УИХ-ын 2016 оны сонгуулийн маргаашаас нэгэн “азгүй” сайдыг хайж байсан юм. Учир нь АН-ын тавьсан их өрийг дарах хүнд ачааны эзэн нь МАН-ын Засгийн газрын Сангийн сайд болох учиртай байв. МАН ялж, АН-ын тавьсан их өрийг задлахад тооцоолсноос нь өндөр байж. Үүгээр ч зогсохгүй МАН, АН-ын зарим нөхөд ажлаа хүлээлцэхдээ “цочмоор” зарим тоо баримтыг тохиролцож нуугаад, намжмал байдлаар танилцуулсан нь хожим тодорхой болсон. Олон нийтэд мэдэгдэж цочроолгүй хамтран алдааг засъя гэсэн улстөрчдийн тохиролцоо байсан болов уу.

Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатарыг “хар нялхаасаа” Сангийн яаманд ажилласнаар нь их хардаж буруутгадаг. Гэсэн ч энэ цаг үед түүн шиг уналтыг сэргэлт болгож, ундуй сундуй бодлогыг зөв гольдролд оруулахын төлөө богино хугацаанд их ажил хийсэн хүн ховор болов уу. Уг нь түүнийг хэвлэлийнхэнтэй хэрүүл хийдгээр нь нэлээд адалдаг. Гэвч сайдын суудалд оччихоод ажлаа сурталчилж мэддэггүй юмсанж. “АПУ”-ийн Г.Батхүү хүртэл өчигдөрхөн твийтрт “АПУ”-гаа сурталчилж байхыг харав. Гэтэл сайдаар ажиллаж нэлээд үр дүн гаргачихаад Ерөнхий сайдын айлчлалыг “пиардаад” суух жишээний. Үнэн хэрэгтээ улстөрчид яваад өгнө, эдийн засаг л үлдэнэ. Тиймээс эдийн засгийн нөхцөл байдлын дүн, төлөвийг өдөр тутам ажиглахаас аргагүй байдаг.

У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар, өөрөөр хэлбэл Засгийн газрын “хоёр Хүрлээ” өөрчилж татварын шинэлэг зарчим, хөрөнгө оруулалтын таатай орчныг бүрдүүлэх шинэ бодлогоо танилцуулж эхэлснээр эдийн засгийн ямархуу реформ хийх гээд байгаагийн зах зух нь харагдаж эхэлж билээ. Ямар хөрсөн дээр тэд реформ хийх гэв?

“Азгүй” Сангийн сайд Ч.Хүрэлбаатар 2015 оны арваннэгдүгээр сард төсөв хэлэлцэж байхад “2016 онд эдийн засгийн өсөлт 0 хувьтай байна, ОУВС 0,6 хувь гэж өөдрөгөөр хараад байна” гэж хэлчихээд адлуулж байв. Гэтэл хэдхэн сарын дараа Ж.Эрдэнэбатын Засгийн газар, түүний Сангийн сайд Б.Чойжилсүрэн нар -1.6 хувийн агшилттай эдийн засаг хүлээж авсан. Гэхдээ өнөөдрийн эдийн засаг дахь нааштай өөрчлөлтүүд тэдний үед биш, энэ Засгийн газрын бодлогоор гарч ирсэн гэдгийг зориуд онцлохгүй бол болохгүй.

Өнөөдөр?  Эдийн засгийн өсөлт эхний хагас жилийн байдлаар 6.3 хувь, төсвийн тэнцвэржүүлсэн тэнцэл 410 тэрбум төгрөгийн ашигтай гарчээ. Хоёр жилийн өмнө улсын төсөв 3.4 их наяд төгрөгийн алдагдалтай гарч байв.  УИХ  төсвийн хүрээний мэдэглдэл алдагдлыг 2.1 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 6.1 хувьтай тэнцэхээр баталсан. Эн оны төсвийн алдагдлыг ДНБ-ий найман хувьтай тэнцэхээр баталсан. Шинжээчид “2019 онд төсвийн алдагдлаа л бууруулахгүй бол..!” гээд байгаа.

Ийм хөрсөн дээр улс төрийн гэмээр баахан дарамт бий. Багш, эмчийн цалинг бараг л Засгийн газраа аврах гээд нэмэхээр болчихсон. Гэхдээ инфляцийн түвшинтэй уялдуулж нэмэхээр ОУВС-гаар “зөвшөөрүүлсэн” гэвэл ононо. Зөвшөөрүүлсэн шалтгаан нь “2017 оны аравдугаар сарын 24-нөөс хойш Засгийн газар гаднаас нэг ч долларын өндөр хүүтэй арилжааны зээл аваагүй байгаа. Дотооддоо арилжааны банкууд болон иргэн ААН-ээс нэг ч төгрөгийн зээл мөн аваагүй. Давсан орлогоороо төсвийн алдагдлыг санхүүжүүлж, зээл авахгүй байхад зарцуулж байгаа учраас. Уг нь УИХ 2018 оны төсвийг батлахдаа Засгийн газарт 1.4 их наяд төгрөгийн зээл авах зөвшөөрөл өгсөн байдаг.

Гол түшиц Монголбанк ам.долларын ханшаа тавиад туучихлаа. Монголбанкны ерөнхийлөгч муудаа биш л дээ. Дэлхийн 190 орчим орны 85 хувь нь мөнгөн тэмдэгтээ аврах гэж оролдовч “хүчээр баривал сүйрнэ” гэдгээ мэдээд ёстой л “сул тавьчихаад” аянгыг зайлуулахаас аргагүй гэж үзэж байна. Үүний хариуцлагыг Ч.Хүрэлбаатараас нэхэх аргагүй. Харин түүнд ирсэн гадаад аюул гэвэл зохино.  Төв банкин дахь гадаад валютын нөөцийг дөрөвхөн жилийн дотор зургаан тэрбумаар “хулгайд” алдсан бол “хулгайч” нь хэтэрхий олуулаа байна шүү дээ. Америк, Хятадын худалдааны дайны нөлөө гэж худлаа дуулиан тарьж, холын гайг өөрт нааж шалтаг болгох хэрэггүй. Харин сурагаар ам.долларын хомсдол үүсгэж, арилжаагаа хаагаад, үндэслэлгүйгээр өндөр ханш тогтоон хөөргөж байгаа “санхүүчид”, “санхүүгийн байгууллагатай” хариуцлага тооцох хүн нь харамсалтай нь Сангийн сайд биш билээ.

Зүй нь Монголбанкны удирдлагууд ажлаа сайн хийх, банкууддаа хатуу шаардлага тавин, шаардлага хүлээн авахгүй банкуудын тусгай зөвшөөрлийг хураах хүртэл арга хэмжээ авах, төрийн төмөр нударгыг харуулах цаг болж. Банкуудаа дэмж гэхээр нь ханатал эрхлүүлсэн. Одоо бол цаг үе өөр болсон. Шатахууны үнийг хүчээр барь, ам.долларын ханшийг тогтоо гэж захиргаадах аргыг орхисон. Харин бодлогын арга хэмжээ бол өөр.

Яагаад ийм нөхцөл байдалд мөнгөний бодлогын хүүгээ нэмэхгүй байгаа юм бэ. Сангийн сайд нэмэх болж байна уу. Тэр чинь ОУВС-г тойглож, томоотой, сахилга баттай санхүүгийн бодлоготой орон гэдгээ ойлгуулж байж цор ганц ам.долларын орлогыг оруулж дээр нь багш, эмч, төрийн нийт албан хаагчдын цалинг нэмэхээр боллоо. Сангийн сайд муу ажилласан байна уу. Түүнийг юу хүлээж байгааг таамаглаж байна уу. Маш хүнд нөхцөл хүлээж байгаа ч давж гарах арга замаа хамгийн сайн мэдэж, хийж байгаа нь Ч.Хүрэлбаатар биш гэж үү. Намаа, Засгийн газраа, Монголбанкаа хүртэл авруулчихаад хийх ёстой ажлаа хийхгүй байгаа хамтрагчидтай “Макро орчныг сайжруулахын төлөө” цааш явах амаргүй л болов уу.

О.Балдан-Очир