“Өглөөний шуудан” сонин, “24 tsag.mn” сайтын зүгээс Шинжлэх ухааны академитэй хамтран Монголын шинжлэх ухааны байгууллагын өнөөдрийн хүрсэн түвшин, эрдэмтэн мэргэдийн хийж бүтээж байгаа ажлыг Монголын нийгэмд сурталчлан таниулах зорилгын үүднээс шууд “Лайв ярилцлага” хийж эхэлж байгаа юм. Энэ ажлын эхлэл болгож ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн эрдэмтэн мэргэдтэй уулзсан анхны шууд ярилцлага маань саяхан боллоо. Уг ярилцлагад ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн захирал доктор, профессор Гаадамбын Бэлгүүдэй, ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн тэргүүлэх ажилтан, төслийн удирдагч, академич, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн Лувсандоржийн Болд, Шинжлэх ухааны академийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн Алтай судлалын салбарын эрхлэгч доктор О.Самбуудорж, Хэл шинжлэлийн ухааны доктор, профессор, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн Ч.Дагвадорж нар оролцож Хэл шинжлэлийн ухааны өнөөдрийн байдал, Монгол хэлний зөв бичгийн дүрмийн талаар санал бодлоо солилцсон юм.
Ч.Дагвадорж гавьяатын тухайд ШУА-ийн Хэл зохиолын хүрээлэнгийн хаалгыг 52 жилийн өмнө татаж, эрдэм шинжилгээний туслах ажилтнаар орж байснаа дурсахдаа өвгөн багш Ц.Дамдинсүрэн, Б.Ренчин, Ш.Гаадамба, Ш.Лувсанвандан нараас сургааль үгийг нь сонсож, хааяа загнуулж, зэмлүүлж явснаа “Их хувь заяа байж” хэмээн сэтгэлийнхээ үгийг урсгасан юм.
Харин Л.Болд гавьяат “Манай өнөөдрийн ШУА анх Судар бичгийн хүрээлэн нэрээр байгуулагдсан түүхтэй. Энэ нь тухайн үед манай гадаад харилцаа маш түргэн ахицтай хөгжиж байсантай холбоотой. Одоо бид цахим тайлбар толь дээр ид ажиллаж байна. Харин Үсгийн дүрмийн толийг Хэлний бодлогын зөвлөлийн дэргэд байгаа ажлын алба боловсруулаад дуусч байгаа. Өнөөдрийг хүртэл үсгийн дүрмийн бүрэн хэмжээний толь хэвлэгдэж гараагүй байгаа нь энэ ажил бол маш их хөдөлмөр, цаг зав зарсан нүсэр ажил болохоор тэгж байна. Монгол хэлний цахим толийг анх Ц.Элбэгдорж Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дарга байсан П.Цагаан санаачилж, тусалж дэмжсэнээр ажил хэрэг болж эхэлнийг дурдах ёстой. Энэ тольд 77 мянган орчим үг орсон. Одоо цаг үе, техникийн хөгжлөө дагаж зузаан зузаан толь бичиг тэврээд, уншаад явах оюутан сурагчид байхгүй гэдгийг бодолцож цахим толь хийж байна.
Энд нэг зүйлийг зориуд тэмдэглэж хэлэхэд өнөөдөр Улаанбаатарын гудамжаар албан газар, нийтийн хоолны газрууд, ресторан, дэлгүүрүүдийн хаягийг харж явахад Хятадад юмуу, Европын оронд яваа юм шиг сэтгэгдэл төрдөг болчихсон. Уг нь Хэлний бодлогын зөвлөл, Хэл зохиолын хүрээлэн гээд мэргэжлийн байгууллагууд энэ асуудалд ихээхэн санаа зовдог ч тэдгээр газарт ороод шаардлага тавиад, хаяг рекламыг нь хурааж аваад арга хэмжээ авах ямар ч боломж, эрх мэдэл байхгүй. Ингэхээр эрх дарх нь байдгийн хувьд Мэргэжлийн хяналтын газарт Хэл шинжлэлийн ажилтнуудтай алба байгуулж эдгээр асуудлыг зохицуулж болох юм шиг санагддаг. Энэ бол жижиг асуудал огт биш. Ц.Дамдинсүрэн багшийн шүлэглэсэн Аялгуу сайхан Монгол хэлийг буртаглаж байгаа Улаанбаатарын албан газрууд, нийтийн хоол, дэлгүүр, ресторануудын хаягийг эмх цэгцэнд оруулахгүй бол энэ завхрал улам л газар авч, шинэ залуу үеийн хүүхэд залуусд ихээхэн хортой нөлөө үзүүлсээр байх болно” гэсэн юм.
Үнэхээр ч Улаанбаатарын гудамжинд таван үгнийх нь 2-3 нь гадаад үг хэллэгтэй хаяг, реклам захаас аваад тааралддаг. Үүнийг Л.Болд академичийн хэлснээр зохицуулах талаар эрх мэдэл бүхий байгууллагууд нэгийг бодож, хоёрыг тунгаан ажил хэрэг болгох цаг нь болсон санагдана.
Д.Түвшин
