Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл болон үүнтэй холбоотой бусад асуудлаар УИХ-ын гишүүн Ц.Гарамжавтай ярилцлаа.

-Гэр бүлийн тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл хаврын чуулганаар чуулганаар амжиж батлагдаж чадах болов уу?

-Амжиж батлагдана гэж бодож байна.

-Hуулийн өөрчлөлтөд ямар онцлог зүйл заалт орсон бэ?

-Гэр бүлийг төрөөс дэмжих, нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн бодлого зэрэг өнөөдөр тэдэнд тулгараад байгаа асуудал олон бий. Тийм учраас энэ асуудлын заримыг төрийн оролцоотой хэрхэн шийдвэрлэх талаар хуульд тусгасан. Гэр бүлийн хуульд өргөн судалгаатай хандах ёстой. Хуулийн шинэчилсэн найруулгад хүүхэд үрчлэх, гадаадын иргэнтэй гэр бүл болсон иргэний хүүхдийг хэрхэн бүртгэх, хэрэв саллаа гэхэд хэрхэх талаар сайн зааж өгсөн. Нэг сайн тал нь гэр бүлийн суурь хүмүүжил, соён гэгээрүүлэх үйл ажиллагааг сургуулийн өмнөх боловсролд тусгахаар болсон. Үүнийг дагаад төсөв мөнгийг шийдвэрлэх асуудал яригдана. Манай улсад жилд 20 мянган гэр бүл шинээр бүртгэгдэж байна. Нийт 900 мянга гаруй гэр бүл байдаг гэсэн судалгаа бий. Тэдгээр гэр бүлд тулгараад байгаа хамгийн чухал асуудал нь орлогогын хомс байдал болон эдийн засгийн чадамж. Энэ тохиолдолд гэр бүлийн гишүүдээс заавал 1-2 хүнийг ажилтай, орлоготой байх бодлогыг төр дэмжиж, тулгарсан асуудлыг шийдвэрлэх ёстой. Тэгэхээр ажлын байрыг хэн бий болгох, ажил олгогчдыг хэрхэн дэмжих зэрэг нийгмийн бусад асуудал хөндөгдөнө. Бид гэр бүлийн харилцаанд үүсээд байгаа зөрчил, тулгамдсан асуудлыг оруулсан болохоос биш ажилгүйдлийн байдал, маргаан зөрчлийг шийдвэрлэж чадаагүй.

-Гэр бүлд тулгардаг асуудлыг цогцоор нь шийдвэрлэх зүйлийг хуульд тодорхой тусгаж чадаагүй гэсэн үг үү?

-Дэлхийн бусад орны адил төрийн бодлого нь гэр бүл рүү чиглэсэн байх ёстой юм. Учир нь манай улсын олон иргэн гаднын улсад ажиллаж, хөдөлмөрлөж байна. Үүнээс үүдэн гэр бүл салалтаас эхлээд олон зүйл бий болдог. Зургаан настай хүүхэдтэй гэр бүлийн салалт  сүүлийн үед нэмэгдсэн байна. Хүүхэд зургаан нас хүрээд сургуульд орох болоход ээж нь дагаад сумын төв рүү явдаг. Аав нь гэрээ хараад үлддэг. Ингээд эцэг эх, гэр бүл хол байснаас салалт явж байна. Тиймээс нийгмийн бодлогыг цогцоор нь шийдэх хэрэгтэй.

Хүүхэд хамгааллын асуудал нэн чухал байна. Төрөөс бодлогын түвшинд анхаарч ажиллаж байгаа ч энд эцэг эхийн үүрэг хариуцлага чухал үүрэгтэй. Гэр бүлийн хүмүүс бага насны хүүхдийг хайрлаж, хамгаалдаг хатуу хариуцлагыг бий болгох ёстой. Жишээ нь, тээврийн хэрэгслээр тээвэрлэхдээ хамгаалалтын суудалтай явахаас эхлээд замаар ганцааранг нь явуулж хэрхэвч болохгүй. Хороон дарга нарын гол ажил гэр бүлийг хамгаалах, тэдний харилцааг зохицуулах. Уг нь тэдний ажил тийм ч их биш. Тиймээс тэдний үүрэг хариуцлагыг нэмэгдүүлэх шаардлага бий. Энэ асуудлаар зарчмын зөрүүтэй санал нэмнэ.  

-Хамтран амьдарч байгаа иргэд гэрээ байгуулах зүйл заалт орсон гэсэн. Энэ талаар тайлбарлаж өгөөч?

-Гэр бүлд ямар нэгэн асуудал гарлаа гэхэд байр, машинаа хэн авах гэдэг асуудал үүсдэг. Үүнтэй холбоотой маргааныг манайд өмнө нь зохицуулж байгаагүй. Нийгмийн хөгжил, гэр бүлийн харилцаанаас үүдсэн энэ асуудлыг гарцаагүй зохицуулах шаардлагатай гэж оруулж өгсөн.

-Гэр бүл зуучлалын заалт байх ёстой эсэх талаар гишүүд маргаантай байгаа. Энэ талаар та ямар байр суурьтай байна вэ?

-Энэ заалтыг хассан. Хэлэлцүүлгийн явцад шаардлагатай гэж үзвэл буцааж үлдээх боломжтой.

-Энэ удаагийн парламентад хамгийн олон эмэгтэй гишүүд сонгогдсон. Тиймээс зарим асуудлыг шийдэхэд эмэгтэй гишүүдээс хүлээх нийгмийн хандлага их байдаг. Хүүхдийн хүчирхийлэлтэй холбоотой асуудал гарлаа гэхэд эмэгтэй гишүүд энэ талаар яагаад дуугарахгүй байна гэж их шүүмжилдэг. Ер нь хүүхэд хамгааллын асуудлаар эмэгтэй гишүүд хэрхэн ажиллаж байна вэ?

-Олон нийтийг цочроосон хэрэг их гарч байна. Мэдээж эмэгтэй гишүүд ээж хүний хувьд сэтгэл эмзэглэн суудаг. Энэ бүрт би өвдөж байна гэж хэлж болохгүй юм. Миний хувьд ноён нуруу байх ёстой гэж боддог. Яаж энэ төрлийн гэмт хэргийг зогсоох, урьдчилан сэргийлэх вэ гэж боддог юм. Тиймээс Гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх хуулийн ажлын хэсгийг ахалж ажилласан. Уг хуульд хүүхдийг сургууль, гэр бүл, амьдрах орчны нөхцөлд хамгаалах талаар түлхүү зохицуулж өгсөн. Тухайн хүүхдийн талаарх судалгааг сайн хийж иргэн, хуулийн этгээд хамтрах замаар гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх асуудал чухал байна. Энэ хүрээнд санхүүжилтийг сайн баталж өгсөн. Түүнчлэн зөрчил, эрүүгийн хуулиас орж байгаа торгуулийн 40 хувиас доошгүй мөнгийг урьдчилан сэргийлэх хуульд зарцуулахаар тусгаж өгсөн. Мөн мэдээлэл өгсөн иргэдийг урамшуулах замаар хариуцлагыг чангатгах байдлаар хүүхдээ тал талаасаа хамгаалаад байвал хүчирхийлэл багасна гэж харж байна. Гэмт этгээдүүд ч айна. Гэмт хэрэг бидний эргэн тойронд гарч байна. Тиймээс холбоод байгуулагдаад энэ хүүхэд аль хорооны хүүхэд билээ гээд холбооноос хороо, нийгмийн ажилтан руу ярьдаг. Өдөр тутамдаа хараа хяналттай бол хүүхэдтэй холбоотой гэмт хэрэг буурна. Ингэж бууруулах зорилгоор уг хуулийн төсөлд ажилласан юм. Ер нь эмэгтэй гишүүд бүгдээрээ санаа зовж, чадах чинээгээрээ юм хийчих юмсан. Амьдралд хэрэгжихээр хууль гаргачих юмсан гэж ярилцдаг.   

Б.Лхам