Нэрт нийтлэлч Баабар гуай түүнийг “Баянгорхины далайн дээрэмчин” гэдэг л юм. Улс төрийн хүрээнд АН засгийн эрх барьсан 2012-2016 оны үед Хүн амын хөгжил, нийгмийн хамгааллын сайдаар ажилласан, өдгөө УИХ-д долоон гишүүний бүрэлдэхүүнтэй АН-ын гэдгээр нь эчнээ танина. Уг нь, есөн гишүүнтэй байсан юм. Намын дарга болсноосоо хойш АН-ын бодлогыг зангидах гэхээсээ талцуулж, хагаралдуулсны уршиг нь ужгирч Ж.Батзандан, Л.Болд гэсэн хоёр гишүүнээ алдахад хүргэж, парламентаар хэлэлцэж байгаа асуудлаас завсарлага авч чадахгүй хэмжээнд хүргэв.

Эхлээд тэр Баянгол дүүргийг бүхэлд нь эзэгнэж, ноёрхлоо тогтоосон бол одоо ардчилсан хувьсгалтай салшгүй холбоотой АН-ыг халаасандаа хийхээр улайрсны уршиг нь хоёр гишүүн нь гарснаар тодорсон хэрэг.

Угаас дотоод ардчилал, үзэл бодлын зөрчил нь олон нийтийн өмнө ил байдаг АН-д С.Эрдэнийн диктатур, дэглэмийг хүлээн зөвшөөрч чадахгүйгээ түрүүчээсээ илэрхийлж, хоёр гишүүнээ хөөх замаар намаа парламент хүчгүйлдсэн нь энэ.

“Баянголын Ван” хэмээн өргөмжлүүлсэн С.Эрдэнэ албан тушаалын хэнээгээрээ АН-даа хаан болохоор хичээж яваа ч АН-ын нөлөө бүхий гишүүд эсрэг “кноп” дарж эхэлсэн нь Ж.Батзандан, Л.Болд нар шинээр нам байгуулахаа илэрхийлснээс тодорхой харагдана.

Одоохондоо түүний үйл ажиллагааг эсэргүүцсэн хоёрхон хүн байгаа нь дээрх хоёр гишүүн. Гэхдээ С.Эрдэнийг АН-ын даргад болсноос хойш алга ташихаас илүүтэй “Арай ч үгүй байлгүй дээ” хэмээн хүлээж авах хүн жингийн туухайн дээр олон байсан гэхэд хилсдэхгүй. Учир нь, тэрбээр хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдэд зориулж сургалтын төв барих эориулалттай газарт 13 давхар “Шонхор тауэр”-ийг сүндэрлүүлсэн нь олон нийтийн дургүйцлийг хүргэсээр өнөөдрийг хүрч байна. Мөн Засгийн газраа огцруулахад гол хөшүүрэг болсон “Шонхор” фракцт харьяалалтай түүнийг АН-аас хөөж, хариуцпага тооцох тухай яриа байсхийгээд өдөлдөг ч тэгсхийгээд намждаг нь нууц биш. Гэвч бүхэл бүтэн дүүргийг “өмчилсөн” гэгддэг С.Эрдэнэ барьцаа лавшруулж бүр АН хэмээх их айлыг халаасандаа оруулахаар шулуудсан нь АН-ын гишүүдийг хагаралдуулж, УИХ-ын төвшинд хүчгүйдүүлэхэд хүргэчихлээ. Ингэж тодотгох болсон нь ч шалтгаантай. Намын гал тогоог нь базаж байгаа ерөнхий нарын бичгийн дарга Ц.Тувааны хувьд ч С.Эрдэнийн дохио зангаараар ажиллах болоод удаж байна. Угтаа бол намдаа болохгүй, бүтэхгүй байгаа зүйлийг аль болох зохион байгуулах, эвээр шийдэх, эрх баригчдынхаа хуудуутай үйл ажиллагаанд шүүмжлэлтэй хандах нь гишүүд гэхээсээ генсек хүний хийх ажил. Өнгөрсөн хугацаанд ээлж дараалан эрх барьсан МАН, АН-ын ерөнхий нарийн даргууд ч ингэж л явж ирсэн байдаг юм.

Өөрөө давхар дээл нөмөрч, үзэл баримтлалаа үгүйсгэсэн болохоос Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газрын дарга асан, УИХ-ын гишүүн Ж.Мөнхбат генсек байхдаа хэдэнтээ эсэргүүцлийн жагсаал хийж, Төв талбайг гороолсон жишээ нэгээр хэмжигдэхгүй бий учраас.

С.Эрдэнийг АН-ын даргад нэр дэвшээд явахад БНН-ын дарга Б.Жаргалсайхан АН-ын гишүудэд ноолууран цамц тарааж "С.Эрдэнийг дэмжээрэй' хэмээн сурталчилгаа хийж явсан нь үүнийг илтгэнэ.

Жирийн гишүүд нь хүртэл “Төрийн сонгууль будилаантуулдаг хүн, төрийг, намыг булингартуулахад юухан байх вэ” хэмээж байхтай нэг бус удаа таарав.

Хаалга үүдээ онгойлгохоос эхлээд Үндсэн дүрэм, үзэл баримтлалдаа шинэчлэл хийж, дарга, фракц дагасан бөөгнөрөлийг халах цаг болсон нь үнэн л юм бол АН тэрхүү алхмаа хийж хэрэгжүүлмээр. Хачирхалтай нь, С.Эрдэнэ дарга болсноороо арвин түүхтэй АН-ын үүх түүхийг амжилттай нь хамт баллуурдаж эхлэв. Хатуухан хэлэхэд “булшилж” байна.

2014 онд “Шонхор” фракц АН-д нөлөөтэй явсан үе бий. С.Эрдэнэ ч бяртай байв. Тэгэхэд Н.Алтанхуягийн Засгийн газраас Ч.Сайханбилэгийн танхимд үлдэж чадсан шигээ АН-ын даргын суудлыг авсан хүн С.Эрдэнэ. Юу үнэн энэ үнэн.

“Нэг удаа урвасан хүн хоёр дахиа урвах нь амархан” гэж үг бий. Үүн шиг сонгууль будилаантуулсан хэргээр шүүхээс ял дэнслүүлж явсан С.Эрдэнэд намынхаа эрх ашгийг бусниулах нь алга урвуулах төдий л амархан болжээ.

Эндээс харахад найман жилийн дараа /2017/ Их хурлаа хуралдуулж, намын даргаа ҮЗХ /нэрийг нь өөрчил-ноос бус анх удаагаа гишүүд, дэмжигчдээсээ тодруулах шийдвэр гаргасан нь хэсэг бүлэг хүний зохион байгуулсан улс төрийн шоу байжээ. Зөвхөн С.Эрдэнийг даргаар томилоход чиглэсэн бололтой. Гэхдээ Ардчилсан нам бол хэсэг бүлэг фракцын дэмжлэгтэйгээр хэн нэгнийг эрх мэдэлтэй болгож, дэглэдэг жүжгийн тайз биш ээ. АН-ын даргын сэнтий гэдэг хэн нэгнээр крандуулж суудаг албан тушаал бүр ч биш. Үүний ард жирийн гишүүд, дэмжигчид төдийгүй монголчуудын эрх ашиг хөндөгдөх учраас. Ардчиллын төлөө халуунд халж, хүйтэнд хөрсөн хүмүүсийг энд мартаж болохгүй.

Гагцхүү Засгийн газар, УИХ-ын үйл ажиллагаатай холбоотой асуудлаар маргааш товлосон АН-ын Онц Их хурал дахин анхаарал татав. Юу гэхээр бид бүгдийн үздэг, санадаг, оюун санаандаа төсөөлдөг, бусдадаа ярьдаг, “шүтдэг”, цаашлаад алдаагаа засах асуудал хурлын төлөвлөгөөнд огт тусаагүй байх юм. Эсрэгээрээ Төв талбайд жагсаал зохион байгуулж, баярын гэх Их хурлаа хийхээр товложээ. Араас нь хүлээн авалт хийж, бөх барилдуулах шийдвэрийг гаргасан нь олон нийтийн шүүмжлэл, эсэргүүцэлтэй тулгарч байх шиг. Тулгарах нь ч аргагүй юм. Үнэндээ С.Эрдэнэ Ардчилсан хувьсгалын арвин түүхтэй том намын дарга болчихоод “Баян горхины дээрэмчин” шиг л аяглаж байгаа нь бичгээр нь илэрсэн болохоор тэр шүү дээ.

Хүнийг, хувь зан араншинг нь суурь хүмүүжлээр нь тодорхойлдог гэж үг бий. Тэгвэл нийтлэлч Баабарын тодорхойлсноор “Баянгорхины далайн дээрэмчин” С.Эрдэнэ дарга хэвээрээ л байна. Хамгийн сүүлд АН-ынхан ардчиллаа хамгаалж Д.Сүхбаатарын талбайд жагсаал хийх тухай мэдээ олон нийтийн сүлжээгээр эрчийг авч байна, төлбөртэйгөөр. Үүний хажуугаар мөнгө тарааж хүн цуглуулах тухай баримт ч эхнээсээ гарч эхлэв. Даанч дарга нь зангаа тавихгүй юм даа. 

Г.Сонор