Шүүхийн тухай хуулийн төслийн танилцуулга болж байна. Уг танилцуулгаар Үндсэн хуульд оруулсан шүүх эрх мэдлийн хараат бус, бие даасан байдлыг хангах асуудлыг төсөлд хэрхэн тусгасан талаар хэлэлцэж буй юм.

Улсын Дээд шүүхийн шүүгчийн зөвлөх “Хуулийн танилцуулга тодорхой хийгдлээ. Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг дагаад эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох шаардлага тулгарсан. Үүний дагуу төсөл хийгдсэн гэж ойлгосон. Сахилгын хороог орон тооны болон орон тооны бус гэж тусгасан. Эдийн засгийн тооцоо хийгдсэн. Шүүхийн тогтолцоо ямар байх талаар урьдчилсан байдлаар хийгдсэн. 1699 орон тоо байдаг юм билээ. ХЗДХЯ-тай урьдчилсан байдлаар ярилцаад 488 шүүгч байхад болно гэсэн шийдвэр гарсан. Шүүгчийн шалгалт авахдаа тусгай болон ерөнхий шалгалт авна. Ингэхдээ журмаар зааж өгсөн. Сахилгын хорооны явуулах үйл ажиллагаанд шинэчлэл хийгдсэн. Өнөөдөр үндсэндээ есөн хорооны үйл ажиллагаа зогсоосон. Учир  нь бүрэлдэхүүн байхгүй. Ирэх тавдугаар сарын 15-аас хууль гарахаар энэ асуудал шийдэгдэнэ. 

ШЕЗ-ийн хувьд зарим зүйл заалтыг өөрчилсөн. 1992 оноос хойш дөрвөн удаа өөрчилсөн байдаг юм байна. Өнгөрсөн зургаан жилийн хугацаанд ШЕЗ тусдаа үйл ажиллагаа явуулж ирсэн. Нийгэмд болж байгаа нөхцөл байдал, өмнө нь болж өнгөрсөн үйл явдлыг би харж байна.

Тиймээс шүүгчтэй холбоотой асуудлыг нийт шүүгчдийн саналаар шийдвэрлэдэг байх нь зөв юм. Эрүү, иргэн, захиргааны таван шүүгчийн гаргасан тогтоолтой холбоотой асуудлыг нийт шүүгчдийн саналаар шийддэг болгож байна. Сургалт судалгааны ажлын хэсэг Дээд шүүх дээр байх нь чухал ач холбогдолтой. Өнөөдөр судалгааны хүрээлэн ШЕЗ дээр ажиллаж байна. Тиймээс шүүн таслах үйл ажиллагааны бүтцийн байгууллага дээрээ үндэслэж, үр дүнд хүрэх юм байна гэдэг үүднээс Дээд шүүх нь ШЕЗ-тэй хамтраад судалгааны байгууллага гаргах нь зөв байх” гэлээ.

Харин ХЗДХ-ийн сайд Ц.Нямдорж “Үндсэн хуулийн өөрчлөлт яригдаагүй байсан учраас  хууль хяналтын байгууллагатай холбоотой асуудалд хөдөлж болохгүй байсан юм. Үндсэн хуулийн өөрчлөлт хийгдсэний дараа Шүүхийн хуулийн төслийг яам дээр бэлэн болгочихоод эцсийн шийдийг нь хүлээсэн. Ингээд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт гарсны дараа бэлэн болсон хуулийн төслийг Дээд шүүхэд хүргүүлж санал авсан. Хоёрдугаарт, төсөл боловсруулахдаа ажил хийж байгаа хүмүүсийн саналыг гол болгоно. Улсын Дээд шүүх болон ШЕЗ-ийн хүмүүс ажиллаад 2020 оны нэгдүгээр сарын 3-нд санал өгсөн юм. Уг саналыг үндэслэн боловсруулалтыг гүйцээн ажлын хэсэг байгуулсан” гэлээ.

Б.Лхам