Ардчилсан намын X Их хурал цахимаар зохион байгуулагдсан ч удирдлагуудын хувьд үл ойлголцож үүсч, дээрх хурлыг хүчин төгөлдөр, хууль бус хэмээн маргаан үүсгээд байгаа билээ. Тодруулбал, Ардчилсан намын дарга асан С.Эрдэнэ "Хүмүүс цуглуулаад, хуралдсанаараа их хурал болохгүй. Хэн нэгэн өөртөө ашигтайгаар хэсэг бүлэг хүмүүс цуглуулж, их хурал, ҮБХ зэрэг дуртай хурлаа хийж, түүнээс гарсан шийдвэрийг хууль ёсны юм шиг яриад явах юм бол замбараагүй байдалд орно" хэмээн мэдэгдэж буй.

Харин Ардчилсан намын даргын үүрэг гүйцэтгэгч Ц.Туваан "Намын үндсэн дүрмийн 5.17.6.1 дэх заалтын дагуу миний бие өнөөдрийг хүртэл үүрэг гүйцэтгээд явж байгаа. Үүнийг дүрмийн бус гэж хэлэх нь өрөөсгөл байх. Та бүхэн ч тухайн үед харсан байх. УИХ-ын сонгуулийн дараа С.Эрдэнэ дарга “Би хариуцлагаа хүлээж огцорч байна” гэдгээ зарласан. Өөрийн биеэр надад тамгаа гардуулж өгсөн шүү дээ. Одоо дүрмийн бус гэж хэлснээр дүрмийн бус болчихдог ч эд биш. Мөн би  дуртайдаа, хүсэл сонирхолтой доо ч намын даргын үүргийг гүйцэтгээд байгаа юм биш. Бүх зүйл дүрэмд заасныхаа дагуу явж байгаа" хэмээсэн. 

Ямартай ч Ардчилсан намын удирдлагуудын байр суурийг 24VS24 буландаа онцолж байна. 

С.Эрдэнэ: Хүмүүс цуглуулаад, хуралдсанаараа их хурал болохгүй

Хүмүүс цуглуулаад, хуралдсанаараа их хурал болчихгүй шүү дээ. Ардчилсан нам өөрөө дүрэмтэй. Аливаа байгууллага, улс орон, хувь айл, хүүхдүүд ч дүрэмтэй тоглож, дүрэм зөрчвөл булхайцлаа гэж ярьдаг. Тэгэхээр дүрэмгүй зүйл гэж үгүй. Үндэсний хэмжээний нам болох Ардчилсан нам Үндсэн дүрмээ Улсын дээд шүүхэд бүртгүүлсэн. Тэр дүрмийн хүрээнд л үйл ажиллагаа явуулах ёстой. Түүнээс хэн нэгэн өөртөө ашигтайгаар хэсэг бүлэг хүмүүс цуглуулж, их хурал, ҮБХ зэрэг дуртай хурлаа хийж, түүнээс гарсан шийдвэрийг хууль ёсны юм шиг яриад явах юм бол замбараагүй байдалд орно.

Монгол Улс өөрийн гэсэн Үндсэн хуультай, энэ хуулиас салбарласан маш олон хууль өнөөдөр хүчин төгөлдөр хэрэгжиж байна. Хууль бүр өөрийн гэсэн эрх, хэмжээ тогтоодог. Түүн шиг Ардчилсан намын Үндсэн дүрэм бол энэ намын дотоод үйл ажиллагааны хэм хэмжээг тогтоож өгсөн намын Үндсэн хууль.

Намынхаа Үндсэн дүрмийг барьж ажиллах нь Улс төрийн намын тухай болон бусад хуулиар хүлээсэн үүрэг. Үүнийг зөрчих эрх хэнд ч байхгүй. Дүрмийн бус үйл ажиллагаа явуулж байна гэдэг нь дүрэмд заасан заалтуудаас харагдана. Нэгэнт дүрэм зөрчсөн учраас дүрмийн бус байна гэж хэлээд байгаа юм. Ц.Туваан гэдэг хүнд би түр эрх шилжүүлсэн. Би намын даргын эрхийн мэдлийг бус намын дүрэмд заасан намын тамга, тэмдгийг дараагийн шинээр сонгогдсон намын даргад шилжүүлэн өгөх үүргийг түр шилжүүлсэн. Түүнээс намын дүрэмд өөрчлөлт оруулж, албан тушаалд хүн томилох, өөрийгөө өргөмжлөх зэрэг намын даргын эрх мэдлийг хэрэгжүүлээд яв гэдэг эрх олгоогүй.

Өнөөдрийг хүртэл Улсын дээд шүүх, УБЕГ-ын бүртгэлд Ардчилсан намын дарга С.Эрдэнэ хэвээрээ байгаа. Манай намын Үндсэн дүрмийн хорооноос өнгөрсөн долдугаар сард гарсан тогтоолоор ч би өнөөдөр намын дарга хэвээрээ байгаа. Хэрэв эрх зүйн чадамжтай гэж үзэж, намын их хурлыг хуралдуулах эсэхийг би шийдэх эрхтэй. Үндэсний бодлогын хороо (ҮБХ) үндсэн дүрмээр сонгуульд олонх болоогүй бол сонгууль болсноос хойш 30 хоногийн дотор хуралдаж, дараагийн их хурлыг зарлах үүрэгтэй. Харамсалтай нь, сонгуулиас хойш 30 хоногийн дараа ҮБХ хуралдуулахаар зарласан боловч ирц хүрээгүй, чадамж алдагдсан.

Өчигдөр ҮБХ цахимаар хуралдсан. Хуралдаан 240 хүний ирцтэй эхэлсэн ч дуусахдаа цахим хуралд бүртгэлтэй 11 хүн оролцсоноос 10 орчим хүн нь техникийн ажилтан байсан. Саналын эрхтэй 95 хүн байсан гэсэн үг. 240 хүний ирцтэй эхэлсэн ч саналын эрхтэй нь цөөхөн байсан учраас тэр хурлаас гарсан бүх шийдвэр олонхын дэмжлэг аваагүй, хүчингүй гэсэн үг. Манай намын үндсэн дүрмийн хуралдааны нийтлэг журмын 3.7-д “Хуралдааны ирцэд бүртгэгдсэн боловч санал хураалтад оролцоогүй гишүүнийг тухайн асуудлаар дэмжээгүй санал гаргасанд тооцно” гэж заасан.

Өөрөөр хэлбэл, ҮБХ-ны хурал 240 хүний бүрэлдэхүүнтэй эхэлсэн ч санал хураалт явахад 95 хүн оролцсон гэдэг нь тухайн асуудлууд бүгд олонхын дэмжлэг аваагүй, дэмжээгүйд тооцогдоно гэсэн үг. Ийм зүйлийг хүртэл ойлгохгүй, ҮБХ-ны хуралдаанаар X их хурлын тов зарлах, үндсэн дүрмийн өөрчлөлт хоёул унасан байхад энэ Их хурал юу хэлэлцээд байгааг ойлгохгүй байна.

Би X их хурал хуралдуулах шийдвэрийг долдугаар сарын 2-ны өдөр гаргаж, бүх гишүүдийн саналаар сонгогдсон намын даргыг батлах, бусад гэсэн заалттайгаар тушаал гаргасан. Харамсалтай нь, энэ намын тамгыг шилжүүлэх түр эрх авсан Ц.Туваан дарга тодорхойгүй шалтгаанаар хойшлуулсан. Өнөөдөр дүрмийн бус хурал хуралдуулж, түүнийгээ хууль ёсны мэт яриад явж байна. 

Ц.Туваан: Бүх зүйл дүрэмд заасныхаа дагуу явж байгаа

УИХ-ын сонгууль 2020 оны зургадугаар сарын 24-ний өдөр болж өнгөрсөн. Тус сонгуулиар манай нам УИХ-д олонх болж чадаагүй. Тиймээс дүрмийнхээ дагуу намын удирдлага болох Намын дарга, Дэд дарга нар, Ерөнхий нарийн бичгийн дарга нар бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцордог. Ийм дүрмийн заалттай. Тэгэхдээ дараагийн намын даргыг сонгогдтол аль нэг дэд дарга нь даргын үүрэг гүйцэтгэнэ гэсэн заалт байгаа. Өөрөөр хэлбэл аль нэг дэд дарга руу намын даргын эрх, үүрэг шилждэг. Энэ процесс болж, дараагийн дарга сонгогдох хүртэл миний бие намын даргын үүрэг гүйцэтгэж, тамгыг аваад үйл ажиллагаа явуулаад байж байна. Дүрмийнхээ дагуу тухайлбал, Намын үндсэн дүрмийн 5.17.6.1 дэх заалтын дагуу миний бие өнөөдрийг хүртэл үүрэг гүйцэтгээд явж байгаа. Үүнийг дүрмийн бус гэж хэлэх нь өрөөсгөл байх. Та бүхэн ч тухайн үед харсан байх. УИХ-ын сонгуулийн дараа С.Эрдэнэ дарга “Би хариуцлагаа хүлээж огцорч байна” гэдгээ зарласан. Өөрийн биеэр надад тамгаа гардуулж өгсөн шүү дээ.

Одоо дүрмийн бус гэж хэлснээр дүрмийн бус болчихдог ч эд биш. Мөн би  дуртайдаа, хүсэл сонирхолтой доо ч намын даргын үүргийг гүйцэтгээд байгаа юм биш. Бүх зүйл дүрэмд заасныхаа дагуу явж байгаа.

ҮБХ гэдэг бол намын эрх барих дээд байгууллага. ҮБХ-ны хурлыг зарлах эрх нь намын даргын эрх, үүрэг эдэлж байгаа хүнд байдаг. Тэр дагуу миний бие энэ сарын 17-ны өдөр ҮБХ-ны хурлыг зарлаад байна. Энэ хурлаар намын их хурлаар хэлэлцэх асуудал, редакц, тооллогын комиссыг батлах зэрэг асуудлыг хэлэлцэхээр зарласан. Ийм үед намын  хуучин удирдлагуудын зүгээс ҮБХ-ны гишүүд рүү “Намын цахим хурлыг битгий дэмжээрэй” гэж ярьж байна. Зарим ҮБХ-ны гишүүдэд “мөнгө өгье” гэж хүртэл хэлсэн байна. Энэ тухай манай гишүүд над руу утастаж хэллээ. Үүнд л их харамсаж байна.

Ингэж ярьж байгаа хүмүүс өмнө нь “Наймдугаар сарын 16-ны өдөр намын даргын сунгааг явуулъя. Наймдугаар сарын 22-ны өдөр одоогийн ҮБХ-ны гишүүдийг ротацид оруулъя” гэж ярьж явсан хүмүүс шүү дээ. Тэгэхдээ маш олон суудалд буюу ҮБХ-ны 340-өөд гишүүдийн суудалд ротаци явуулъя гээд сонгуулийг нь зарлаад явж байсан хүмүүс эргэж яриад та бүхэн цахим хурлыг "эсэргүүцээч, хойшлуулаач" гээд яриад явж байгаа нь үнэхээр зохисгүй, ёс зүйгүй үйлдэл болж байна гэж харж байна.

Намын амьдрал бол өдөр тутам үргэлжлээд явах ёстой. Энэ хугацаанд гаргасан бүх шийдвэр, үйл ажиллагаа ганц ч дүрэм зөрчөөгүй. Бүгд баримттай нотолгоотой явж байгаа гэдгийг албан ёсоор хэлье.

Б.Баатар