“20 мянган хувьсагч” гэсэн нэр томъёо гарсныг эс тооцвол Оюутолгойг эсэргүүцдэг идэвхтэй төлөөлөл өмнөх парламентын үед байдаг л байв. Өөрсдийгөө “Бие даагч”-дын зөвлөл хэмээн нэрийдэж түүгээрээ дамжуулан парламент, Засгийн газрын төвшинд зөвхөн товчлуурынхаа хэмжээнд ашиг сонирхлын зөрчлөө ил тодоор илэрхийлж явсан тэдгээр гишүүнээс өдгөө С.Ганбаатар МАХН-ын дэд дарга, Ц.Даваасүрэн Эрчим хүчний сайд болжээ. Үлдсэн нэг нь буюу Х.Болорчулуун гишүүн ямар нэгэн албан тушаалд очоогүй ч мэдээлэл ойр, албан тушаалын давуу эрхээ ашиглан ЖДҮ-ээс гурван хувийн хүүтэй, урт хугацааны зээл авсан нь олон нийтийн зүгээс хэдийнэ хар тамга дарахад хүргэчихсэн сууж буй.

Харин энэ удаагийн парламент бүрэн эрхээ дуусгавар болохоос жил хүрэхгүйн хугацааны өмнө бие даагч гишүүдийн хэмжээнд бус УИХ, Засгийн газар, Ерөнхийлөгчийн хэмжээнд Оюутолгойн тойрсон асуудал дахин орж ирлээ.

Сонирхолтой нь, “Дубайн гэрээ” байгуулсан асуудлаар Ч.Сайханбилэгийн танхимыг огцруулах бичиг өргөн барьсан 2016 оны үетэй харьцуулахад үнэмлэхүй олонхиор засаглаж байгаа МАН-ынхан өөрсдөө Оюутолгойг дэнслэх нь.

Үе үе сэдэрдэг, улстөрчид, иргэний нийгмийн байгууллагуудыг тугаа болгодог, болгосоор ирсэн Оюутолгойн асуудал энэ удаад өмнөхөөсөө илүү маргаан шүүмжлэлийг дагуулах учраас тэр.

УИХ-ын гишүүн М.Энхболд парламентын спикерээр ажиллаж байхдаа захирамж гаргаж Оюутолгой ордыг ашиглах хөрөнгө оруулалтын гэрээний хэрэгжилтийг шалгаж санал, дүгнэлт гаргах үүрэг бүхий Ажлын хэсгийг байгуулсан байдаг. Тухайн үед Ажлын хэсгийг Эдийн засгийн байнгын хорооны дарга Д.Дамба-Очир ахалж, дэд ахлагчаар УИХ-ын гишүүн Д.Тэрбишдагва, бүрэлдэхүүнд УИХ-ын гишүүн Н.Амарзаяа, О.Баасанхүү, Б.Бат-Эрдэнэ, Б.Жавхлан, З.Нарантуяа, Я.Содбаатар, А.Ундраа багтаж байв. Гэвч Байнгын хорооны дарга Д.Дамба-Очир өөрийн хүсэлтээр Ажлын хэсгийн бүрэлдэхүүнээс татгалзаж байлаа шүү дээ.

Үүнтэй холбогдуулж УИХ-ын дарга дахин захирамж гаргаж Ажлын хэсгийн ахлагчаар Д.Тэрбишдагва гишүүнийг томилж, Т.Аюурсайхан, Ж.Батзандан, Х.Болорчулуун, Д.Ганболд, М.Оюунчимэг нарыг нэмж томилсон юм. Гэвч У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрыг огцуулах эсэх, М.Энхболдыг УИХ-ын даргаас буулгах зэрэг асуудал өрнөснөөр Оюутолгойд шалгалт хийсэн дүгнэлт, тайлан хэсэгтээ бүдгэрсэн юм. Хажуугаар нь С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэргийг илрүүлэх явцад эрүүдэн шүүсэн болон шүүх, прокурор, АТГ-ын удирдлагыг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн зөвлөмжөөр чөлөөлөхөөр болсон нь гал дээр тос нэмсэн явдал байв.

Хачирхалтай нь, Д.Тэрбишдагва гишүүнээр ахлуулсан Ажлын хэсгийн 13 гишүүний найм нь Дубайн гэрээг цуцлах шаардлагатай гэсэн санал дүгнэлтийг Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлд хүргүүлсэн нь өчигдрийн гол сенсаац болов. Өнөөдөр ч олон нийтийн дунд маргаан дагуулаад байгаа уг асуудлаар Ажлын хэсгийн ахлагч Д.Тэрбишдагва гишүүн “Ажлын хэсгийн санал дүгнэлтэд найман гишүүн гарын үсэг зураад УИХ-ын даргад албан ёсоор гардуулж өгсөн. УИХ-ын даргаас чиглэл өгөх байх. Үүний дараа Байнгын хороогоор оруулах уу, УИХ-ын чуулганаар оруулах уу, Ажлын хэсгийг өөрчилж, нэмж сайжруулах уу гэдэг нь тодорхой болох байх.

Засаж сайжруулах зүйл нэлээд их байгаа учраас “Оюутолгойн гэрээ”-нд нэлээд өөрчлөлт оруулах ёстой. Ялангуяа, далд уурхайн бүтээн байгуулалтын гэрээг цуцлах ёстой гэсэн дүгнэлт гарч байгаа. Монгол Улсын язгуур эрх ашигтай холбоотой, дээрээс нь гадаадын хөрөнгө оруулалттай, гадаад дотоодынхонтой холбоотой асуудлаар гэрээ хэлэлцээнд өөрчлөлт оруулах, зарим гэрээг хүчингүй болгох асуудал гарах учраас ҮАБЗ-өөс чиглэл авах нь зөв гэж үзсэн тул ҮАБЗ-ийн гишүүдэд хүргүүлсэн. Гэрээг сайжруулах ёстой гэсэн дүгнэлтэд бүгд Ажлын хэсэг хүрсэн тул Эдийн засгийн байнгын хороо, УИХ-ын гишүүд санал дүгнэлттэй бүрэн танилцаж, няхуур хандаасай. Мэдээж гадаад, дотоодын шахалт гарах байх. Гэхдээ гэрээг зөв талаас нь засаж сайжруулах ёстой гэсэн байр суурьтай байна” хэмээн тайлбарлажээ.

Чухам яагаад ийм дүгнэлтэд хүрч ҮАБЗ-д хүргүүлснийг нь судлаад үзэхээр сонирхолтой дүр зураг бууна.

Учир нь, Ажлын хэсэгт багтсан гишүүдийн олонхи нь Оюутолгой төслийн анхны болон Дубайн гэрээг хүчтэй эсэргүүцэгчид байгаа юм. Жишээ нь, Ажлын хэсгийн ахлагч Д.Тэрбишдагваас эхлээд Б.Бат-Эрдэнэ, Х.Болорчулуун, О.Баасанхүү, Т.Аюурсайхан, Ж.Батзандан нарын хувьд энэ төслийн хүчтэй эсэргүүцэгчид, цуцлах ёстой хэмээн парламентын индэрээс дуугардаг хэсгийн тод төлөөлөл. Гагцхүү Ажлын хэсгээс Дубайн гэрээг цуцлах шаардлагатай гэсэн шошго бүхий санал дүгнэлтээ ҮАБЗ-д хүргүүлсэн мэдээ түгэхтэй зэрэгцэн Рио Тинтогийн хувьцааны үнэ дэлхийн зах зээлд унаж эхэлжээ. Цаашлаад Рио Тинто Монголоос гарах тухай мэдээлэл түрүүчээсээ хөвөрч эхлээд байна. Оюутолгой, Рио Тинтогийн хувьцааны үнэ унадаг, тэгсгээд хэвийн төвшинд очдог нь зарим нэгэнд танил мэдээ, байдаг л асуудал болов уу. Угаасаа С.Ганбаатар УИХ-ын гишүүн байхдаа чуулганы индэрийг ашиглаж Оюутолгойтой холбоотой мэдэгдэл хийж хувьцаа унагаадаг жишиг тогтоож байлаа шүү дээ. 

Гагцхүү энэ удаад үе үе сэдэрдэг, тэгээд намждаг Оюутолгойн гэрээ тойрсон асуудал парламетын төвшинд жин дарах хэмжээнд хөндөгдөх бололтой. Нэгэнт УИХ-ын даргын захирамжийн дагуу байгуулсан Ажлын хэсгээс санал дүгнэлтээ гаргаад ҮАБЗ-д хүргүүлсэн учраас Байнгын хороо, чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар оруулж хэлэлцэх нь ойлгомжтой. Харин тэр үед УИХ-ын гишүүд ямар байр суурь илэрхийлж, шийдвэр гаргах нь сонин.

Оюутолгойг хөдөлгөхөд анх хийсэн болон Дубайн гэрээнд алдаатай, засч сайжруулах зүйл бий юу гэвэл бий. Үүнийг нь Засгийн газрын төвшинд бодлогоо тодорхойлж, УИХ-аараа хэлэлцүүлж засах л асуудал. Түүнээс жоомоо алах гэж байна гээд байшингаа шатааж болохгүй. Эрхбиш 2019 оны босгон дээр Тавантолгойн ордыг түшиглэн шинээр цахилгаан станц барих томоохон гэрээг Рио Тинтотой үзэглэсэн Эрчим хүчний сайд Ц.Даваасүрэн энэ асуудалд хувийн амбийцаар бус танхимын зарчмаар ажиллана гэж найдъя. 

Г.Сонор