УИХ-ын гишүүн Т.Доржхандаас зарим зүйлийн талаар тодрууллаа.

-Ээлжит бус чуулганаар төсвийн тодотголыг хийлээ. Та байр сууриа илэрхийлэхгүй юу?

-Эдийн засаг хүндрэлтэй ийм нөхцөл байдалд халамжийн бодлогыг буруутгах аргагүй. Гэхдээ бодит эдийн засгийг дэмждэг, ажлын байрыг бий болгодог бодлого төсөвт суугаагүй. Тухайлбал, Жижиг дунд үйлдвэрийг дэмжих сан нь ажлын байр бий болгох, тэднийг бага хүүтэй эх үүсвэрээр дэмжих юм. Гэвч төсөв байхгүй. Нөгөө л нэг сумын төвд баригдах 1-2 км авто зам, соёлын төв, сум орон нутгийн Засаг даргын барилга хэвээр байна. Царцааж болохгүй үндэслэл нь нэгэнт гэрээ байгуулагдаад зураг төсөл нь хийгдчихсэн гэж тайлбарлаж байгаа юм. Зүй нь энэ зардлуудаа тэвчсэн бол сайн байх байлаа. Харамсалтай нь төсвийн тодотголын үед нөгөө л тойрог руугаа юм татах гэсэн хэлэлцүүлэг хийгдсэн. Ийм байхад бид цааш хэрхэн хөгжих вэ. Төсөв тойргийн үр ашиггүй бүтээн байгуулалтад зарцуулагдсан дүр зураг хэвээр байхаар ажиглагдаж байна.

-Сонгуулийн ерөнхий хороон удирдлагуудыг шинээр томиллоо. Орон нутгийн сонгуулийн өмнө хоёр нам тохироо хийж өөрсдийнхөө хүмүүсийг томилж байна гэсэн шүүмжлэл их гарсан. Та ямар байр суурьтай байгаа вэ?

-Олон бие даагч залуучууд өрсөлдөөд урам зориг, үр дүн муутайгаар УИХ-ын сонгуулийг дуусгасан. Үүнтэй холбоотой олон гомдол явж байна. Сонгуулийн ерөнхий хороо хангалттай сайн ажиллаж чадаагүй гэж боддог. Нөгөөтээгүүр, хоёр талын төлөөлөл хоорондоо яриад сонгуулийн асуудлыг шийддэг байх нь буруу. Олон намын төлөөлөл, бие даагчид энд оролцох ёстой шүү дээ. Гаргаж байгаа шийдвэр нь ил тод байх хэрэгтэй. Сонгууль шударга болж байж ардчилал хамгаалагдана. Сонгуулийн процесс шударга эсэх дээр иргэд болон сонгуульд оролцсон хүмүүс итгэл үнэмшил сул байхаар парламентын ардчилал сулраад ирж байгаа юм.

-Парламентын ардчиллыг бэхжүүлэхэд юунд анхаарах шаардлагатай юм бэ?

-Парламентын ардчиллыг цаашид бэхжүүлж, хөгжүүлэхэд нэгдүгээрт, сонгуулийн системийг өөрчлөх хоёрдугаарт, сонгууль зохион байгуулж байгаа арга хэрэгслийг өөрчлөх хэрэгтэй гэсэн зарчмын байр суурьтай байна.

-Удахгүй орон нутаг шинэ захирагчтай болно. Монгол Улсын Засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн төсөлд шинээр ямар заалт тусгагдаж байгаа бол?

-Орон нутгийн сонгуулийн өмнө Орон нутгийн засаг захиргаа түүний удирдлагын нэгжийн тухай хууль гээд том хууль орж ирсэн. Түүнийг завсарлага аваад буцаасан. Энд удирдлагыг томилох, солих, Засгийн газрын тэргүүн нь томилдог байх зэрэг асуудал хөндөгдсөн. Ер нь орон нутгийн сонгуулийн өмнө Сонгуулийн ерөнхий хорооны удирдлагыг солих хийгээд хуулийн төслийг хойшлуулсан нь дараагийн санаархал нь болов уу гэж хардаж байна. Өөрчлөлтөөр олон намын төлөөлөл орж ирвэл сайн. Эсрэгээрээ ялсан нам нь өөрсдийнхөө хүмүүсийг захиалаад явна гэвэл өөрчлөөд тавиулна гэвэл муутгаж болохгүй. Үр дүнг нь харъя гэж бодож байна.

-Хуулийн төслийг орон нутгийн сонгуулийн өмнө яаравчлан батлах шаардлагатай гэж өнгөрсөн парламентын үед эрх баригч намын зарим гишүүд ярьж байсан. Хуулийн төслийг хойшлуулсан нь ямар учиртай гэж харж байна вэ?

-Үндсэн санаа нь тухайн намын дарга аймаг, орон нутгийнхаа Засаг даргыг томилоод явбал ардчилал байхгүй болно гэсэн үг шүү дээ. Эсрэгээрээ нам биш иргэд нь төлөөллөө оруулж хот, аймгийнхаа удирдлагыг сонгодог байгаасай. Ийм сонгуультай болчихвол намчирхал, талцал орон нутгийн түвшинд хязгаарлагдаж чадна.

-Төсвийн тодотголд концессын гэрээ хасагдах биш нэмж суугдсан гэсэн. Энд дийлэнх нь гишүүдийн хамаарал бүхий компаниуд байсан гэсэн шүүмжлэл явж байсан. Танд мэдээлэл байна уу?

-Тодорхой мэдээлэл байхгүй байна. Гэхдээ концесс дээр мөнгө аваад буцаагаад бүтээн байгуулалт өгдөг BT гэж ярьдаг барих, шилжүүлэх гэрээнээс татгалзах хэрэгтэй. Илүү их өндөр, зарим тохиолдолд нугалсан үнээр концесс хийгдэж ирсэн. Ямар концессын гэрээ байх ёстой гэхээр BOT гэж ярьдаг бариад тодорхой хугацаанд ашиглаад буцааж Засгийн газарт өгдөг ийм хэлбэрийг түлхүү явуулах хэрэгтэй. Ингэсэн тохиолдолд эсрэдэлээ хөрөнгө оруулагч тал нь гаргана. Гэтэл манай концессын гэрээ асар үнэтэй. Өөрсдөө мөнгийг нь гаргаад тодорхой нэг ажлыг нь хийчихдэг. Хоёр, гурван жилийн дараа төсвөөс өнөөх зардлаа нугалаад авчихдаг байвал энэ нь системийн хувьд үр ашиггүйгээм гадна авли, хээл хахууль авах нь тодорхой шүү дээ.

Б.Лхам