Энэ сарын 16-нд нам, эвслүүд сонгуулийн сунгаанд сойх нэр дэвшигчдээ тодруулах ёстой. Одоогийн байдлаар ШИНЭ эвслээс 30 гаруй нэр дэвшигчийг тодруулсан талаар зарласан бол төрийн жолоог ээлжлэн атгалцдаг хоёр намын хувьд тодорхойгүй байна.

МАН-ын Бага хурал ирэх баасан гарагт хуралдахаар тов гараад буй. Энэ удаад Ерөнхий сайд, намын дарга У.Хүрэлсүх нэгийг бодож хоёрыг тунгаасан, даацтай сонголт хийж, нэр дэвшигчдээ сойхгүй бол МАН ялагдал хүлээж ч магадгүй. Нэг үгээр, МАН бол шударга бус зүйлтэй хариуцлага тооцож чаддаг нам байх ёстой гэж намын даргын хэлсэн үгийн хариуцлагыг иргэд ам асуух цаг ирлээ. ЖДҮ-ээс бага хүүтэй зээл авсан гэх асуудалд 40 гаруй гишүүн холбогдсон. Тухайн үед Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх зээл авсан нийт гишүүдээ яаравчлан эргэн төлж, иргэдээс уучлалт гуйхыг шаардсан ч намын гишүүдийн олонх нь үүнийг нь огтхон ч тоолгүй том толгой гаргасан. Яахав, зарим нэг нь авсан зээлээ эргэн төлсөн. Гэхдээ маш цөөхөн. Тиймээс “чих”-гүй мэт хэдэн гишүүдээ дахин сойвол МАН ялагдлын замаа засна гэсэн үг. 

АН-ын хувьд дэнчингийн 100 сая төгрөг нэр дэвшигчдээсээ хураахаас гадна дахин хоёр, гуравдугаар шатны мөнгө яригдаж байна. Дэнчингийн хураамжаа хураалгасан гишүүдээс ирэх сонгуульд сойх дэвшигчдээ сонгох бөгөөд үлдсэн хүмүүст албан тушаал амлах тухай яриа бий.

Энэ бүхэн нь АН-ыг гарцаагүй ялагдах шалтгаан болж, 100-хан сая төгрөгөөр ирэх сонгуулийн ялалтаа зарж идэх шийдвэрийг намын дарга С.Эрдэнэ гаргасан нь энэ. Намын даргын эл шийдвэр намын олон гишүүнд таалагдаагүй. Тиймдээ ч нам дотор юу яригдсан талаарх бичлэгийг олон нийтэд цацсан. Эл бичлэгийн гол дүр нь Хөх хотод консулаар сууж явсан хэл ам нь жигтэйхэн сайн хөгжсөн гэгдээд буй Д.Мөнх-Эрдэнэ, нөгөө нь намын дарга С.Эрдэнэ.

Энэ хоёр хүний хувьд нэг нь 100 сая авчих гээд нөгөөх нь 100 сая төгрөг тушаасныхаа горонд УИХ-ын гишүүнээр сонгогдоно гэсэн 100 хувийн баталгаа нэхэх гэсэн дүр зураг АН-ын задралын бичлэгээр ил болсон.

Энэ удаагийн сонгууль цар тахлын үед нарийн дэг журмаар явагдана. Өөрөөр хэлбэл, олон нийтийн цуглуулсан, хамруулсан үйл ажиллагаа  зохион явуулах боломжгүй гэсэн үг. Энэ ч утгаараа магадгүй шинэ гарч ирж байгаа улстөрчид сонгогдох магадлал тун ховор юм. Гэхдээ энд нэг гаргалгаа бий. Энэ нь ЖДҮ, концесс, авлига албан тушаалын гэмт хэргийн автор болсон парламентийн алдаан дээр цахим орчинд танигдсан шинэ залуус ирэх сонгуулиар од болохыг үгүйсгэхгүй. Үүнийгээ зарим фэйсбүүк “од”-ууд мэдэрчихсэн эхнээсээ телевизийн ярилцлагын хөтөлбөр хөтөлж, бүр шоу энтертаймент маягын нэвтрүүлгээр байнга харагдах болов.

УИХ-ын сонгууль томсгосон мажоритар системээр явах бөгөөд нийт 29 тойрогтой. Үүнээс нийслэлд ес, орон нутагт 20 тойрог байна. Мандатын хуваарилалтыг хийхдээ нийслэлд 24 орон нутагт 52 мандат байхаар болсон бөгөөд нийслэлээс дөрвөн мандат хасаж, орон нутагт нэмсэн юм. Эрх баригчдын зүгээс томсгосон мажоритар тогтолцоогоор зөвхөн намууд хоорондоо өрсөлдөнө гэхээс илүү нам дотроо ширүүн тулаан өрнүүлнэ. 

Тийм ч учраас улстөрийн намууд чадварлаг, олон нийтийн итгэлийг хүлээсэн нэгнийг сойх болов уу гэсэн хүлээлт их бий. харамсалтай нь, нам дагасан цүнх баригч дундаас ийм сонголт хийх туйлын бэрх. Энэ ч давааг Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх даван туулахаас өөр замгүй болоод байна.

Ямар ч гэсэн нам, эвслүүд хуулийн дагуу энэ сарын 16-ны дотор нэр дэвшигчдээ албан ёсоор тодруулж Сонгуулийн ерөнхий хороонд бүртгүүлэх учиртай. Эрх баригчдын зүгээс царх тахлын үед шуурхай арга хэмжээ авч сайн ажилласан гэдэг оноо иргэдээс авсан ч иргэдийн итгэлийг дахин хүлээе гэвэл хариуцлага тооцож чаддаг нам гэдгээ батлах ёстой болов уу. Дахин хэлэхэд, ЖДҮ-чин гишүүдээ уралдаанд сойвол МАН том ялагдал хүлээнэ.

АН-ын хувьд ч ялгаагүй дэнчингийн 100 саяар намын ирээдүйгээ худалдаж идсэн гэхэд болно. Тиймдээ ч АН, МАН-ын дотоод тэмцэл сүүлийн хэдэн өдөрт эрчимжиж, гал гарсан өрсөлдөөн өрнөж байна. Лидер намууд хэнд итгэл хүлээлгэж, хэнийг сойх бол. МАН-ын хувьд лав л ЖДҮ-чдээ биш. Үүнийг ч намын дарга нь мэдэхийн дээдээр мэдэж байгаа нь лавтай.

Б.Лхам