Тэтгэврийн шинэчлэлтэй холбоотой асуудлаар УИХ-ын гишүүн З.Нарантуяатай ярилцлаа.

-Тэтгэврийн тогтолцоог шинэчлэх талаар ажлын хэсэг гаран ажиллаж байна. Ажлын хэсгийн гишүүд хэрхэн ажиллаж байна вэ?

-Тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар хэрэгжүүлж байгаа арга хэмжээний биелэлт хэрэгжилтийг шалгаж, дүгнэлт гаргах, тэтгэврийн тогтолцоог шинэчлэхэд шийдвэр гаргах талаар УИХ-ын даргын захирамжаар ажлын хэсэг байгуулагдсан. Ажлын хэсэг таван гишүүнтэй. Миний бие ажлын хэсэгт багтаж ажиллаж байна. Манай улсын хувьд өнөөдөр хамгийн тулгамдсан асуудал тэтгэврийн даатгалын тогтолцоог шинэчлэх асуудал болоод байна. Нийгмийн даатгал төлдөг иргэдээс авч байгаа шимтгэлийн орлого, тэтгэвэр авагчдын хоорондын зөрүү хасах баланстай буюу хоёр хувийн алдагдалтай гарсан. Энэ тоо цаашид 11 хувьд хүрнэ гэсэн тооцоо бий. Учир нь нийгмийн даатгалын шимтгэлийн орлогоор тэтгэврийн зардлыг нөхөж чадахаа больж байна. Тиймээс 1995 оноос өмнө тэтгэвэр төлж байсан бүх хүний нэрийн дансны тогтолцоо гаргаж, төлсөн шимтгэлийг хуримтлуулж, хадгалах тэтгэврийн тогтолцоо руу шилжсэн. Гэвч харамсалтай нь төр төлсөн шимтгэлийг нь төсвийн зардалд ашиглачихсан. Улмаар даатгалын сан хуримтлалгүй болсон.

-Нийгмийн даатгалын тогтолцоог хэрхэн зохицуулбал үр дүнтэй гэж та харж байна вэ?

-Дээр дурдсанчлан хуримтлалгүй болсон даатгалын санг түргэн хугацаанд хуримтлалтай болгох ёстой. Хоёрдугаарт, нийгмийн даатгалын шимтгэл төлдөггүй хэсэг хүмүүс бий. Энэ хүмүүсийн мөнгийг төр цаашид төлөөд яваад байх уу, эсвэл хуримтлалын сангаа баяжуулж өөр сангаар төсөвт дарамт учруулахгүйгээр шийдэх үү гэдгийг шийдэх ёстой. Тухайлбал, өнөөдөр төсвөөс 600 орчим тэрбум төгрөгийн татаас өгдөг. Үүний 135 орчим тэрбум төгрөгийг цэргийн албаныхан болон хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр шимтгэл төлдөггүй хүмүүсийн мөнгийг төлдөг. Тиймээс энэ асуудлыг шийдэхгүй бол болохгүй. 2015 онд тэтгэврийн тогтолцоог шинэчлэх, төрөөс тэтгэврийн шинэчлэлийн талаар баримтлах бодлогын баримт батлагдсан байдаг. Гэвч энэ хүрээнд ямар ч ажил хийгдээгүй. Уг асуудлыг улстөрийн сэдэв болголгүйгээр богино хугацаанд шийдэхгүй бол төсөвт дарамт болсоор л байна. Нөгөөтээгүүр, улстөрийн намуудын сонгуулийн амлалт нь өөрөө нийгмийн халамж хүртэх шаардлагатай хүмүүсийг нэмэгдүүлдэг учраас энэ асуудлыг өөр сангаар ч юм уу шийддэг байхаар салгах хэрэгтэй.

Дэлхийн бусад оронд хуримтлалын сан бий болгож, хөрөнгө оруулалтын сангийн хэлбэрээр санхүүгийн зах зээл дээр өгөөж авдаг институц бий болгодог. Манай улсад ч ийм зарчмаар явах хэрэгтэй. Тэр тусмаа хөрөнгийн зах зээлийн хөгжил муутай энэ үед тэтгэврийн санг зөв менежменттэй болговол хөрөнгийн зах зээлийн хамгийн том оролцогч тоглогч болж чадах юм. Уг нь энэ чиглэл рүү тогтолцоог өөрчлөхөөр 2015 онд ирээдүйн тэтгэврийн нөөц сангийн тухай хууль гаргаж байсан юм. Харамсалтай нь, 2016 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулийн дараа энэ хуулийг хүчингүй болгосон. Улмаар тэтгэвэр авагчдын зээлийг баялгийн сангаас хуваарилах зарчим руу оруулах өөрөөр хэлбэл, ашиглаагүй байгаа баялгаа барьцаалж тэтгэврийн зээл олгох байдлаар асуудлыг шийдвэрлэсэн. Анхнаасаа зөв тогтолцоо, механизмыг бий болгож өгөхгүй бол тодорхой нийгмийн хэсэг бүлэгт таалагдах арга хэмжээгээр яваад байвал энэ тогтолцоо улам доройтно. Ийм гурван зорилгоор ажлын хэсэгт орж ажиллаж байна.

-АН-ын дарга С.Эрдэнэ тэтгэврийн доод хэмжээг 500 мянган төгрөг болгох хуулийн төсөл санаачилсан. Боломжтой юу?

-Боломжтой. Ингэхийн тулд байгалийн баялгийг ашиглаж бий болгох баялгийн сан, үндэсний даатгалын сангийн тогтооцоо зэргийг өөрчилж эрх зүйн орчныг нь бүрдүүлэх хэрэгтэй. Ингэснээр тэтгэврийн доод хэмжээ 500 мянга түүнээс дээш өсөх боломж бий.

-УИХ дахь АН-ын зөвлөлийн дарга Д.Эрдэнэбатын казино тоглож байгаа зураг цахим сүлжээнд цацагдсан. Энэ талаар намынхандаа тайлбар өгсөн болов уу?

-Энэ талаар хэвлэлийн мэдээлэлтэй байна. Чуулган завсарласан учраас зөвлөлийн даргатай уулзаж амжаагүй. Чуулган завсарлахаас өмнө Австрали улс руу олон улсын парламентын холбооны хуралд нэр бүхий гишүүд явсан. Тухайн үед казино тоглосон асуудал яригдаж байгаа. Үүнтэй холбоотой асуудлыг өөрөөс нь тодруулаарай.

Б.Лхам