Өнгөрсөн сарын 21-ний өдөр Сирийн нийслэл Дамаск хотод химийн зэвсэг хэрэглэсэн гэх асуудал олон улсын мэдээллийн хамгийн чухал сэдэв болоод байна. Өчигдөр АНУ-ын Сенатын танхмийн байнгын хороо гэддэг Сенатын Гадаад харилцааны хороо Сирид цэргийн цохилт өгөх асуудлаар санал хурааж Ерөнхийлөгч Б.Обамагийн байр суурийг дэмжсэн билээ. Олон улсын хамтралыг Башар Ал Ассадын дэглэмд хариуцлага тооцохыг шаардаж буй АНУ цэрэг оруулах асуудлыг ирэх долоо хоногт Конгресстоо хэлэлцэн шийдвэрлэх юм.

Хэрвээ АНУ-ын Конгресс Сирид цэрэг оруулахыг дэмжвэл дайн эхлэхэд ганц хуруу л дутах юм. Ингэснээр өнгөрсөн сард химийн зэвсэг ашиглан 1400 хүнийг хөнөөсөн гэх Башар Ал Ассад ч мөн хариу цохилтод бэлдэж эхэлнэ.

Сирийн асуудал хурцдаж буй эдгээр өдрүүдэд Сирийн хөрш зэргэлдээ орнууд дайны халдлагад өртөх вий гэсэн айдастай байна. Учир нь АНУ болон Сирийн мөргөлдөөн хүн бүрийн мэддэг энгийн зэвсгийн хүрээнд явагдахгүй хэмээн олон улсын шинжээчид мэдээлээд байна. Ялангуяа Сирийг химийн болоод биологийн зэвсэг ашиглана хэмээн таамаглаж байгаа юм.

Тэгвэл хамгийн аюултай зэвсэгт тооцогдож буй химийн болон биологийн зэвсэг гэж юу байдаг, дэлхийн ямар улс орнууд ийм нууц зэвсэгтэй тухай мэдээллийг хүргэж байна.

Химийн зэвсэг нь хорт хий зэрэг химийн хорт бодис ашиглан, хүн, амьтанд хор хөнөөл учруулах зорилгоор үй олноор хөнөөх зэвсэг юм. Харин биологийн зэвсэг гэдэгт цэрэг дайны үйл ажиллагаа явуулахад зориулсан, вирус, нян, бусад өвчин үүсгэгч биологийн тээгч зэргийг багтаана. Химийн зэвсгээс ялгаатай нь дээрх амьд организмыуудыг олноор цуглуулан дэвшилтэт технологиор зэвсэг болгон хувиргаж ашигладаг байна. Биологийн зэвсэг нь хөнөөх, чадваргүй болгох, хүн буюу бүлэг хүн, аль эсвэл тухайн орчны нийт хүн амыг хүндээр гэмтээх ч чадвартай байдаг.

Хүйтэн дайн дуусаад олон жил өнгөрч байгаа ч улс орнууд зэвсгээр хөөцөлдөхөө зогсоогүй билээ. Заналхийллийг нэмэгдүүлж буйг үл харгалзан дэлхийн цөөн тооны улсууд олон улсад зарласан, зарлаагүй байдлаар химийн болон биологийн зэвсгийг нөөцөлсөн байна. Эдгээр орнуудын тоонд АНУ, ОХУ, БНХАУ, Их Британи, Сири, Албани, Куба, Египет, Энэтхэг, Тайван, Израйль, Иран, Ирак, Судан, Ливи, Хойд Солонгос, Өмнөд Солонгос, Пакистан зэрэг улс багтаж байна. Гэхдээ дээрх орнуудын ихэнх нь химийн болон биологийн зэвсгийн хөтөлбөрөө зогсоосон байдаг аж.
Доорх мэдээллийг АНУ-ын Төрийн Департментын 2010 оны тайланд тусгажээ.
Эдгээр улсуудын ихэнх нь 1972 оны Биологийн зэвсгийг хориглох, 1993 оны химийн зэвсгийг хориглох, 1925 оны Химийн болон Биологийн зэвсгийг хориглох Женевийн протоколуудад нэгдсэн аж. Химийн болон биологийн зэвсгийн хөтөлбөр хэрэгжүүлж байсан гэх орнуудаас хамгийн ноцтой гэсэн улсуудын мэдээллийг хураангуйлж хүргэе.

1.    Албани
Биологийн зэвсэг: Байхгүй. Бусад орон энэ талаар мэдээлж байгаагүй.
Химийн зэвсэг: 16 метр тонн гичний хийг эзэмшдэг хэмээн зарлаж байсан ч 2007 оны долдугаар сарын 11-ний өдөр устгасан хэмэн мэдээлсэн. Өөр химийн зэвсгийн элементийг 2011 оны 9 дүгээр сард илрүүлсэн ч 2012 оны долдугаар сард устгасан хэмээн үздэг.

2.    БНХАУ
Биологийн зэвсэг: Амласан үүргийнхээ дагуу биологийн зэвсгийн хөтөлбөр хэрэгжүүлж байгаагүй. Харин АНУ 1993 онд БНХАУ-г биологийн зэвсэгтэй хэмээн мэдээлж байсан.

Химийн зэвсэг: БНХАУ 1997 онд химийн зэвсгийн хөтөлбөр эхлүүлснээ зарласан ч одоо хөтөлбөрийг хаасан гэж мэдээлдэг. АНУ 2003 онд БНХАУ-ыг химийн зэвсэг дэлгэрүүлэх хөтөлбөр хэрэгжүүлж байна хэмээн буруутгаж байсан.
1989, 1994, 1993, 1997 оны химийн болон биологийн зэвсгийг дэлгэрүүлэхгүй байх олон улсын конвецид нэгдсэн.

3.    Египет
Биологийн зэвсэг: 1972 онд Ерөнхийлөгч Саддатыг биологийн зэвсэгтэй болж буй гэх бүрхэг мэдээлэл хоёр удаа цацагдаж байсан. Химийн зэвсэг нөөцөлж байгаад 1963-1967 онд Йеменд ашигласан нь тогтоогдсон.

4.    Израйль
Биологийн зэсвгийн хөтөлбөр болон чадамжтай гэж үздэг бөгөөд Израйль улс Биологийн зэвсгийг дэлгэрүүлэхгүй байх конвецид нэгдээгүй шалтгаанаа тайлбарлаагүй.

5.    Хойд Солонгос
Биологийн зэвсэггүй бөгөөд энэ асуудлаар судалгаа явуулаагүй хэмээн зарласан. Харин тус улсыг их хэмжээний химийн зэвсгийн нөөцтэй гэж үздэг. Үүнд мэдрэлд нөлөөлөх бодис болон цэврүү үүсгэх, амьсгаа боогдуулах болон цусанд хортой элемент агуулсан хэмээн бичжээ. 2012 онд Хойд Солонгосыг олон жилийн турш хэрэгжүүлсэн химийн зэвсгийн хөтөлбөртэй хэмээн АНУ зарлажээ. Хойд Солонгосын эрх баригчид ч Химийн зэвсгийг дэлгэрүүлэхгүй байх протоколд нэгдэхээс татгалзсан  байна.

6.    ОХУ
Биологийн зэвсэг: 1992 онд Борис Ельцин ЗСБНУ биологийн зэвсгийн хөтөлбөрийг 1970-80 онд хэрэгжүүлж байсан хэмээн хүлээн зөвшөөрсөн. Гэхдээ 1992 оноос хойш хөтөлбөрийг хөрөгжүүлэхийг хориглосон байна. ОХУ-ыг хөтөлбөрөө нууцаар үргэжлүүлсэн байж магадгүй гэх хар байдаг ч энэ талаар мэдээлэл тун ховор байдаг аж.

Химийн зэвсэг:  Дэлхийд хамгийн их химийн зэвсэг буюу 40 мянган метр тонн химийн зэвсэг нөөцөлж байжээ. Үүнд: VX, сарин, соман, гич, люизит, гич болон люизитын холимог мөн өнгөгүй хортой хий фосжень багтаж байв. ОХУ химийн зэвсгээ устгасан хэмээн олон улсын конвенцид нэгдсэн ч 2009 оны 12 сарын байдлаар 21500 метр тонн химийн зэвсэг үлдсэн хэмээн мэдээлэгдэж байв. 

7.    Сири
Биологийн зэвсэг: 2010 онд Сирийн Ерөнхийлөгч Башар Ал Ассад биологийн зэвсэгтэй гэх битүү сануулга өгч байсан байна. АНУ Сирийг 1980 оноос хойш 30 гаруй жилийн турш биологийн зэвсгийн хөтөлбөрийг нууцаар хэрэгжүүлсэн гэж үздэг.

Химийн зэвсэг: 2012 оны долдугаар сард Сирийн Гадаад хэргийн хэвлэлийн төлөөлөгч Жиках Макдисси химийн зэвсэгтэйг нотлох мэдээлэл хийж байжээ. Үүнд: мэдрэлд нөөлөлх VX, сарин болон цэврүүтүүлдэг бодис багтдаг гэж үздэг. Энэ оны хоёрдугаар сард Сирид химийн зэвсэг ашигласан хэмээн буруутгасан. АНУ өнгөрсөн 8 сарын 21-ний өдөр сарин хор багтаасан химийн зэвсэг ашиглаж 1400 хүний аминд хүрсэн хэмээн буруутгаж байна. Франц, Их Британи, Германы Засгийн газар ч мөн ижил байр суурьтай байгаа юм. Харин Сирийг химийн зэвсэг хэрэглэсэн эсэхийг тогтоох НҮБ-ын шинжээчдийн багийн хариу гарахад гурван долоо хоног шаардагдаж мэднэ хэмээн мэдээлээд байна.
1972 онд Биологийн зэвсэг дэлгэрүүлэхгүй байх протоколд нэгдсэн ч химийн зэвсэг дэлгэрүүлэхгүй байх конвенцид нэгдэхээс татгалзжээ.

8.    АНУ
Биологийн зэвсэг: Биологийн зэвсгийн хөтөлбөрөө 1969 онд хүлээн зөвшөөрсөн. Энэ төрлийн бүх зэвсгээ 1971-73 онд устгасан хэмээн үздэг. Гэхдээ батлан хамгаалах хөтөлбөрийн хүрээнд биологийн зэвсгийн судалгаа явуулж байгаа хэмээн 2010 онд мэдээлжээ. ОХУ 2010 онд АНУ-ыг биологийн зэвсгийн хөтөлбөр хэрэгжүүлж байна хэмээн буруутгаж байсан.

Химийн зэвсэг: 1997 онд Химийн зэвсэг дэлгэрүүлэхгүй байх протоколд нэгдсэнээр 27771 метр тонн химийн зэвсгээ устгаж эхэлжээ. 2010 оны нэгдүгээр сарын байдлаар 5449 метр тонн химийн зэвсэг үлдсэн хэмээн мэдэгдсэн байна.