Утаандаа униартан “нойрсох” улсын нийслэлээс үүрийн таван жингээр Завхан аймгийн Отгон сум руу хүлгийн жолоо заллаа. Санаандаа хотоос л гарчих юм бол утаанаас салчихна гэсэн гэнэн бодол өвөртлөн энэ сарын 20-ны өдөр нийслэлээс хөдөлсөн юм. Завхан аймгийн Отгон сум руу явахад Өвөрхангай, Баянхонгор аймгийг дайран өнгөрөх аж. Цэлийсэн хөх тэнгэр, зэрэглээ татаж, хөвсийж гялтганасан цастай талаар давхиад оччихно гэсэн бодол тээж явсан бид Өвөрхангай, Баянхонгор аймгийн төвд ирээд үнэхээр гайхаш тасхав. Замын чилээгээ гаргаж цайлахаар Баянхонгор аймгийн төвд саатахад сааралтсан утаатай байв. Хүн ам ихээр суурьшсан газар бүрт утаа асуудал болж байна. Харин эзгүй хээр нутагт юуныхан утаа байх билээ. Сэнгэнэсэн цэвэр агаараар цээж дүүрэн амьсгалан давхих нэн таатай. Хол газар явахад бартаа саадгүй замаар давхих нь биед зовиургүйн дээр машин эвдчих вий гэж эмээх зүйлгүй нь сайхан. Өвөрхангай, Баянхонгор зам сайтай ч хэсэг газар засмал зам тасарсан нь багагүй бартаатай аж. Харын зудтай эдгээр аймгийн нутгаар явахад шороо ихээр босч явахад хүндхэн байв. Цэлгэр цэнхэр тэнгэр, сүрлэг уулс, гялтганасан цасан дундуур давхисаар Завхан аймгийн хамгийн урд талын сум болох Отгон суманд ирлээ. Отгон сумыг хүмүүс төрийн тахилгад Отгонтэнгэр хайрхан гэдэг утгаараа андахгүй сайн мэдэх байх. Эндхийн иргэд их найрсаг, халуун дулаан харилцаа, цай унд сайтай хүмүүс аж. Тус сум 2670 гаруй хүн амтай, 222 мянган толгой малтай, мал аж ахуйд түшиглэсэн сум юм. Тус сумын тойргоос сонгогдсон УИХ-ын гишүүн З.Нарантуяа сонгогчиддоо бүтэн жилийн ажлаа тайлагнахын ялдамд тус сумын Баянбулаг багт иж бүрэн хоёр гэр цэцэрлэг байгуулж өгсөн нь хамгийн эхэнд дуулсан сайхан мэдээний нэг байв. Энэ сайхан мэдээтэй зэрэгцээд тус сумаас тодорсон онц тээвэрчдийг шагнаж урамшуулсан нь баяр дээр баяр нэмсэн үйл явдал болсон юм. Мөн тус сум нь харилцаа холбооны үүрэн телефон, интернет байхгүй сум аж. Гишүүнийг тус суманд ажиллах үеэр мөн тус холбоо нэвтэрсэн юм. Энэ талаар УИХ-ын гишүүн З.Нарантуяа “Отгон сумд гэхэд 550 сая төгрөг бүхий өндөр хурдны интернетийг нэвтрүүлэх ажил хийгдэж дууслаа. Мөн өндөр хурдны 4G сүлжээ орсон. Мөн хоёр багын дунд үүрэн телефон утасны сүлжээ орж өнөөдөр нээлтээ хийлээ. XXI зуунд холбоо харилцаагүй, интернетэд холбогдох боломжгүй зургаан жил төсөв нь шийдэгдэхгүй явсан. Харин өнгөрсөн жил төсөвт суулгаж энэ жил тус ажил бүрэн гүйцэтгэгдлээ. Эмнэлэг, сургуулийн, цэцэрлэгийн засвар хийгдэж байна” гэв.

Өнөтэй сайхан өвөлжиж буй Отгон сумын Засаг дарга Ж.Амгаланбаатар “Хүн байгаа газар хөгжил байдаг гэдэг. Сүүлийн жилүүдэд сумд ажиллаж, амьдрах хүний тоо цөөрч байна. Хөдөө орон нутагт хүн суурьшуулах, иргэдийнхээ амьдрал ахуй, орлогыг дээшлүүлэх талд төр засгийн бодлого түлхүү авч хэрэгжүүлээсэй” хэмээн боддог гэв. Мөн тэрээр “Хөдөө ажил хийе гэвэл ажлын байр байна. 500-гаас дээш малтай айлуудад туслах малчин хэрэгтэй байна. Төр, засгаас халамжийг хавтгайруулж олгож байна. Үүнээс үүдэж иргэд хөдөлмөрлөх сонирхолгүй болж байна. Хөдөө гарч мал маллаж байхаар халамжийн мөнгөө аваад төв дээр байх сонирхолтой иргэд их байна. Энэ нь амьдрал ахуй болоод сэтгэлгээний хувьд ядууруулж байна” гэсэн нь чухам үнэнийг цөөн үгээр хэлэх шиг болсон юм.

Тус сумын 90 иргэн халамжийн мөнгөөр амьжиргаагаа залгуулдаг аж. Отгон сумын засаг дарга Ж.Амгаланбаатар “Би аймаг орон нутгийн удирдлага, тойргоос сонгогдсон гишүүнтэйгээ нягт хамтран ажилладаг. Тиймээс сүүлийн 10 жилд шийдэж чадахгүй байсан шилэн кабелыг улсын төсвөөс гаргаж өндөр хурдны интернетэд холбогдлоо. Мөн сумын эмнэлгийг шинээр засварласан, Баянбулагт иж бүрэн гэр цэцэрлэг байгууллаа. Сургуульд тоног төхөөрөмж, багийн Засаг дарга нарт харилцаа холбооны утас гэх мэтчилэн бүтээн байгуулалтын болон сургалтаар оюуны хөрөнгө оруулалтыг чадлараа хийлээ” гэсэн юм.

Ингээд Отгон сумын Засаг дарга Ж.Амгаланбаатараас дараах зүйлийг тодрууллаа.

Ж.Амгаланбаатар: Бүх нөөц бололцоогоо дайчилж ажиллана

-Танай суманд ажилгүй хэчнээн иргэн байдаг вэ?

-Бүртгэлтэй ажилгүй иргэд харьцангуй цөөхөн. Энэ нь иргэд хууль тогтоомжоо мэддэггүйтэй холбоотой байх.

-Мал аж ахуйгаасаа нэмүү өртөг хэр их үйлдвэрлэж байна вэ?

-2016 онд “Нэг сум-нэг үйлдвэр” бодлогыг ХХААХҮ-ийн яамнаас хэрэгжүүлсэн. Үүнийг Дэлхийн банкнаас хэрэгжүүлж буй хөдөө аж ахуйн маркетинг төслийн хүрээнд хийгдсэн юм. Ингээд мах, сүүний хоёр үйлдвэр ашиглалтад орж, тодорхой тоног төхөөрөмж суурилуулсан. Энэ үйлдвэр өнгөрсөн онд 40 гаруй хоног ажиллаж 4-5 бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэсэн. Иргэдээс сүүг худалдан авч ааруул, шар тос, зөөхий зэргийг хийж байна. Энэ онд иргэд хувиараа үйлдвэрлэх боломж, нөхцөлийг бүрдүүлж дэмжиж байгаа. ЖДҮ-ийг хөгжүүлэхийн тулд хүн ам ихээр суурьшсан бүсэд үйлдвэрлэл явуулбал ашиг орлого их олох юм билээ. Хүн цөөтэй учир ЖДҮ-ийг хөгжүүлэх боломж хомс байна. Гэхдээ бүх нөөц бололцоогоо дайчилж ажиллана.

Р.Хишигжаргал