МАХН-ын томоохон санхүүжүүлэгч хэмээгдэж байсан Байгаль орчны сайд асан У.Барсболдын “нууц” эзэмшил гэгддэг Хөшөөтийн уурхайгаас болж Хөшөөт багийн иргэд эрүүл мэндээрээ хохирсон гэх асуудал энэ цаг үед сөхөгдөөд байна.

Цагтаа Хөшөөтийн нүүрсний уурхайг 87.5 сая тоннын нөөцтэй хэмээн худал материал бүрдүүлж стратегийн ордоос хасуулж, хулгайлсан гэх хэрэгт хардагдаж, хуулийн байгууллагад дуудагдах ёстой хэмээгдэж байсан эл нөхөр өнөөдөр хаана, юу хийж явдаг нь тодорхойгүй. Гэсэн ч энэ завсар Хөшөөт багийн нутгийн иргэд өнгөрсөн наймдугаар сарын 28-наас хойш өөрсдийн болоод үр хүүхдийнхээ эрүүл мэндийг хамгаалахаар жагсаж байна.

Гэвч төр засгаас ч тэр, “Мон Эн Ко” компанийн зүгээс ч дорвитой алхам хийхгүй байсаар долоо хоног өнгөрчээ.

Уг нь Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх уул уурхайн компаниудыг цэгцэлнэ, байгаль орчинд болоод иргэдийн эрүүл мэндэд учруулсан хохирлыг нөхөн төлүүлнэ гэж лоозондсон. Энэ ч утгаараа цөөнгүй уул уурхайн компанийн тусгай зөвшөөрлийг цуцлах арга хэмжээ авахаар болсноо зарласан юм.

Гэтэл аль ч төр засгийн үед “ТОМ” байсаар ирсэн Хөшөөтийн уурхай руу нэг л халдаж чадахгүй байгаа бололтой.

Үүнийг нь ч бүхэл бүтэн долоо хоног жагсаж байгаа иргэдэд Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх хэр анхаарал хандуулж байгаагаас харж болно.

Зарим эх сурвалжууд тус ордыг 306-460 сая тонн нүүрсний нөөцтэй гэдэг. Энэ нь Тавантолгойн нүүрсний ордын араас бичигдэх томоохон тоо гэсэн үг л дээ. Ордын дийлэнх хувьцааг БНХАУ-ын иргэн Лю Чэн Ли буюу “Мон Эн Ко” компани 51 хувийг эзэмшдэг.
Түүнчлэн тус компани өөрийн албан ёсны цахим хуудастаа нүүрсний нөөцийг 2.4 тэрбум тонн нүүрсний нөөцтэй хэмээн зарлаж, цаашид 4.4 тэрбум болтлоо өсөх магадлалтай хэмээсэн гэх. Ийм том тоог харсан хэн ч сүрдэх нь аргагүй. Тиймдээ ч улстөрчдөөс эхлээд хөрөнгө чинээ ихтэй хүмүүс эл ордын төлөө бараг л дайн өрнүүлж байв. Энэ нь бараг 10 жилийн өмнөх үйл явдал л даа. Эцэстээ сайд асан У.Барсболдын “нууц” эзэмшил гэсэн яриа гарч өдөр тутмын сонинууд тухайн үед хэсэгтээ л сенсаацалсан. Гэтэл нийгмийн хариуцлагын хүрээнд гэх халхавчин дор засмал зам барьснаа сурталчилснаар дуулиан намжиж, эцэстээ уурхайн талаар хэн ч сонирхохоо больсон.

Энэ нь ч нууц эздэд ашигтай байсан биз.

Тэгвэл өнөөдөр өрнөөд буй асуудал нь Хөшөөт багийг нүүлгэн шилжүүлэхтэй зэрэгцэн нутгийн иргэд эрүүл мэндээрээ хохирсны нөхөн төлбөрийг нэмэх шаардлага тавьсантай холбоотой. Тодруулбал, Хөшөөт баг нь тус уурхайгаас 20-30 орчим метрийн зайд байрладаг  байна. Тус багт 200 гаруй өрхийн 820 орчим иргэн амьдардаг бөгөөд уурхайн үйл ажиллагаа, хөрсний эвдрэл, тоосжилтоос шалтгаалж оршин суугчдын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлж, аюулгүй орчинд амьдрах эрх зөрчигдсөөр иржээ. Тиймээс Ховд аймаг болон “Мо Эн Ко” ХХК-ийн 2017-2020 онд хамтран ажиллах гэрээ байгуулж, Хөшөөт багийг нүүлгэн шилжүүлэх, суурьшуулах ажлыг энэ оны ес дүгээр сард багтаахаар төлөвлөсөн байна.

Хөшөөт багийн шинэ суурьшлын бүс нь Цэцэг сумын төвөөс холгүйхэн бөгөөд 2018 онд улсын төсвөөс 600 сая төгрөгийн хөрөнгө оруулалт гаргаж “Багийн төвийн барилга”-ыг бүтээн байгуулж, орон нутагт хүлээлгэн өгчээ. Харин “Мо Эн Ко” ХХК-ийн зүгээс нэг загварын 100 гаруй айл өрхийн хашааг барьж өгч буян болсон байна. Гэхдээ иргэдэд энэ нь хангалтгүй. Дээрх гэрээний дагуу тухайн үед нутгийн иргэдийн эрүүл мэндийн хохирлийн нөхөн төлбөр гэж иргэн тус бүрт 4 сая төгрөг уурхайгаас төсөвлөж, үүнийгээ 4 жилд хуваан олгохоор болсон байгаа юм. Бүхэл бүтэн 10 гаруй жил нүүрсний уурхайн тэсэлгээн дор амьдарч эрүүл мэндээрээ хохирсон иргэдэд 4 сая төгрөг чамлалттай байх нь аргагүй.

Тиймээс хохирлын хэмжээг 10 сая төгрөг болгох шаардлага хүргүүлсэн ч уурхайн эзэд хүлээн зөвшөөрөөгүй аж.

Уг нь бол Монголын баялагийг хил давуулж буй хүмүүст энэ зэргийн мөнгө юу ч биш байлтай. Тэр дундаа иргэдийн эрүүл мэндийн асуудал яригдаж байхад жаахан ч гэсэн сэтгэл гаргах ёстой атал өнөөдрийг хүртэл хойш гэдийсээр л...

Нутгийн иргэдийн хэлснээр уурхайн тэсэлгээ, нүүрсний тээвэрлэлтээс үүссэн тоосжилтоос болж уушгины өвчтэй болсон байна. Мөн бага насны хүүхдүүд хатгаа авах нь олширч, өндөр настай иргэдийн даралт ихсэх болжээ. Зарим иргэд тэсэлгээний чимээнээс болж нойргүйдэх өвчтэй болж толгой нь байнга өвддөг болсноо мөл хэлсэн юм.

Тиймээс Ерөнхий сайд аа, аль ч цаг үед том байсаар ирсэн Хөшөөтийн уурхайн эзэдтэй хариуцлага тооцох цаг нь иржээ. Тэдний балгаар бүхэл бүтэн нэг багийн 800 гаруй иргэн эрүүл мэндээрээ хохирчихоод байна. Та юу бодож байна вэ.

Г.Нацаг-Эрдэнэ