Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийн зарчмын зөрүүтэй асуудлаар МАН-ын бүлэг өчигдөр хуралдсан билээ. Энэ талаар хуулийн төслийн ажлын хэсгийн ахлагч Д.Лүндээжанцан болон УИХ-ын гишүүн Х.Нямбаатар, Б.Энх-Амгалан нар өнөөдөр мэдээлэл хийлээ.

УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцан “Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг сүүлийн гурван парламент дамжиэ яригдсан. Энэ хүрээнд сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд ард иргэдээс санал авч, санал бодлоо солилцлоо. Үүнээс гадна таван дэд хэсэг ажиллаж, МАН-ын бүлгийн гишүүд хуралдсан. Хөдөө орон нутагт ажилласан иргэдийн санал бодол юунд төвлөрч байгааг энэ үеэр мэдээлсэн. Үүний дараа УИХ-ын гишүүн Ө.Энхтүвшинөөр ахлуулсан ажлын хэсэг хуралдаж, зарчмын зөрүүтэй саналаа хэлэлцлээ. 16 зарчмын зөрүүтэй асуудал байна. Тухайлбал, байгалийн баялагтай холбоотой асуудал. Үндсэн хуулийн 6.2 дугаар заалт огт хөндөгдөөгүй заалт. Үүний араас байгалийн баялагийг тогтвортой хөгжлийн бодлогод тулгуурлан Үндэсний эдийн засгийн аюулгүй байдлыг бататгах, хүрээлэн байгаа орчны тэнвэрт орчны тэнцвэрт байдлыг хадгалах, одоо ба ирээдүй үеийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрахыг бататгах үүднээс Баялагын сан байгуулна. Үүнийг иргэдийн сайн сайханд ашиглана гэсэн заалтыг оруулж өгч байна. Энэ бол иргэдээс олон удаа гарсан санал. Байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцэнэ.

УИХ-ын гишүүнийг эгүүлэн татах асуудлыг тусгаж байна. Одоо хүчин төгөлдөр мөрдөгдөж байгаа хулиар Үндсэн хуулийн цэц үндэслэлтэй эсэхийг тогтоох ёстой. Үүнийг УИХ-ын гишүүн нь ямар нэгэн ажил алба давхар хашиж болохгүй, Үндсэн хуульд өөрөөр заагаагүй бол албан үүрэгт үл хамаарах өөр албан тушаал хавсран эрхлэж болохгүй. Бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ Үндсэн хуульд зөрчснийг Үндсэн хуулийн цэц тогтоож, эгүүлэн татах үндэслэлтэй гэсэн дүгнэлт гаргабал тухайн гишүүнийг эгүүлэн татах асуудлыг УИХ-аар хэлэлцүүлэн шийдэх заалтыг орууллаа.

Мөн төрийн жинхэнэ албан хаагч мэргэшсэн, хариуцлагатай, тогтвортой байх гэсэн заалтыг найрууллаа.

Дараагийн нэг асуудал нь ШЕЗ, Хариуцлагын зөвлөлтэй холбоотой асуудал. Шүүхийн бие даасан, хараат бус байдал, шүүхэд итгэх иргэдийн итгэлийг нэмэгдүүлэх үүднээс хэд хэдэн заалт оруулсан.

Нутгийн удирдлагын тогтолцоотой холбоотой санал олон ирсэн. Үүнтэй холбогдуулан улсын болон орон нутгийн харъяалалтай хот, тосгоны өөрийн удирдлага зохион байгуулалт, эрх зүйн үндсийг хуулиар тогтоох, зарим чиг үүрэг, эрх мэдлийг олгож болох. Үүнийг Засгийн газар өргөн мэдүүлснээр УИХ шийдвэрлэх. Хөдөө орон нутагт ажилласан гишүүдээс болон иргэдийн зүгээс сумын Засаг даргыг тухайн сумын иргэд өөрсдөө сонгохыг дэмжсэн. Тиймээс энэ заалтыг орууллаа. Дүүргийн хувьд ялгамжтай. 3000 иргэнтэй сум, 300 мянган иргэнтэй дүүргийн асуудал ялгамжтай учир үүнийг тусад нь зохицуулах ёстой. Мөн сумын Засаг даргыг аймгийн Засаг дарга дур зоргоороо, өөрийн үзэмжээр халах, сэлгэх эрсдэл байна гэдэг зүйл яригдсан. Тиймээс энэ заалтыг хасаж, засахаар болсон.

Дээр аймаг, сум, дүүргийн ИТХ, татварын хувь хэмжээ, өмчийн эрхийн удирдлага болон төсвийн харилцааны асуудал зэрэг бие даасан байдлаар төвлөрөлийг сааруулах зорилготой заалтыг Үндсэн хуулийн төсөлд оруулж байна.

Энэ мэтчилэн зарчмын зөрүүтэй асуудлуудыг найман байнгын хороогоор хуралдсны дараа Төрийн байгуулалтын байнгын хорооны хуралдаанаар хэлэлцсний дараа УИХ-ын нэгдсэн чуулганаар хоёрдугаар хэлэлцүүлгийг хийнэ. Хоёрдугаар хэлэлцүүлгээр 52 санал хураалт болно. Нэг бүрчлэн санал хураана. Зарчмын зөрүүтэй саналыг тухайн үед нь шигтэж, санал хураах юм. Санал хураалт дууссны дараа иргэдийн санал асуулгаар оруулах эсэхийг шийднэ.

УИХ-ын гишүүн Х.Нямбаатар “Хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудлаар олон жил судалгаа хийгдсэн. Тэр дундаа нутгийн удирдлагын тогтолцоог боловсронгуй болгох чиглэлээр өмнөх үеийн УИХ-ын гишүүдийн зүгээс хэд хэдэн төслийг өргөн барьж байсан. Үүнийг бид нэг талдаа гаргаж, иргэдээс ирсэн саналыг тусгасан. Үүнийг хэлэлцэж байна. Тухайлбал, Дархан, Эрдэнэтийг хот болгоё. Хотын статустай болгох санал олон удаа гаргаж байсан. Магадгүй Дархан, Эрдэнэтийг хот болговол Хан-Богд зэрэг хүн амаар олноор суурьшсан сууринг хот болгох замаар Үндсэн хуульд дахин нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлага үүсэх эрсдэлтэй. Нөгөө талаасаа аймгийн төвийг хот болгосноороо тулгамдсан асуудлыг шийдэж чадах уу. Тиймээс улсын болон орон нутгийн зэрэглэлтэй хот, тосгоны өөрийн удирдлага, зохион байгуулалтын эрх зүйн үндсийг Үндсэн хуулиар хуульчилж өгөх зохицуулалтыг тусгасан. Ажлын хэсэг дэмжсэн. Ингэснээр засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжид суурилсан зарим эрх хот, тосгонд шилжинэ. Энэ бол ололт дэвшил гэж үзэж байна.