-Аврал нэхэх эдийн засагт амь тариа бус хоёр хөл дээрээ суга таягтай ч хамаагүй босч алхах л хүсэл байгаа-

Сэхээний тасгаас нэгэн өвчтөнг энгийн тасагт шилжүүлэх үү болих уу хэмээн бодолхийлж сууна. Гаргачихвал яах бол, энгийн тасагт очоод бие нь огцом муудчихгүй байгаа гэсэн айдас монголчуудад бий.

Хэвтэрт орж, хөл дээрээ босох уу үгүй гэдэг дээрээ байгаа Монгол Улсын эдийн засгийн аврах гарц гаргалгааг Засгийн газар эрэлхийлж, ямар эм тариа хэрэглэх вэ хэмээн толгойгоо гашилган байна. ОУВС-гийн Өргөтгөсөн санхүүжилтийн хөтөлбөрт хамрагдан эдийн засагтаа асаргаа сувилгаа хийсэн үр дүнтэй боллоо гэж тус сангийн ажлын хэсгийнхэн дүгнэсэн. Гэхдээ төгс эмчилсэн тухай яриа байхгүй. Цаашдаа эмчилгээгээ найдвартай тогтвортой хийвэл хөл дээрээ босох магадлалтай гэсэн л хариу хэлж, онош тавилаа. Энэ нь, хонгилын үзүүрт гэрэл харагдаж байна л гэсэн үг. Зөвхөн байгалийн баялгийн ханш өсч, экпортын орлого нэмэгдсэнтэй холбоотойгоор гарч байгаа эерэг нөлөө. Хэрэв алт, зэсийн ханш унавал эдийн засаг дахин доройтно. Тиймээс эдийн засгийн талаар төрийн тогтвортой бодлого чухал гэдгийг ажлын хэсгийн онцолсон.

Монгол Улс цаашдаа ямар бодлогоор эдийн засгаа тогтвортой өсгөх боломжтой вэ гэдэг чухал болжээ. Ашигт малтмалаас зуун хувь хараат хэлбэрээр явах уу эсвэл гэсэн зүйл ч яригдаж эхэллээ. Мөн улс орноо хөгжүүлэхдээ хэн нэгний халааснаас хэдэн төгрөг горьдож, зээлчих найзаа хэмээн гадаадынханд хандах нь хэр оновчтой шийдэл юм бол. Ийм жишгээр явбал өрөнд баригдаж, эцэстээ урд хөршид газраа алдах магадлалтай гэдгийг сошиал даяар шуугиж байна. Бүр он цаг хугацаатай нь тавьчихаж. Ийм сэтгэл эмзэглүүлэм зүйл мэдээллээд эхэллээ. Засгийн газар ч үүнийг бодолцох нь зүйтэй. Ер нь, өрнөөс өрний хооронд ард иргэд нь амьдарч, төр засаг нь гадны зээл тусламж хайсан шиг яваа нь гунигтай. Дэлхийд гайхагдсан баялаг ихтэй орд, өргөн уудам нутагтай ч гурван сая гаруйхан иргэнээ аятайхан амьдруулж чадахгүй байна гэдэг гунигтай. Яаж удирдахаараа ингэж өр зээлэнд баригдуулж, иргэдийнхээ нуруунд том хар ачаа үүрүүлж байгаа нь ойлгомжгүй.

Жил бүр л өрийн хэмжээ нэмэгдэж байна. Багагүй хөрөнгө мөнгө зээлж, улсад оруулж байгаа сурагтай. Гэвч өнөөг хүртэл ганц том үйлдвэр, бүтээн байгуулалтын ажил, дотоодын олигтой үйлдвэр бий болсонгүй. Олсон хөрөнгөө үр ашиггүй салбарт оруулж, хувааж идсэн уусан тухай л яригдсаар. Эргүүлэн өр зээлээ төлөхдөө дахин өрийн бичиг үйлдэх. Ийм л жишгээр явсаар байна. Айл гэрийн хувьд ч ялгаагүй өр тавьсан бол эргүүлэн төлөх аргачлалаа тооцдог. Харин манай төр засагт тийм тооцоо байна уу.

Өнөөдрийн байдлаар дэлхийн зах зээлд Чингис, Самурай гээд чамгүй олон бонд гаргажээ. Олон сая ам.долларын хөрөнгө авчирсан байх юм. Үүнээс гадна 2015 онд нэг тэрбум юанийн гурван жилийн хугацаатай "Дим Сан" бондыг 7.5 хувийн хүүтэй гаргаж байсан. Харин оны өмнө 800 сая ам.долларын "Гэрэгэ" бондыг 5.6 хувийн хүүтэй 5.5 жилийн хугацаатай гаргалаа. Төлөх өр нэмэгдсээр л байна. Харин томоохон бүтээн байгуулалтын ажил хааччихав. Ийм нөхцөл байдалд эдийн засаг яаж ч сэргэх юм. Улам л доройтож, хямарсаар байх нь гарцаагүй.

Гурван сая гаруйхан иргэнийг олон жил тарчиг амьдруулж, байгалийн баялгаа бусадтай нийлж цөлмөн, зарж борлуулсаар байгаа Монгол Улсын ноёд тайж нар мэргэн ухаантай юм даа. Дөрвөн жилд ганц болох сонгуулиар хөхөө мэт донгодон, сонгогчдын тархийг зад угаагаад л дахин төрийн эрх барих байгууллагад заларчихна. Гэтэл гадаад улс оронд ийм ноёд байвал хуулийн өмнө хариуцлага хүлээлгэх жишээтэй. Монголд бол дархан эрх эдлүүлж, эрхлүүлнэ. Нэг үгээр хэлбэл, эрхэм гишүүд, сайд дарга нар хуулиар өөрсдийгөө хамгаалж, өлгийдсөн хэрэг. Тиймээс ч тэдэнд бурууг тохох аргагүй, буцаан татах эрхгүй. Гадаадын улс орны удирдагчид гурав битгий хэл 30, 40 түүнээс олон сая иргэнээ эвдрэлцүүлэлгүй, амьжиргааг нь татаад унагачихгүй удирдаад байхад манай 76, сайд, ноёдууд яасан тархитай удирдагч нар юм бол.

Ер нь, төрд заларсан эрхмүүд, иргэдээ бодохгүй, эрх ашгаа түрүүнд тавьж зээл авч эрхэлсээр байг уу. Ийм жишгээр аль хүртэл явах вэ монголчууд. Бүгд л бухимдаж сууна. Зээлээс зээлийн хооронд амь аргацааж, эдийн засгаа бурхны оронд залчихгүй үлгэн салган л явна. Олсон жаахан мөнгөө үрэн таран хийгээд дахин зээл авах тухай яригдах. Саяхан дахиад л зээлийн асуудал босов. “Панда” бонд гэж гаргах асуудлыг эдийн засгийн “BloombergTV” мэдээлж байна. Бас л сая саяар тоологдох өр тавих тухай ярив. Гэхдээ үүний баттай эсэх нь албан ёсоор зарлагдаагүй. Сангийн сайд худлаа мэдээлэл гэж байгаа. Тус телевиз болон эрхлэн явуулдаг сайтыг ташаа мэдээллээ залруул гэсэн тухай яриа байна. Гэхдээ энэ асуудал бодит эсэх нь цаг хугацааны аясад мэдэгдэнэ. Магадгүй өр зээлийн асуудал нээлттэй болсон учир дахин бонд гаргахгүй гэх баталгаа байхгүй. Өмнөх өрөө хэрхэн төлөхөө мэдэхгүй суугаа төр засаг дахин гадаад руу гар сунгаж байж болох талтай.

Ямартай ч нэг өр зээлээс нөгөө тэмүүлэх төр засаг эдийн засагтаа дусал залгах, иргэдийн амьжиргааг доройтуулах маягаар бус өөр аргачлалаар сэргэлт, хөгжлийн гарцаа олж харах нь зүйтэй мэт. Бид бүтээн байгуулагч, үйлдвэрлэгч байж болохгүй гэж үү. Яагаад энэ чиглэлд илүү анхаарч, дэлхийд бус юм гэхэд дотоодын хэрэгцээгээ төгс хангачихдаг болж чадахгүй байна вэ.

Монгол Улсын эдийн засгийн хувьд зээлээс зээлийн хооронд амь тариа хийлгэж, арай л амьсгал хураачихгүй явна. Аврал нэхэх эдийн засагт амь тариа бус хоёр хөл дээрээ суга таягтай ч хамаагүй босч алхах л хүсэл байгаа.

Э.Мөнгөнбаяр