Шинээр байгуулж байгаа намын Төр зөвлөлийн дарга Л.Болдыг Б.Хурцаас уучлал гуйлаа гэдэг худал мэдээлэл хэвлэлээр цацагдаж байгаа. Л.Болд гишүүн Швейцарьт яваа. Түүнтэй холбогдсон. Б.Хурцаас уучлал гуйсан асуудал байхгүй. Гуйх шаардлагагүй гэсэн. Л.Болд гишүүн Т.Чимгээ, Б.Содномдаржаа нарыг эрүүдэн шүүх ажлыг Б.Хурц зохион байгуулсан гэж хэлснийхээ төлөө уучлал гуйхаар болж байна. Дээд шүүх Б.Хурцыг өмөөрч Л.Болдыг буруутгасан нь өөрөө Хонгилын, МАНАН-гийн шүүгч нарын хийж байгаа ажил. Л.Болд гишүүн цаашаа хандах байх. Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж 17 шүүгчийг чөлөөлсөн. Эдгээр шүүгч бол гэмт хэрэгт холбогдсон, авлига авсан хүмүүс. Тэр нь батлагдаж, нотлогдсон гэдэг мэдээллийг өгсөн. Шүүхийн ерөнхий зөвлөлөөс тухайн 17 шүүгчийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлсэн гэдгээ хэлсэн. 17 шүүгчийн гэм бурууг шүүхээр тогтоосны дараа чөлөөлөх шийдвэр гарах байх. Шүүхээс гэм буруугүйг нь тогтоовол буцаж ажлаа хийнэ. Иргэдэд зөв мэдээлэл өгөх ёстой.

Таван гишүүний зүгээс найман шүүгчийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх саналаа ҮАБЗ-д хүргүүлсэн. Тухайн найман хүнтэй холбоотой асар их мэдээлэл иргэдээс ирж байгаа. МАНАН-гийн шүүгч нар учраас чөлөөлөх шаардлагатай. Х.Идэр гэж шүүгчтэй холбоотой асар их гомдол байна. МАНАН-гийн шүүгч гэсэн. Шүүгчийн түдгэлзүүлэхийн тулд тодорхой үндэслэл байх ёстой. Эдгээр найман шүүгч С.Зоригийн амь насыг хөнөөсөн хэргийг шүүсэн. Эрүүдэн шүүх асуудлыг хуулиар хориглодог. Урьдчилсан хэлэлцүүлгийн үеэр нотлох баримтыг хуулийн дагуу олж авсан уу гэдгийг тогтоодог. Гэтэл эрүүдэн шүүсэн асуудлыг хэлээд байхад гурван шатны шүүхээр оруулж шийдсэн. Тиймээс чөлөөлөх нь зүйтэй. Таван гишүүний зүгээс 23 том гэмт хэргийг шалгуулахаар прокурорт хандсан. Энэ шүүгч нар байгаа цагт 23 гэмт хэрэгт шударгаар шийдвэрлэх боломжгүй.  

-Нэр бүхий 17 шүүгч авлига авч байгаад үйлдэл дээрээ баригдсан юм уу. Хэн нотолж байгаа юм бэ?

-ҮАБЗ-өөс зөвлөмж гаргаж, Шүүхийн ерөнхий зөвлөл чөлөөлдөг. Тэндээс өгч байгаа тайлбараар Салхитын мөнгөний ордыг шийдвэрлэх ажиллагаанд эдгээр шүүгч авлига авсан. Зарим нь оролдсон гэдэг нь гүйцэтгэх ажлын шугамаар тогтоогдсон гэсэн мэдээлэл байна. Энэ асуудал шударга шүүхээр орж шийдвэрлүүлэх ёстой. Олон зуун шударга шүүгч, прокурор байгаа. Тэднийг дэмжиж хуулийн хүрээнд бие даасан байдлыг нь дэмжих ёстой.

Миний бие өнгөрсөн долоо хоногт Гадаад харилцааны яам, тагнуулын байгууллагын хар тамхины мэдээллийг ил болгосон. 36 хүн хэрэгт холбогдсон. 58 хүн дипломат паспорт ашиглаж хар тамхины наймаа хийж байна гэсэн мэдээлэл бий. Түүнийг нь хүргэсэн. Өнгөрсөн амралтын өдрүүдийг ашиглаж Баян-Өлгий аймагт ажиллаад ирлээ. Тэндэхийн уулзалтын үеэр Х.Чойбалсан гуай болон оспан нарын уулзалтын талаар түүхийн эх сурвалжуудыг дурдаж гуравхан өгүүлбэр хэлсэн. 1945-1949 оны үед баруун хязгаарт Оспон болон Х.Чойбалсан нар уулзаж үймээн самууныг намжаасан тухай хэлсэн.

Ж.Батзандан буруу ярилаа гэсэн. Олон хүн сошиалаар шүүмжилж байна. Тэр хүмүүсийн өнцгийг ойлгож байна. Би Гадаад харилцааны сайд биш. Байнгын хорооны гишүүн биш. Олон хүн Оспаны тухай мэдэхгүй байна. Сайн, муу харилцаатай явсан үе бий. Түүхийг үнэнийг мэдэж байх ёстой. 1990 онд Д.Өлзийбаатар гуай нийтлэл бичиж байсан. Тэр нийтлэлийг уншаарай. Баруун хязгаарт амьдарч байгаа Казахын ард түмэнд сэв суулгах юмыг УИХ-ын гишүүн, улстөрч хүн ярьж болохгүй. Түүхийг гуйвуулж болохгүй. Үүнийг хариуцлагатайгаар ойлгож байгаа. Казахын ард түмэн бол олон жил баруун хязгаарт амьдарсан хүмүүс. Үндэсний цөөнхөд хүндэтгэлтэй хандах ёстой. 1800-гаад оноос эхэлж Казах түмэн нүүдэллэж ирсэн. Оспаны гол зорилго нь Шинжаан Уйгарын тусгаар тогтнолын төлөө зүүн Туркместан улсыг байгуулах зорилготой хүн байсан. Казах, Монголын найрамдалт харилцааг улам бэхжүүлэх ёстой.

С.Сүлд