“Сонгуульд санал аваагүй намыг татан буулгана” гэж эрх баригч намын УИХ дахь бүлгийн дарга Д.Эрдэнэбат хэлсэн нь санамсаргүй үйлдэл биш бололтой. АН-ынхан эрх мэдлийнхээ мананд төөрч улс төрийн нам гэдэг ойлголтоо умартаж байна. Улстөрийн нам бол засгийн эрхийг авах зорилготой хүмүүсийн нэгдэл бөгөөд энэ үйл ажиллагааг нь зөвхөн сонгуулиар хангана. Орчин үеийн олон намын тогтолцоонд улстөрийн намуудыг ингэж л үздэг. Харин манай ардчилагчид УИХ-д суудалтай ба бусад гэдэг байдлаар намуудыг ангилахаар санаархаж байгаа нь олон намын тогтолцооноос ухарч, өөрсдийгөө хүчээр дөвийлгөх гэж буй оролдлого гэдгийг учир мэдэх хүмүүс тайлбарлаж байна.

Тэд үнэхээр улстөрийн бусад хүчнүүдээ нухчин дарах, амьгүй болгох хорон бодлогыг хэрэгжүүлээд эхэлжээ. Сөрөг хүчнээ хяхан боож, үүх түүхийг нь үгүйсгэж, байр сууцыг нь булааж, өргөн барьсан хуулийг нь бөгсөн доороо тавьж хэрхэн дураараа аяглаж байгааг Монголчууд бүгд харж байгаа. Нэгэн цагт олонхи явсан МАН өрсөлдөгч намаа мөн л иймэрхүү арга барилаар дарангуйлж явсан болохоор тэдний дунд нэгнээ шоглох тооцоо байдаг гээд орхиж болно.

Гэвч АН улстөрийн бусад намуудыг ч нухчин дарахаар зориг шулууджээ. Энэхүү санаархлаа тэд шинээр батлах сонгуулийн хуулиар дамжуулж хэрэгжүүлэх гэж байна. Тэд 2016 оны сонгуулийг 38/38 гэсэн хувилбараар явуулах нь бараг ойлгомжтой болсон. Намын жагсаалтыг ийнхүү нэмэгдүүлэх нь ардчиллын нэрийг өмчилсөн тэдэнд “хар масс”-ын хангалттай оноог авчрах хувилбар юм.

Тэгвэл тэд сонгуулийн тогтолцоог зөвхөн өөрт ашигтай байлгаад зогсохгүй сонгуулийн сурталчилгаа, нэр дэвшигчийн жагсаалтыг ч өөрсдөдөө зориулан өөрчлөхөөр улайрч байна. Тодруулбал сонгуулийн тухай хуулинд нэрсийн жагсаалтыг дээд шүүхэд бүртгэгдсэн эрэмбээр дугаарлахыг өөрчилж УИХ-д хамгийн олон суудал авснаар нь эрэмбэлэхээр болсон байна.

Хамгийн ноцтой нь тэд сонгуулийн сурталчилгааг 9 өдрийн дотор явуулах, ингэхдээ хэвлэл мэдээлэлд мөнгөөр сурталчилгаа явуулахыг бүрэн хориглох дээр санал нэгдсэн аж. Ингэснээр бусад намаас нэр дэвшигчдийг өөрсдийгөө таниулах сурталчлах, мөрийн хөтөлбөрөө тайлбарлах хугацаагүй болгож байгаа юм. УИХ-д суудалтай намын гишүүд тодорхой мөнгийг тойрогтоо зарцуулж түүнийгээ ажлын тайлан нэрээр хангалттай сурталчилдаг. Эрх баригчид өөрсдийн мэдлийн олон нийтийн радио телевизээр бүтэн дөрвөн жилийн турш завжаа сагартал чалчиж, тавьсан замаа бондын мөнгөөр бротлет хөлслөн сурталчилсаар сонгуультай золгож байхад өрсөлдөгчид нь 9 өдрийн дотор өөрийгөө таниулах ёстой болж байгаа юм.

Захиалагчийн нэрийг дурдалгүй нэвтрүүлэг хийх, эзэн хаяггүй сурталчилгаа явуулах, хаалтын гэрээ хийх, сонгуулийн тариф гаргахыг хэвлэл мэдээлэлд бүрэн хориглож, ингэсэн тохиолдолд лицензийг нь хураана гэдгийг ажлын хэсгийн гишүүн Р.Бурмаа онцлож байна. Үүнээс үзэхэд сөрөг хүчин, бусад намууд сурталчилгаа явуулж болохгүй. Харин эрх барьж байгаа нам Засгийн газрынхаа өдөр тутмын албаны мэдээллээр дөрвөн жил тасралтгүй сурталчилгаа явуулах боломжтой болж байгаа. Хачирхалтай нь сонгуулийн үеэр хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг хэрхэн ажиллахыг тодорхой заагаагүй хэрнээ тэднийг хааж хорих заалтуудыг маш сайн оруулсан байгаа юм. Энэ зөвхөн хэвлэлийн эрх чөлөөг хаан боомилоод зогсохгүй өрсөлдөгч намууддаа улстөрийн агаар өгөхгүй гэсэн башир арга гэдгийг бусад намынхан нь хэлж шүүмжилж байгаа ч тэд энэ хувилбараар хуулиа батлах нь тодорхой болоод байна.

Өнгөрөгч УИХ арилжааны телевизээр огт мөнгө төлөхгүй сурталчилгаа явуулах хууль санаачлаад тас зохигдсон. Тэгвэл энэ удаагийн УИХ түүнээс ч дор хэвлэлийнхнийг ад үзсэн, өрсөлдөгийнхөө бүх боломжийг хаасан, өөрсөддөө давуу байдал олгосон хуулийг санаачилж байна. Интернэтийн нээлттэй орчин бий болсноор хаалтын гэрээ гээч зүйл утгагүй болсон тул аль нэг нэр дэвшигчийн хэвлэл мэдээллийн байгууллагатай хийх гэрээ ач холбогдол багатай болсон. Нөгөө талдаа чөлөөт хэвлэл нь чөлөөт зах зээлийн зарчмаар үйл ажиллагаа явуулдаг бизнесийн нэг л салбар. Гэтэл чөлөөт хэвлэлийн хоолойг боох, тэднийг өөрсдийн эрхшээлээр хөдөлгөх хууль санаачилж байгаа нь манай ардчилагчид үнэхээр ардчилж байна уу? эсвэл дүр эсгэж байна уу? гэдгийг бодох болсныг сануулж байгаа юм.