Засгийн газрын мөрийн хөтөлбөр болон гадаадаас иргэдээ татан авах ажиллагаатай холбоотой зарим асуудлаар Шадар сайд Я.Содбаатараас тодрууллаа. 

-Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр дээр тусгагдсанаас харахад агуулгыг нь бүдгэрүүлж оруулж ирсэн байна гэх шүүмжлэл их байна. Тухайлбал, ядуурлын түвшинг хоёр дахин бууруулна гэж байсан ч ядуурлыг бууруулна гэж ерөнхий агуулгаар оруулж ирсэн байна гэж байна. Энэ талаар тайлбар өгөхгүй юу?

-УИХ-ын ээлжит сонгууль дуусч иргэд МАН-д итгэл үзүүлж, парламентад 62 суудал өгсөн. Ялсан намын мөрийн хөтөлбөрт түшиглэж, Засгийн газрын үйл ажиллагааны газрын зураг гардаг. Хөтөлбөрийг хуулийн хугацаанд өргөн барьснаар ээлжит бус чуулган хуралдаж байна. Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрт сонгуулиар дэвшүүлсэн амлалт, зорилтыг бүгдийг нь оруулсан. Нэмээд Ковид-19-тэй холбоотой тусгайлсан бүлэг оруулсан. Дэлхий нийт цар тахалтай холбоотой нийгэм, эдийн засгийн арга хэмжээг авч байна. Цар тахлын нөлөө аливаа улс орны эдийн засагт нөлөөлөл үзүүлж байна. Энэ хүрээнд иргэд, аж ахуйн нэгжүүдээ хэрхэн дэмжиж, хэвийн горимд орох чиглэлээр 11 зүйлтэй бүлэг оруулсан.

Тодорхой салбарын заалтуудыг Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр эргэж хэмжигдэхүйц дүгнэдэг. Намын улс төрийн үг хэллэгээс албаны хэлбэрт оруулж бичсэн юм. Үүнээс шалтгаалж гишүүд зарим нэг зорилтыг бүдгэрүүлж, албаны үг хэллэгтэй болгосон байна гэж байна. Дээрх асуудалтай холбогдуулан Ажлын хэсэг гарсан. Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг сайжруулах ялангуяа, гишүүдийн гаргасан саналыг тусгах чиглэлээр ажиллах юм.

Гэхдээ иргэдэд амалсан ёсоор хүний хөгжил, эдийн засаг, засаглал, ногоон хөгжил, хот болон хөгжлийн бүсийн асуудлыг тусгасан. Ерөнхий сайд ч томилогдсоныхоо дараа анхны дөрвөн зорилтоо энэ чиглэлээр байна гэдгээ зарлаж, үйл ажиллагаагаа уялдуулан явуулж байна.

-Ипотекийн зээлийн хүүг 4-6 хувьд хүргэхээр тусгасан байсан. Энэ зорилт хэзээ биеллээ олох вэ?

-Ипотекийн зээлийн хүүг бууруулах асуудлаар ажлын хэсэг байгуулан ажиллаж байна. Ипотекийн зээлийн хүүг бууруулах талаар жилийн дотор ямар нэгэн багц төлөвлөгөө гарах байх. Тодорхой схем гарсан. Зах зээлийн хүрээнд амьдрах схем байх ёстой шүү дээ. Зээлийн хүүг бууруулахад ч мөн адил зохицуулалт хэрэгтэй. Эдийн засгийн арга замаар бууруулах ёстой. Тиймээс мэргэжлийн багийн судалгаатайгаар, хэдий үед хэдэн функтээр бууруулах юм. Банкуудын монопольд байгаа эзэмшлийн хувийг хэзээ задлах юм. Үүнийг дагаад гаднаас орж ирэх ам.долларын урсгал, мөнгөн хөрөнгийн эргэлтээ яаж авч үзэх зэрэг олон талын тооцоо хийх ёстой. Үүнтэй холбогдуулж, УИХ-ын ээлжит бус чуулганаар зээлийн хүүг бууруулах стратеги батална. Энэ дагуу бодлого явна.

-Гадаадад гацсан иргэдээ татан авах ажиллагаатай холбогдуулан зарим нэг асуудал гарч байна. Дорноговь аймагт тусгаарлагдсан иргэдийн байрласан буудлаас жоом гарлаа гэсэн асуудал цахим сүлжээгээр цацагдсан. Энэ асуудалд хяналт, шалгалт явуулж байгаа юу?

-Иргэдийг татан авах ажиллагаа амаргүй нөхцөлд үргэлжилж байна. Дэлхийн ихэнх улс орны хил хаалттай байна. Дэлхийн 216 орон ямар нэгэн байдлаар хязгаарлалтын нөхцөл байдалтай амьдарч байна. Үүнийг дагаад иргэдээ татан авах, Алтанбулаг, Замын-Үүдийн боомтоор татан авах ажиллагаа зохион байгуулж байна. Хоёр улс хоорондын болон Олон улсын гэрээ, хэлцлээр нарийн зохицуулагддаг. Жишээ нь АНУ, Австрали руу Олон улсын онгоцны гэрээ байдаггүй. Бидний зүгээс сар бүр тодорхой квот авч нислэг үйлддэг. Нийт 12 мянган иргэн эх орондоо ирэх хүсэлт гаргасан. Энэ тоо цаашид нэмэгдэх байх. Учир нь түр визтэй зорчсон иргэдийн тоо 21 мянга. Татан авах ажиллагааг хэчнээн нэмэгдүүлсэн ч ирэх гэж байгаа иргэдийн хүсэлт буурахгүй байна.

Таван шалтгаан байна. Амьдралын боломж муу, өвчтэй, жирэмсэн, өндөр настнуудын тоо буурсан. Намайг ажлаа хүлээн авах үед ийм шалтгаантай 8000 орчим иргэн байсан бол энэ тоо 5000 болсон. Тавдугаар сард 1200, зургадугаар сард 2000 хүн татаж байсан бол долдугаар сард 3500, энэ сард 4552 хүн татах тооцоо гарсан. Энэ бол зөвхөн тусгай үүргийн нислэгээр ирсэн иргэдийн тоо. Дээр нь Замын-Үүд, Алтанбулагийн хилийн боомтоор иргэдээ эрчимтэй татаж байна.

Ирээд тусгаарлах байртай холбоотой шүүмжлэл багагүй гарсан. УОК-оос “Шуурхай штаб”-т үүрэг өгөгдөөд тусгаарлах байрны орчин нөхцөлийг дахин шалгаж байна. Зарим аж ахуйн нэгжийн буруутай үйлдлээс шалтгаалсан асуудал бий.

Уг нь ажлын хэсэг эхлээд шалгаж халдвар хамгааллын дэглэм сахигдаж болох эсэх талаар дүгнэлт гаргадаг юм. Харамсалтай нь, өдөр бүр буудалтай холбоотой асуудал гарсаар байна. Энэ асуудлыг тухай бүрт нь шийдвэрлээд ажиллаж байна.

-Хяналт шалгалтыг хэдий хугацааны давтамжтай, яаж хийдэг юм бэ?

-Гадаадад байгаа иргэдийг татан авалттай холбоотойгоор нийслэлийн 100 км радиуст байгаа 213 буудал, 46 амралтын газрыг судалж нэгбүрчлэн дүгнэлт өгсөн. Энэ газар иргэдийг олноор нь байрлуулах, ариун цэврийн өрөө нь гаднаа юм байна зэргээр шаардлагын дагуу дүгнэхэд цөөн газар л шаардлагад нийцсэн. Олон улсын гэж тодотгодог зарим зочид буудлыг сонгож, гадаадын дипломат байгууллага, төсөл хэрэгжүүлэгч байгууллагын ажилтнуудыг татан авалт хийх, үнэ хөлсийг нь тохирч арга хэмжээ авч байна.

Нэг үеэ бодвол тусгаарлах байрны хүрэлцээ нэмэгдсэн. Анх хил хаагаад иргэдээ тусгаарлаж байх үед сард 900 хүнийг хүлээж авах боломжтой байсан. Одоо 4000 хүнийг аваад байх боломжтой. Энэ хүрээнд нислэгийн тоог нэмэгдүүлсэн.

-Эх орондоо ирэх хүсэлтэй иргэдээс авлига авдаг гэсэн асуудал гараад удаж байна. Энэ асуудалд хяналт, шалгалт хийгдэж байгаа гэсэн. Шалгалтын хариу хэзээ гарах бол?

-Ийм гомдол ирж байгаа. “Шуурхай штаб”-ын бүрэлдэхүүнд Б.Ууганбаяр тэргүүтэй найман байгууллагын 69 алба хаагч ажилладаг. Эдгээр хүнийг УИХ-ын гишүүн С.Одонтуяа шалгуулах хүсэлтээ илэрхийлсэн. Дээрх асуудал гарч эхэлсний дараа “Шуурхай штаб”-ынхан өөрсдөө хүсэлт гаргаж, хуулийн байгууллагаар шалгуулж эхэлсэн. Хөрөнгө мөнгөтэй холбоотой асуудал одоогоор тогтоогдсон юм алга. Уг асуудлаар иргэдээс ирж байгаа гомдол өдөрт 10-20 ирдэг, шалгадаг. Хүний нэр барьж иргэдээс 3 сая, 5 сая төгрөг авсан асуудал гарсан. Гэхдээ ажил хариуцсан хүмүүс мөнгө авсан эсэхийг тогтоогоогүй. Хэн нэгэн төрийн албан хаагч авлига, хээл хахуульд орооцолдсон бол УОК-т хандаач ээ. Бид хуулийн байгууллагатай хамтран ажиллаж шуурхай шийдвэрлэнэ.

Б.Лхам