УИХ дахь МАН-ын бүлгийн өчигдрийн хуралдаанаар Сонгуулийн тухай хуулийг хэлэлцэж дэмжсэн. Тодруулбал, ирэх оны сонгуулийг улсын хэмжээнд нэг тойрог хувилбараар явуулахаар шийдвэрлэхийг дэмжсэн. Энэ нь Монгол Улс дахь 33 нам 76 хүртэлх нэр дэвшигчийг дэвшүүлж болох бөгөөд үүнээс нэг сонгогч нэг нэр дэвшигчийг сонгох юм. Ингэснээр МАН-ын саналаар УИХ-д шинээр сонгогдсон 40 гишүүн дахин сонгогдох “боломжоо” алдах эрсдэлтэй гэж зарим улстөрчид хэлж байна. Үүнд УИХ-ын гишүүд ямар байр суурьтай байгааг хүргэж байна.

О.БААСАНХҮҮ: Монгол Улсад бодлогын салбарын гэсэн хоёр нам байх ёстой. 1990 оноос хойш зөвхөн салбарын нам бий болсон. Салбарын нам гэдэг нь намын хороо, үүртэй. Үүгээрээ дамжуулж, төрийн албыг 60 тэрбумаар наймаацуулдаг. АН ялбал 20 мянган яллагддаг. МАН ялбал 25 мянган хүн яллагддаг. Үүнээс гадна ах, дүү нараа бүгдийг нь дарга болгочихдог. Ийм тогтолцоотой үед энэ хувилбараар сонгууль явуулбал жижиг намуудад боломж өгөхгүй гэсэн үг. Учир нь Монгол Улс даяар салбаруудыг хэн нэгэн ямар нэгэн сурталчилгааны цаасыг хүргэж өгөхийн тулд тодорхой зардал гарна. Тодорхой хэдэн хүн тэнд ажиллана. Тэрийг л зөвхөн МАН, АН хоёр нам хийж чадна. Монгол Улсыг зориуд нэр нь унасан хоёр нам сонгуульд оруулахгүй байх дарангуйллын тогтолцоо руу оруулж байна. Гэхдээ энд миний санаа зовох асуудал биш. Тэртэй тэргүй УИХ-д шинээр сонгогдсон 40 гишүүн бий. Эдгээр гишүүн дэмжихгүй байх гэж бодож байна. Учир нь энэ хуулийн төсөл батлагдах юм бол эдгээр гишүүн дахин сонгогдохгүй.

УИХ-ын гишүүн, Зам тээврийн хөгжлийн сайд Б.Энх-Амгалан: УИХ дахь МАН-ын бүлгийн өнөөдрийн /өчигдрийн/ хуралдаанаар улс нэг тойрог байна гэдгийг дэмжсэн. Учир нь жижиг тойргуудад мөнгө их тардаг. Тиймээс том тойрог байсан нь дээр гэсэн саналыг гаргаж дэмжсэн. Энэ асуудал дараа долоо хоногийн Засгийн газрын хуралдаанаар хэлэлцэгдэх байх. Том тойргоор явуулна гэдэг улс эх орны ирээдүйн эрх ашигт хэрэгтэй гэж харж байна. 76 жижиг тойрогт хуваагдахаар зарим тойрог нь сургуулийн илүүдэлтэй, зарим нь огт сургууль байхгүй байх жишээтэй. Лобби хийж чадсан зарим гишүүд нутаг руугаа зам тавиад байдаг. Гэтэл зарим нутагт замын бүтээн байгуулалт огт байхгүй байх зэрэг асуудал их. Тиймээс улс эх орны хөгжлийн нэгдсэн бодлоготой болох үүднээс улс нэг тойрох байх нь зөв.

УИХ-ЫН ГИШҮҮН Л.ЭНХБОЛД: Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулаагүй учраас мажоритар системеер зохион байгуулах нь зөв байх. Хэрэв Үндсэн хуульдаа пропорционал байж болно гэж тусгавал хуулийнхаа дагуу явах байх. Томсгосон буюу “Монгол Улс-Нэг тойрог” гэж байгаа нь хэд хэдэн давуу талтай. Улсын төсөв хөгжлийн гол асуудалдаа биш 76 тойрогт хуваагдаж байгааг зогсоох боломжийг нээнэ. Улсын төсөв жижиг тойргуудын асуудалд зарцуулагдах бус нэгдсэн бодлогоор улс орны хөгжилд зайлшгүй хэрэгцээтэй ажилд зарцуулагдах боломжтой болох юм. Мөн хувьчилж авах системийг халж, мөнгөтэй хүмүүс жижиг тойргийг худалдаж авдаг асуудлыг таслах давуу талтай гэж харж байна. Харин шинээр байгуулагдсан намуудад эрсдэлтэй байхыг үгүйсгэхгүй. Сонгогчдоос авсан саналаараа эрэмблэгдээд эхний 76-д орсон хүн л УИХ-ын гишүүний бүрэн эрхтэй болно гэсэн үг шүү дээ.

Шигшүүрийн хувьд бол энэ нь зөв.

Гэхдээ танигдаж амжаагүй шинэ гишүүд, шинэ нэр дэвшигчдэд нэлээд хүндрэлтэй байх талууд бий. Тиймээс бид аль аль талыг нь сайтар судалж үзээд, саналаа илэрхийлэх ёстой. Одоогоор би дэмжинэ, дэвжихгүй гэсэн байр суурийг илэрхийлэхгүй. Нэг сайшаалтай заалт орж ирж байгаа нь УИХ, орон нутаг, Ерөнхийлөгчийн сонгуулийг тус бүрдээ хуультайгаар зохион байгуулах юм. Орон нутгийн сонгуулийг орон нутгийн сонгуулийн тухай хуулиар, УИХ-ын сонгуулийг УИХ-ын сонгуулийн тухай хуулиар гэх мэт. Бас нэг сайн заалт нь эдийн засгийн чадавхиа харж тооцоолоогүй хэт их популизмтай мөрийн хөтөлбөрүүдийг хязгаарласан заалт юм. Хэт их бэлэн мөнгөний амлалт өгсөн мөрийн хөтөлбөрүүдийг хааж өгөх заалт орж ирж байгааг дэмжиж байгаа.

УИХ-ЫН ГИШҮҮН М.ОЮУНЧИМЭГ: Эрх барьж байгаа нам өөртөө тохируулж сонгуулийн тухай хуулийг өөрчлөх нь сөрөг үр дагавартай. Сонгуулийн хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлага байна уу гэвэл байна. Монгол Улс нэг тойрог байна гэхээр шинээр гарч ирж байгаа, асуудлыг өөрөөр хардаг чадварлаг хүмүүс орж ирэх хаалгыг барьж байна гэж олон гишүүн шүүмжилж байгаа. Үүнийг бид бодолцох л ёстой. Олон жил УИХ-д суусан ч хийсэн зүйлгүй хүмүүс зөндөө байна. Тиймээс энэ асуудлыг маш сайн судалж байж шийдвэрлэх ёстой. Олон удаа сонгогдоод иргэдэд танил болчихсон, тойргийнхоо иргэдийн аргалаад сурчихсан хүмүүс бий. Гэтэл сонгогдсон тойрог нь хөгжсөн зүйл байхгүй байдаг. Ийм хүмүүст дахин сонгогдох боломжийг нээж өгч байгаа юм уу гэж харж байгаа. Аргалаад сонгогдоод сурчихсан хүмүүст л зориулсан заалт гэж харж байна.

Р.Хишигжаргал