөхөх ёстой. Төрийн шагнал одон бол социализмын үеэс ирсэн гавъяа шагнал. Өмнөх зуунуудад ч бас байдаг л байсан уламжлал. Өнөөдөр Ерөнхийлөгчийг шагнал хавтгайрууллаа гэж шүүмжилцгээдэг л юм. Гэтэл тэр шагнуулж буй хүмүүсийг нь харахад дөчин жил, гучин жил улсад ажилласан ариун цагаан мөртэй эмч, багш гээд олон мэргэжлийн хүмүүс байдаг. Өнөөдөр л гэхэд Хоёрдугаар эмнэлэгт насаараа эмч хийсэн Санжаа гэдэг эмч Хүний гавъяат эмч боллоо. Олон хүний амь насыг аварч эрүүл мэндийн салбарт өөрийгөө зориулсан хүн гавъяат авсанд би хувьдаа их баярласан. Мөн Дорнод аймгийн малчин эмэгтэй гавъяат малчин болсон. Онцгой байдлын Ерөнхий газраас анхны гавъяат төрлөө. Яагаад бид энэ хүмүүст Алтан гадас одон, Хөдөлмөрийн хүндэт медаль өгөхөөсөө харамлах ёстой юм бэ? Алтыг нь аваад авдрыг нь хаяж болохгүй. Заавал бусад орныг дуурайх хэрэг байна уу?

-Та шагналын үнэ цэнийг юу гэж боддог вэ?

- Монголчуудын үнэт зүйл Европчуудаас тэс өөр. Европт уйтгар, гунигтай амьдрал бий. Тийм ч учраас амиа хорлолт маш өндөр байдаг. Тэр хүмүүст байр, мөнгө байгаа, өөхөөр доторлож, торгоор гадарласан ч нөгөө сайхан халуунаараа үнэт зүйл байдаггүй. Харин Монгол хүн хийсэн ажил, олон хүүхдээрээ бахархаж амьдардаг.  Хонины бэлчээрт хормой дор төрсөн жирийн монгол хүн хүүхдүүдээ тойруулаад, байгаагаа хувааж идээд, бахархах одон медалиа гаргаж зүүгээд цагаан сараар байгууллага дээрээ очоод л явахдаа баяртай байдаг юм. Манайх муу ч сайн ч хэдэн ахмадуудаа жилдээ нэг хүлээж аваад, амралтанд явуулаад харж үзээд байдаг. Мөнгө гэхээсээ илүү өөр хэмжүүр. Монгол хүмүүсийн элэг өөр. Ахмад үеэрээ бид чинь бахархдаг. Тийм учраас би одон медалийг нь өгөх нь зүйтэй. Босго өндөртэй болгоё, шагнал хавтгайрлаа гэдэг л юм. Энэ бол сайжруулж болох жижиг техникийн асуудал.  Гэхдээ төрийн эрхэм дээд цол, төрийн одонд ямар нэг далд санаа байхгүй гэдэгт бүгд итгэдэг. Нэртэй, хүндтэй хэвээрээ байдаг. Тэнгэрээс од шүүрсэн юм шиг, ховорхон аз тохиосонд баярлах ахмадуудад сэтгэлд нь хур бууж байдаг юм.

- Төрийн өндөр дээд одон, медалийг дагалддаг мөнгөн шагналыг хэт бага гэх шүүмжлэл байдаг. Та үүнийг ямар байр суурьнаас хардаг вэ?

-Ер нь Төрийн дээд одон медалийг дагалддаг мөнгөн шагнал өндөр байх шаардлагатай. Харьцангуй бага байдаг. Ялангуяа манай алдарт эхийн одонгийн шагналын мөнгө маш бага шүү дээ. Саяхан гадаад залуу эхнэрийнхээ гэрийн ажлын хөдөлмөрийн хөлсийг нэг бүрчлэн бодож жилд 72000 $ болж байгаа талаар бичсэнийг фэйсбүүкээс харлаа. Хүүхэд гаргаж өсгөнө гэдэг ийм л хүнд ажил. Бид одон өгөөд баярлуулж байна. Гэхдээ дагалдах мөнгө нь их байвал одонгийнх нь нэр хүнд илүү өснө. Гэхдээ бид эдийн засгийнхаа нөхцөл байдлыг харгалзаж үзэлгүй яахав.

Т.Хулан