Төрийн албаны сонгон шалгаруулалтад одоогийн байдлаар 4200 иргэн бүртгүүлж, 8000 иргэн бүртгүүлэхээр анкетаа шивээд байна. Бүртгэл тун удахгүй хаагдахтай холбогдуулан шалгаруулалтад оролцох иргэд ямар агуулгаар бэлдэж, юунд голчлон анхаарах талаар ТАЗ-ийн Сонгон шалгаруулалтын газрын референт М.Алтанбаганатай ярилцлаа.

-Төрийн албаны шалгалт эхлэхэд 10 гаруй хоногийн хугацаа үлдэж. Гэтэл шалгалтын жишиг даалгаврын ном оройтож гарлаа гэх шүүмжлэлийг иргэдээс өгч байна. Ном яагаад удаж гарав?

-Төрийн албаны  тухай хуулийн журмууд шинэчлэгдсэнтэй холбогдуулан агуулгууд ч шинэчлэгдсэн. Агуулгын дагуу тест боловсруулах ажлыг хийсэн. Тест боловсруулах ажил хийсний дараа номын эх бэлтгэл хийгддэг. Ном оройтож гарсан шалтгаан нь хэвлэлт удааширсантай холбоотой.

-Иргэд бүртгүүлэхдээ голчлон юунд анхаарах шаардлагатай байна вэ?

-Иргэдийн хувьд овог, нэр, утасны дугаар, майл хаягаа буруу бичих зэрэг нийтлэг алдаа гаргаж байна. Мөн тухайн иргэний төлбөр төлөгдсөн ч бүртгэлд хамрагдаагүй байна гэх алдаа гарч байна. Энэ нь төрийн албаны зөвлөлийн шалгалтын системээс үл хамааран төлбөрийн үйлчилгээ авч байгаа банк хооронд мэдээлэл солилцох ажил удаашрах явдал гарч байна.

“Бүртгэлийн баталгаажуулалтын хуудас хэзээ ирэх вэ” гэдэг асуултыг иргэд ихээр тавьж байна. Бүртгэлийн баталгаажуулалтын хуудсыг энэ сарын 30-ны 00.00 цагт бүртгэл дуусахаар иргэдийн материалыг шалгаж үзээд арваннэгдүгээр сарын 8-нд шалгалт өгөх иргэдийн хувиарыг төрийн албаны зөвлөлийн сайтад тавина. Ингэснээр баталгаажуулалтын хуудсыг өөрийн системд бүртгүүлсэн эрхээрээ нэвтэрч, шалгалтандаа ирнэ. Шалгалтын хувиар тавихтай зэрэгцэн баталгаажуулалтын хуудсыг хэрхэн хэвлэж авах, шалгалтад ирэхдээ ямар бичиг баримт бэлдэж хаана, хэзээ, хэдэн цагт ирэх зэрэг мэдээллийг дэлгэрэнгүйгээр байршуулна.

-Нийслэлд амьдардаг хөдөө, орон нутгийн иргэдийн хувьд түр оршин суугаа газартаа шалгалтад хамрагдах боломжтой юу?

-Иргэд оршин суугаа хаягийнхаа дагуу бүртгэлд хамрагдана. Харин оршин суугаа хаягаасаа өөр газар түр оршин сууж байгаа зэрэг шалтгаантай бол тухайн газартаа шалгалт өгөх хүсэлтээ Төрийн албаны зөвлөл, эсвэл тухайн орон нутгийн салбар зөвлөлд хүсэлт гаргана.

-Шалгалтын дүн хэзээ гарах вэ?

-Иргэн шалгалтаа өгч дуусмагц дэлгэц дээр дүн нь шууд гарна. Тэгэхээр долоо хоногийн дараа ч гэдэг юм уу тийм хүлээгдсэн асуудал гарахгүй гэсэн үг.

Энэ жилийн шалгалт ихээхэн онцлогтой болно. Учир нь өмнө нь сул орон тоог нөхөх зорилгоор шалгалт зохион байгуулагддаг байсан бол 2019 оны ерөнхий шалгалт төрийн албанд орох хүсэлтэй байгаа иргэдийн нөөцийг бүрдүүлэх юм. Улмаар нөөцөд бүртгэгдсэн иргэдээс тусгай шалгалт авч төрийн албаны сул орон тоог нөхөх зарчмаар явна.

-Төрийн албаны шалгалт өгч байгаа хүмүүс ихэвчлэн ямар асуултад бүдэрч байна вэ?

-Энэ удаагийн ерөнхий шалгалт анх удаа зохион байгуулагдаж байгаа учраас агуулгын хувьд өмнөх жилүүдийнхээс өөр гэсэн үг. Өмнөх шалгалтуудад хууль, эрхзүйн асуулт түлхүү байсан бол энэ жилээс эхлэн түүх нийгэм, эдийн засаг, логик сэтгэлгээ, монгол хэлний зөв бичих дүрэм, найруулга зүй, мэдээлэл технологийн асуултууд багтсан. Иргэдийн зүгээс хууль эрхзүйн асуултад алдах нь харьцангуй бага. Харин бусад ерөнхий мэдлэгийг шалгах асуултад алдах нь их учраас шалгаруулалтад бэлтгэгчдэд зориулан ерөнхий шалгалтад бэлтгэх гарын авлага буюу жишиг даалгавар гаргасан.

-Тухайлбал?

-Ахлах ангийн оюун ухааны асуултууд бий. Тухайлбал, илүүц үгийг олно уу эсвэл тоон дараалал. 1, 3, 5, 7, 9.. дараагийн тоо хэд вэ зэрэг даалгавар багтсан. Энэ төрлийн даалгаварт иргэд юм уншаад бэлдээх байх шаардлага байхгүй. Тухайн цаг хугацаанд өөрийн бодомжоор даалгаврыг гүйцэтгэх асуултууд түлхүү бий. Ингэхдээ “Нэг асуулт нэг минут” гэсэн зарчим баримтална.

-Иргэн шалгалт өгөөд тэнцсэн ч тухайн байгууллагын дарга өөр хүн ажилд авчихвал яах вэ?

-Төрийн байгууллагууд бүх албан тушаалтныг шалгалтаар авдаггүй. Зөвхөн төрийн жинхэнэ албан хаагчийг л сонгон шалгаруулалтаар авдаг. Нийтдээ төрийн албанд 193 мянган албан хаагч ажиллаж байна. Үүнээс 19 мянга орчим нь төрийн албаны шалгалтын сонгон шалгаруулалтаар томилогдоно гэсэн үг. Тиймээс төрийн жинхэнэ албан хаагчийг сайд сонгон шалгаруулалтгүйгээр дур мэдэн томилсон бол энэ хууль бус томилгоо. Мөн төрийн албаны шалгалтад нэгээр гарсан иргэнийг албан тушаалд томилохгүй байх тохиолдолд тухайн иргэн гомдлоо Төрийн албаны зөвлөлд гаргах боломжтой. Төрийн албаны зөвлөлөөс шалгалтад нэгээр гарсан иргэнийг нэр дэвшүүлэхээр саналаа хүргүүлсэн бол хууль журмын дагуу заавал томилох ёстой гэсэн үг.

-Даалгаврын босго ямар байх вэ?

-Ерөнхий мэдлэгийн шалгалт дотроо гурван агуулгатай. Ерөнхий мэдлэг, монгол хэл, бичгийн шалгалт, дүн шинжилгээ хийх чадварын шалгалт зэрэг багтана. Үүнээс ерөнхий мэдлэгийн шалгалт 60 минут үргэлжилнэ. Харин монгол хэл, бичгийн шалгалт 30 минут, дүн шинжилгээ хийх чадварын шалгалт 20 минут үргэлжлэх юм. Ингэхдээ шат бүр өөр өөрийн гэсэн өосго оноотой. Тухайлбал, ерөнхий мэдлэгийн шалгалт 55 асуулттай, үүнээс 35 асуултад амжилттай хариулснаар дараагийн шалгалтад орох бол Монгол хэл, бичгийн чадварын шалгалтын 30 асуултаас 20 ба түүнээс дээш асуултад амжилттай хариулж байж дараагийн шалгалтад орно. Мөн дүн, шинжилгээ хийх чадварын шалгалт 15 асуултаас дор хаяж 10 асуултад зөв  хариулах шаардлагатай.  Өөрөөр хэлбэл, төрийн албанд орох гэж буй иргэдийн “босго” өндөр болж байна гэсэн үг.

Б.Лхам