Жил бүрийн аравдугаар сарын 29-нд дэлхий нийтээрээ тархины харвалт өвчинтэй тэмцэх өдрийг тэмдэглэдэг. Эл өдөр өнөөдөр тохиож байгаа юм.

Дэлхий дээр тархины харвалт өвчтэй 17 сая хүн амьдарч байгаа бөгөөд зургаан секунд тутамд нэг хүн тархины харвалтад өртдөг гэсэн судалгаа байдаг байна. 

Тэгвэл манай орон ч харвалт хамгийн их байгаа орны тоонд багтдаг аж. Тиймээс харвалтаас урьдчилан сэргийлэхийн тулд цусны даралтаа байнга хянаж байхыг эмч мэргэжилтэнгүүд анхааруулж байна.
 

Цус харвах гэж юу вэ 

Цус харвах гэдэг нь тархины цусан хангамж цочмог хямарч үүссэн голомтод шинж тэмдгүүд 24 цагаас дээш хугацаанд үргэлжлэн үлдэхийг тархины харвалт гэдэг. Гэхдээ харвалт нь дотроо аалзавч доорх болон тархины эдийн бас гэмтлийн шалтгаантай цус харвалт, тархины цус хомсдох үеийнх гээд олон янз байдаг.

Цус харвалт нь хоёр янзаар явагддаг. Нэгдүгээрт судасны хана нимгэрсэн хэсгээр цусны даралтын ачаалал даалгүйгээр бүрэн бүтэн байдал нь алдагдаж, тархины эд, бүрхүүлийн завсар руу цус орно. Хоёрдугаарт, судасны хана бүтэн боловч нэвчимхий чанар ихэссэнээс цус тархины эд рүү нэвчиж харвадаг.

Тархины судасны эмгэг болох тархины цусны эргэлтийн цочмог хямрал харвалт сүүлийн жилүүдэд эрс нэмэгдэж хөдөлмөрийн чадварыг эрт алдагдуулж байна. Тархины цус харвалт нь ихэвчлэн тархины судас хагарах замаар тархины эдийн дотор болон бүрхүүлийн завсар, ховдлын хөндийд цус харван орох эмнэлзүйн хэлбэрүүдээр явагддаг маш хүнд эмгэг. 

Хорт зуршлаас татгалзаж, амьдралын хэв маягаа өөрчил 

Ихэнх хүн даралт хэлбэх нь цус харвахад нөлөөлдөг гэж үздэг ч энэ нь ердөө өчүүхэн хүчин зүйлд тооцогддог. Цус харвахад нөлөөлдөг эрсдэлт хүчин зүйлс гэж бий. Үүнийг шинжлэх ухааных нь хувьд хянаж болох, боломжгүй гэж ангилдаг. Хянах боломжгүйд тухайн хүний удамшлын шалтгаан ордог.

Тухайн хүн нэгэнт л даралт ихсэх хандлагатай бол түүнийг хянах боломжгүй. Мөн гэр бүлийнх нь эмэгтэйчүүд илүү өвчлөх хандлагатай бол тэр удамшлын хүчин зүйл өөрчлөгдөхгүй.  Суугаа ажил хийдэг хүн автобусаас нэг буудлын өмнө буугаад алхвал идэвхтэй хөдөлгөөн болдог. 

Харин хянаж болох буюу удамшлын шинжгүй тохиолдолд хувь хүнээс бүх зүйл шалтгаална. Үүнд артерийн даралт ихсэх, зүрхний эмгэг түүний хэм өөрчлөлт, хэм алдагдалт, шигдээс, хавхлагын эмгэг, зүрхний гажиг, хиймэл хавхлага, судасны цүлхэн, артер, венийн гажиг, чихрийн шижин гэх мэт багтдаг бөгөөд архи уух, тамхи татах зэрэг хорт зуршлууд орно. Эдгээрээс татгалзаж чадвал цус харвах өвчнөөс өөрийгөө сэргийлэхболомжтой. 

Мөн гурван “Х” зарчим гэж байдаг. Хоолны дэглэм, хөдөлгөөнийг эрхэмлэх, хорт зуршлаас татгалзах нь ганц цус харвалтаас бус бүхий л өвчнөөс урьдчилан сэргийлж чадна. Суугаа ажил хийдэг хүн автобусаас нэг буудлын өмнө буугаад алхвал идэвхтэй хөдөлгөөн болдог. Энэ мэтчилэн хүн өдөрт өөртөө нэг цаг л зарцуулж, эрүүл мэнддээ анхаарах хэрэгтэй ажээ. 

Цус харвасныг мэдэх боломжтой 

Өвчний эмнэлзүй мэдрэлийн хам шинжийн илрэл нь тархины ямар бүтэц гэмтсэнээс, голомтын хэмжээнээс, хурсан цусыг тойрсон эдийн дарагдал, үйл алдагдлын байдлаас, гавлын дотоод даралт ихсэлтийн зэргээс ховлол аалзавч доорх хөндий рүү цус цоорч орсон эсэхээс хамаарна.

Өвчин өдрийн болон оройн цагаар тархины ерөнхий болон голомтот шинжүүд гэнэт үүсч богино хугацаанд хүндэрдэг. Өвчтөний гадаад байдал нүдээ аньсан, нүүр царай нь баргар хүрэн, арьс улайж, хөлөрсөн байдаг. Толгой гэнэт хүчтэй өвдөж огиж, бөөлжих, ухаан алдаж, амьсгал нь олширдог байна.

Мөн эмч нар үзлэг хийн урьдчилсан байдлаар оношоо тавиад бүх шинжилгээг бүрдүүлнэ. Компьютер томограф, нугасны ус, тархины судасны бичлэг, тархины бичлэг, нүдний ус, зүрхний бичлэг, цусны ерөнхий болон биохимийн шинжилгээ хийж оношоо бүрэн тавьдаг.

Түүнчлэн зарим хүн цус харвалт явагдсан тохиололд хөдөлгөж болохгүй гэж ярьдаг. Гэхдээ иргэд эмч ирэхээс өмнө хамт байгаа хүмүүсээ тайван байлгаад тухайн хүний амьсгалах замыг чөлөөлж, дэргүй хэвтүүлэн аманд нь байгаа гадны биет болон хиймэл шүдийг авч амьсгалын замыг чөлөөтэй байлгах нь чухал гэнэ. Ингээд хугацаа алдалгүйгээр аль ойр байгаа эмнэлэгт хандах хэрэгтэй.

Эдгэрэлт буюу хагалгаа хийлгэх 

Эдгэрэлт нь цус харвалтын байдлаас шалтгаална. Тархины гол бүтцийг хамраагүй, бага хэмжээний жижиг цус харвалт бол бүрэн эдгэрдэг. Харин цус харвалтын хэмжээ том, гол бүтцүүдийг хамарсан, саа саажилт гүнзгий илэрсэн тохиолдолд эдгэрэлт удаан, цаашдаа тахир дутуу болдог аюултай.

Мөн өвчтөнд тархины судасны цүлхэн, гадагш байрлалтай цусан хураас, бага тархины цус харвалт тархины баганан хэсгийг дарсан, бөглөрөлт үүсч байгааг нь тогтоосон тохиолдолд мэс заслын эмчилгээг хийж болно.