Улс төрд орсон цагаасаа олны хэл амны бай болж, бас ч үгүй хуулийн хаалга хэдэнтээ татах шахсан хүн бол УИХ-ын гишүүн Б.Батзориг. Тэрбээр Баянзүрх дүүргийн Засаг дарга байхдаа хоточ нохдын хөшөө, усан оргилуур барихад тэрбум гаруй төгрөг зарцуулсан гэх хэрэгт ороогдож, төсвийн мөнгөөр халаасаа зутаатгасан нөхдийн жагсаалтад дээгүүр бичигдэх болсон. Олны хэлж ярьдагчлан, цаашлаад хэвлэлийн хуудаснаа шарлаж үлдсэн эл мэдээлэл оргүйг батлах мэт 2014-1017 онд 2.4-1.3 тэрбум төгрөгийн үнэ бүхий газартай байсан гэж АТГ-д мэдүүлж байсан бол 2018 оны мэдүүлэгтээ хөрөнгөний хэмжээ нь эрс буурсан гэж мэдүүлжээ.
Цаг хугацааны тооллыг авч үзвэл, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайд болсны дараа ЖДҮ-тэй нэр холбогдсон тэр цагаас хойш түүний хөрөнгө ийн багассан гэж хардахаар.
Нэг үгээр хэлбэл, Баянзүрх дүүргээс Их хуралд сонгогдох эрх өвөртөлсөн ч тун удахгүй тойргийнхоо шүүхээс ял сонсох бололтой. Бололтой гэсний учир нь, сайд байхдаа ЖДҮХС-гаас улс төрд нөлөө бүхий болон тэдгээрийн хамаарал бүхий этгээдүүдэд эрх мэдэл, албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж 8.6 тэрбум төгрөгийн зээл олгосон гэх хэрэгт буруутгагдаж буй. Хэргийн мөрдөн шалгах явцад хэргээ сайн дураараа хүлээн зөвшөөрч хэргээ хялбаршуулсан журмаар шийдвэрлүүлэх хүсэлтийг прокурорт гаргасан бөгөөд прокурор ч уг хүсэлтийг хүлээж авсан юм.
Өөрөөр хэлбэл, тэрбээр нэг жил хоригдож, нийтийн албанд томилогдох эрхээ таван жилээр хасуулж, учруулсан хохирлоо төлөхгүй байх тохиролцоог прокурортой хийсэн юм. Энэ процесс мэдээж хуулийн хүрээнд хийгдсэн байж таарна. Прокуророос уг саналыг Баянзүрх дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхэд хүргүүлсэн ч шүүгч Д.Мөнхтуяа саналыг хянаж үзээд “Хэргийг ердийн журмаар шийдвэрлэх нь зүйтэй” гэж үзэн шүүх хурлыг энэ сарын 17-ны өдрийн 10.00 цагт товлосон юм.
Эндээс үзвэл, сайд асан Б.Батзориг тэргүүтэй хүмүүс шүүхээс ял сонсох эсэх нь цаг хугацааны асуудал болж хувираад байна. Ингэхдээ бүр УИХ-ын 2016 оны ээлжит сонгуульд ялалт байгуулсан тойргийнхоо шүүхээс шүү.
Хэрэв зээ, шүүхээс түүнийг яллавал муу нэр зүүх болоод удаж буй шүүх засаглал хар нэрээ бага боловч цайруулах талтай. Гэвч хэргийг гардан гүйцэтгэсэн нөхдүүд ял авч, хөшигний ард нуугдсан нөхдүүд хэргээс мултрах вий гэсэн эмзэглэл энд төрснөө нуун юун. Учир нь, МАН-ынхан 2016 онд ялалт байгуулж, төрийн эрх барихдаа ЖДҮХС-гийн журмыг өөрчилж, сангийн мөнгийг завших боломжийг өөрсдөдөө олгосон байдаг. Үүнийг ажил хэрэг болоход нь гарын үсэг зурсан хүн нь сайд асан Б.Батзориг, харин даалгавар гүйцэтгэсэн хүмүүс нь түүнтэй хамт шалгагдаж буй нэр бүхий зургаан иргэн. Эндээс нэг асуулт урган гарч ирж буй. Тэд намдаа үнэнч гэдгээ батлах гэж санаачлагаараа сангийн мөнгийг тараав уу, эс бөгөөд намын даалгаврыг биелүүлэв үү.
Цаг хугацааны тооллыг ухрааж үзвээс, өнөө цагийн парламентийн 30 гаруй гишүүн ЖДҮХС-гаас хумсалсан нь ил болоод буй. Мэдээлэл ил болохтой зэрэгцэн Б.Батзориг тэргүүтэй Их хурлын нэр бүхий гишүүдийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлэх саналыг Улсын Ерөнхий прокурор асан М.Энх-Амгалан Их хурлаар оруулсан ч өнөөх ЖДҮ-чин гишүүд нь эсрэг кноп дарсан юм. Энд чухам ганц үнэн нь ЖДҮ-гээс зээл авч, Б.Батзоригийг шалбаагт хутгасан тэд эсрэг кноп дарах замаар өрөө цайруулахыг хичээсэн. Гэвч тэрбээр хэргээ сайн дураараа хүлээн зөвшөөрснөөр сангийн мөнгөтэй нэр холбогдсон ч хөшигний ард нуугдсан гишүүд ямар нэг байдлаар буруутайг багатугай нотолсон үйлдэл болж хувирав. Одоо ганцхан зүйл тодорхой болохыг хүлээх л үлдлээ.
Энэ нь Баянзүрх дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны шүүхээс Б.Батзоригт ял оноох, үүний дараа ЖДҮ-тэй нэр холбогдсон албан тушаалтнуудын хэргийг хоморголж шалгах.
Хэрвээ Монголын шүүх, хуулийн байгууллага ингэж чадвал хөрөнгө чинээтэй, эрх мэдэлтэй нэгэнд үйлчилдэг гэх муу нэрнээсээ салах боломж бүрдэх юм. Харамсалтай нь, ийм боломж тун хомс. Учир нь УИХ-ын 2020 оны сонгууль хаяанд тулсан энэ цагт МАН-ынхан ангийнхаа нөхдийг тийм ч амархан тавьж явуулахгүй нь ойлгомжтой. Гишүүдийн бүрэн эрхийг түдгэлзүүлж, шалгах тухай яриа дахин сөхөгдвөл Засгийн байр суурь ганхаж, бүр тарах дээрээ тулна. Ингэвэл сөрөг хүчинд л ашигтай хувилбар болж таарна. Нөгөөтээгүүр, ЖДҮ-чин гишүүдээ хамгаалсаар байвал ирэх сонгуульд МАН-ыхан сугарч үлдэх нь лавтай.
Энэ бүхнээс үзвэл, ганцхан хариулт харагдаж байна. Энэ нь энэ сарын 17-нд товлогдсон шүүх хурлаас хэргийг мөрдөн байцаалтад буцаах эс бөгөөс шүүх хурлыг хойшлуулах.
Энэ бол өндөр магадлалтай таамаг. Хэрвээ хэрэг мөрдөн байцаалтад буцвал сонгууль дуустал гацаанд орох нь лавтай. Харин шүүх хурлыг хойшилбол мөн л сонгууль болтол дунших нь тодорхой. Ийм л ацан шалаанд орох магадлалтай шүүх хурал тун удахгүй болох гэж байна. Гагцхүү коронавирус дэгдсэн энэ цаг үед шүүх хурал болох нь бас л тодорхойгүй. Энэ мэтчилэн цаг үеийн бүх тохироо бүрдсэнээс үзвэл асуудал Б.Батзориг тэргүүтний талд байгаа ч юм шиг.
Эдгээрийн аль нь ч бай, тэрбээр ирэх сонгуульд нэр дэвшвэл сонгогдохгүй гэдгээ мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа. Юу үнэн энэ л үнэн. Гагцхүү тэд намын даалгавраа биелүүлж сангийн мөнгийг тараав уу, эс бөгөөс намдаа үнэнч гэдгээ батлах гэж улсад их хэмжээний хохирол учруулав уу. Энэ асуултын хариултаас МАН-ын ирээдүй шалтгаалах биз ээ. Хөшиг нээгдэх үед Б.Батзориг хэргээ бүрэн илчилж, хөшигний ард нуугдсан нөхдүүд бүгд илчлэгдээсэй гэж чин сэтгэлээсээ хүснэм.
Г.Маргад
