“Эх орондоо л очихсон” баримтат киноны нээлт "Гэгээнтэн" кино театрт боллоо. Коронавирусний улмаас хил хааснаас болж гадаадад гацсан монголчууд хэрхэн тэмцэж, эрх нь зөрчигдөж, яаж амьдарч өдөр хоногийг өнгөрөөсөн тухай бодит байдлыг баримтат кино болгон бүтээжээ. Тус киног “Зөвийг шүгэлдэгчид ТББ” санаачлан,  “Zoljargal and son” продакшн хамтран бүтээжээ. Хүний эрхийг хөндсөн бүтээлийн хувьд энэхүү киног олон улсын кино наадамд өрсөлдүүлэх зорилготой тул ганцхан удаа нийтэд үзүүлсэн нь энэ юм. Тус бүтээлд гадаадад гацсан 23600 орчим иргэний эрх чөлөө, тэдэнд тохиолдсон бодит явдал, гэр бүл хайртай хүмүүстэйгээ уулзаж чадалгүй хорвоог орхисон хүмүүсийн гашуун түүхийг дэлгэцэд буулгасан юм.

Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, кино зохиолч Г.Золжаргал: Энэ баримтат кино бол хүмүүсийн үнэн бодит байдлыг харуулсан түүх, мөн тэдний зөвхөн нэг хэсэг нь. Үүний цаана бидний мэдэхгүй маш олон хүмүүс байгаа. Хүнд нөхцөл байдал үүсэхэд хүмүүс бие биедээ яаж ханддаг тухай, хүмүүсийн ухамсар, сэтгэлийн асуудалд ямар болоод байгааг энэ киноноос ойлгох болов уу. Тиймээс энэ хүмүүст тохиолдсон асуудлыг баримтат кино болгосноор эргэцүүлж бодох, өөртөө дүгнэлт хийх боломж гарч байна.

“Зөвийг шүгэлдэгчид ТББ”-ийн тэргүүн Г.Эрдэнэзул \Япон улсад 167 хоног гацсан\: Монголд ирээд гадаадад гацсан иргэдийн эрх ашгийг хамгаалах, шүгэл үлээх зорилготой залуус нэгдэж Зөвийг шүгэлдэгчид ТББ-ыг байгуулж байсан.  Тухайн үеийн нөхцөл байдалд дэлхийн улс бүрээс Монголчууд холбогдож дуу хоолойгоороо нэгдэж бие биенээ гэх сэтгэлээр хандаж өдийг хүрсэн. Миний хувьд Японд сургуулиа төгсөөд ирэхийн өмнө хил хаагдаж тэндээ таван сар гацсан. Юуны өмнө өөрөө явахаас түрүүлээд бусдыгаа хурдан явуулах юмсан гэж бодсоор өөрөө сүүлд ирсэн. Энэ кино бол бидэнд тохиолдсон бодит түүх, хайртай хүмүүсээ алдсан, уулзаж чадалгүй явуулсан, олон эрхээ зөрчүүлж, эрүүл мэндээрээ хохирсон гээд бидний үзэж туулсан үнэн.

БНСУ-д гацсан иргэн Т.Даваасүрэн \БНСУ-д 45 хоног гацсан\: Миний хувьд БНСУ-д нөхрөө эмчлүүлэхээр явсан. Эмчилгээ хийгдэж байгаад найдваргүй гэсэн хариу авч эх орондоо ирэхийн өмнө хил хаагдсан. Ингээд 2020 оны долдугаар сарын 2-нд Монголдоо ирэхэд 21 хоногийн тусгаарлалтад орсон. Гэтэл тэр үед нөхөр маань найдлагагүй болчихсон байсан учраас үр хүүхдүүдтэйгээ, гэр бүлийнхэнтэй нь уулзуулахыг хүсч байсан. гэтэл тусгаарлалтын 10 дахь хоногт нөхөр маань өөд болж би 11 хоног яг л галзуугийн эмнэлэгт  байгаа мэт өдөр хоногийг өнгөрүүлсэн. Тусгаарлалтаас гараад нөхрийнхөө буяны ажлыг хийж байсандаа.

БНСУ-д гацсан иргэн Д.Мөнхбат \БНСУ-д 240 хоног гацсан\: Үнэн бодит байдал хэзээд хүний зүрхэнд хүрдэг гэдгийг өөрсдөдөө тохиолдсон явдлаас, өөрсдийнхөө киноноос мэдэрлээ. Миний хувьд бүхий л эрх хязгаарлагдсан. Ирснээсээ хойш олон удаа цагдаад дуудагдсан, мөнгө санхүү, эрүүл мэндээрээ хохирсон, ажлаа алдсан гэхдээ энэ бүхний хариуд хайр энэрэл, нөхөрлөл хүнлэг бүхнийг олж авлаа. Манай гурван сая иргэнийг хүнд үед нэг замд чиглүүлсэн бүтээл болсон байна. Киногоо нулимстай нүдээр үзэж дуусгалаа баяртай байна.

Мөн киноны нээлтийн дараа гадаадад гацсан иргэдийн ажил хөдөлмөр эрхлэлт, эдийн засгийн байдлын судалгааны тайлан хэлэлцүүлэг өрнөлөө. Тус судалгаа одоог хүртэл үргэлжилж байгаа ба түүврийн байдлаар 1578 иргэнийг хамруулж 507 иргэний дунд судалгаа явуулсан байна. Санхүүгийн байдлын судалгааг үзэхэд 72 хувь нь орлого буурсан үзүүлэлттэй байгаа бол 24 хувь нь өмнөхтэйгээ ижил хэмжээнд байна.

Т.Мөнхжаргал