УИХ-ын өнгөрсөн баасан гарагийн чуулганаар Сонгуулийн тухай хууль болон түүнийг дагаж дагах хуулийн төслийг баталлаа.

Анх төслөө өргөн барихдаа 50:26 гэсэн хувилбараар явуулахаар төлөвлөж байсан ч эрх баригч МАН хэлэлцүүлгийн үед дээрх хувилбараас буцаж, томосгосон мажоритар систем байна гэж үзсэн юм. 

Энэ үеэр яригдсан хамгийн чухал асуудал нь сонгогчийн овог, нэр, регистрийн дугаар, гэрийн хаяг  зэргийг сонгуульд нэр дэвшиж байгаа намуудад олгох эсэх асуудал маргаан дагуулж байлаа. Тухайлбал, Ц.Нямдорж нарын гишүүдийн зүгээс хэрэв улс төрийн намуудад сонгогчийн хувийн мэдээллийг өглөө гэхэд цааш дамжуулахгүй байх баталгааг шаардсан бол УИХ дахь АН-ын зөвлөлийн дарга С.Эрдэнэ өмнөх хэд хэдэн сонгуульд ийм зарчмаар асуудалгүй явж ирсэн. МАН жижиг намуудад боломж олгохгүй байна гэсэн юм. Ингээд уг асуудлаар байнгын хороо болон УИХ-ын чуулганаар хэлэлцсэний үр дүнд сонгогчийн хувийн мэдээллийг сонгуульд нэр дэвших улс төрийн намуудад олгох, ингэхдээ сонгууль болохоос 20-оос доошгүй хоногийн өмнө өгдөг байхаар шийдвэрлэсэн юм.

Түүнчлэн хуулийн төслийг хэлэлцэх явцад маргаан дагуулсан хэд хэдэн заалт гарсан. Тухайлбал, шүүхээс авлига, албан тушаалын гэмт хэргээр ял сонсож байгаа хүнийг УИХ-д нэр дэвшүүлэхгүй байх тухай заалт юм. Байнгын хороогоор хэлэлцэгдэж байх явцад гишүүдийн дунд маргаан дагуулж байсан ч эцсийн мөчид энэ заалт дэмжигдсэн. Ингэснээр өмнө нь авлига, албан тушаалын хэргээр ял сонсож байсан хүн сонгуульд нэр дэвших боломжгүй болж байна гэсэн үг.

Сонгуулийн хаяа ойртсонтой холбоотойгоор АН-ын дарга С.Эрдэнийн тухай дахин шуугиан гарч эхэллээ. Учрыг сийрүүлбээс, тус намын дарга сонгуульд нэр дэвших намын гишүүдээс 100 сая төгрөг авна гэж ярьж байгаа талаар АН-ын шинэчлэлийн хөдөлгөөнөөс хэлж байв. Тэгвэл уг асуудлыг намын Үндэсний бодлогын зөвлөлд тулган батлуулсан талаар АН-ын шинэчлэлийн хөдөлгөөнөөс мэдээлж, буруу жишиг тогтож байгаа талаар тайлбарласан юм. Энэ нь Үндсэн хуулийн 14.2 заалт болон Улс төрийн намын тухай хуулийн 5.1.3 дахь хэсгийг тус тус зөрчсөнөөс гадна хүний эрх чөлөөг бүдүүлгээр зөрчиж байгаа учраас яаралтай хүчингүй болгохыг намын дарга С.Эрдэнэ болон Үндэсний бодлогын зөвлөлөөс шаардсан юм.

Үүнтэй холбогдуулан АН сонгуульд нэр дэвшигчээсээ 100 сая, харин эрх баигч МАН-ын үнэлгээ ямар байх бол гэсэн асуулт нэртэй асуудал цахим сүлжээнд бий болоод байна.

УИХ-ын Сонгуулийн тухай хуулиар өмнө нь авлига, албан тушаалын хэргээр ял эдэлж байсан хүнийг нэр дэвшүүлэхгүй байх зарчмын зөрүүтэй саналыг УИХ-ын гишүүн О.Баасанхүү нарын гишүүдийн гаргаснаар хэлэлцэж дэмжсэн. Уг асуудалтай холбогдуулан МАХН-ын дарга Н.Энхбаяр Төрийн байгуулалтын байнгын хороон дарга С.Бямбацогт, Сонгуулийн багц хуулийн ажлын хэсгийн ахлагч Д.Тогтохсүрэн нартай уулзан сонгох, сонгогдох эрхээ шаардсан юм. Учир нь “Шүүхээр авлига, албан тушаалын хэргээр ял эдэлж байсан хүмүүс нэр дэвшихийг хориглох” заалт батлагдсанаар Н.Энхбаяр 2020 оны сонгуульд ч ялгаагүй нэр дэвших эрхгүй болж байна. Зарим иргэдийн зүгээс МАХН-ын дарга Н.Энхбаярыг нэр дэвшүүлэхгүйн тулд бүхий л аргыг сэдэж байна. Түүнийг улс төрд дахин гараад ирэх вий гэхээс айж байна гэдгийг хэлдэг. Ямартай ч тийм зүйл бий юу гэдгийг мэдэхгүй ч өмнөх сонгуульд ялын хугацаа нь дуусаагүй байгаа хэмээн нэр дэвшүүлээгүй бол энэ удаад ч мөн нэр дэвшихи боломжгүй заалт Сонгуулийн тухай хуульд оров.  

Б.Лхам