2020 оны УИХ-ын ээлжит сонгуулийн “пи ар”-аар улс төрийн намуудын болоод сонгуульд нэр дэвших сонирхолтой горилогч нарын гэнэтийн бэлгээр монголчууд бялуурч эхэллээ. Сонгууль болоход гуравхан сар үлдсэн энэ цаг дор горилогч нар сонгогчдод таалагдах амлалт өгөхөөр ханцуй шамлаж байна.

Ямартай ч эрх баригч МАН-ын зүгээс сонгууль угтсан эхний бэлэг нь төрөөс ахмадуудын тэтгэврийн зээлийг нэг удаа тэглэх шийдвэр байх. ҮАБЗ-ийн шийдвэр гэх тодотголтой ч утгаа МАН-ын “пи ар” байсан нь хэн ч ойлгомжтой. Иргэдийн тэтгэвэр барьцаалсан зээлийн төлбөрийг төрөөс нэг удаа төлөх тухай хуулийн төслийг баталснаар зургаан сая хүртэлх зээлтэй иргэдийн зээлийг чөлөөлж, зээл аваагүй болон нэг хүртэлх сая төгрөгийн зээлтэй ахмадуудад үнэт цаас олгохоор болсон.

Гэвч уг шийдвэрээс хойш төгрөгийн ам.доллартай тэнцэх ханш 20 орчим төгрөгөөр суларсан бол инфляц гурав орчим хувиар өсөх эрсдэлтэйг эдийн засагчид онцолж буй. Энэ мэтчилэн сонгууль угтсан амлалт, шийдвэрүүд үргэлжилбэл эдийн засаг элгээрээ хэвтэх магадлалтайг мөн л сануулж, анхааруулсаар байгаа.

Манай улс 29.7 тэрбум ам.долларын гадаад өртэй. Ирэх оноос бондын өрүүдийн эхний төлөлт эхэлнэ. Дээр нь дэлхий нийтэд тархаад буй халдварын улмаас одоогоор 202 орчим тэрбум төгрөгийн алдагдал хүлээгээд буй бол сүүлийн үеийн яг нарийвчилсан тоон мэдээлэл гараагүй байна. Өөрөөр хэлбэл, энэ тоо хэдээр ч өсөх магадлалтай бөгөөд гадаад өрийг төлөх төсөв байхгүйн дээр үүнд Монголын Засгийн газар бэлэн биш гэдэг нь хэнд ч ойлгомжтой болоод буй.

Тэгвэл яг ийм цаг үед дахиад л өр чөлөөлөх асуудал яригдаж эхэллээ. Тодруулбал, Засгийн газрын энэ сарын 5-ны өдрийн хуралдаанаар сургалтын зээлийг хөнгөлөх, чөлөөлөх шийдвэр гаргаж, тогтоолын төслийг БСШУС-ын сайд Ё.Баатарбилэг УИХ-ын даргад гардуулсан юм.

Сургалтын төрийн сан 1993 онд байгуулагдсанаас хойш 30 гаруй мянган иргэн сургалтын төлбөрийн буцалтгүй тусламж, 70 мянга гаруй иргэн сургалтын төлбөрийн зээл, 1997 оноос хойш 2200 иргэн гадаадад дээд боловсрол эзэмших сургалтын төлбөр болон амьжиргааны зээл, мөн 2000 оноос хойш 55 мянга гаруй төрийн албан хаагчийн хүүхэд сургалтын тэтгэлэг авчээ.

Засгийн газраас баталсан журамд зааснаар дотоодын их, дээд сургуульд зээлээр суралцаж, төгссөн иргэний ажилласан жилийг харгалзан 2004, 2008 онд зээлээс чөлөөлж байжээ. Гэвч 14413 иргэний дээд боловсролын диплом 16 тэрбум төгрөгийн зээлийн барьцаанд Боловсролын зээлийн санд хадгалагдаж байгаа аж.

Журмын төсөлд сургалтын төлбөрийн зээлийг дотоод, гадаадын дээд боловсролын сургалтын байгууллагад шаардлага ханган элссэн, хяналтын тоонд багтсан иргэнд олгох, зээл авсан оюутан сургуулиа төгсөж, эзэмшсэн мэргэжлээрээ ажиллаж эхэлснээс хойш 10 жилээс ихгүй хугацаанд гэрээний дагуу зээлийг эргэн төлөх, дотоодын дээд боловсролын сургалтын байгууллагад суралцан төгсөөд эзэмшсэн мэргэжлээрээ гурван жил улсдаа ажиллан, нийгмийн даатгал төлсөн тохиолдолд сургалтын зээлийн 50 хувийг хөнгөлнө.

Эзэмшсэн мэргэжлээрээ эх орондоо болон эх орноо төлөөлөн гадаадад 5-аас доошгүй жил тасралтгүй ажиллан, нийгмийн даатгал төлсөн тохиолдолд зээлээс бүрэн чөлөөлнө. Нас барсан, хөдөлмөрийн чадвараа бүрмөсөн алдсан тохиолдолд зээлийг хүчингүй болгох, хөнгөлөх, чөлөөлөх асуудлыг Засгийн газар шийдвэрлэхээр тусгажээ.

Хэдийгжээр амжилттай суралцаж төгссөн оюутнуудын сургалтын төлбөрийг чөлөөлөх асуудлыг хөндсөн нь зөв ч гэлээ эдийн засгийн нөхцөл байдалтай уялдсан шийдвэр гаргах хэрэгтэйг иргэд шүүмжилж байна. Мэдээж яг ийм цаг үед сургалтын төлбөрийн зээлийг чөлөөлж, хүчингүй болгох шийдвэр эдийн засгийг улам доройтуулахаас биш эерэг үр дүн авчрахгүй нь лавтай. Тэтгэврийн зээлийг нэг удаа тэглэхэд 800 орчим тэрбум төгрөг зарцуулах бол сургалтын зээлийг тэглэхэд 16 тэрбум төгрөг зарцуулах тооцоо бий.

16 тэрбум төгрөг гэдэг бол бага мөнгө биш. Нэгэнт их, дээд сургууль төгсөөд мэргэжил эзэмшсэн залуус ажлаа хийгээд өр ширээ дарахад асуудалгүй байлтай.

Гэтэл сав л хийвэл иргэдийн өр, зээлийг тэглэж, чөлөөлөөд байвал ажил хийх сонирхолтой иргэн Монголд үлдэх үү.  

Тиймээс л Засгийн газрын эл шийдвэр сонгууль угтсан МАН-ын “пи ар” шиг харагдаад байна. Шийдвэр, шийдэл оновчтой л байгаасай даа.

Б.Лхам