Монгол дээлийн бэлгэдэл болоод загварын чиг хандлагын талаарх сонирхолтой ярилцлагыг хүргэж байна. Уншигч та бүхэнд “Unjee’s fashion art salon”-ы захирал, загвар зохион бүтээгч Н.Үнэнбатыг танилцуулъя.
-Танд энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Удахгүй болох гэж байгаа сар шинийн баяртай холбогдуулж яриагаа эхэлье. Таны урланд сар шинийн захиалга их байна уу? Захиалагчдын зүгээс ямар загвартай дээлийг илүү эрэлхийлж байна вэ?
-Та бүхэнд өдрийн мэндийг хүргэе. Цагаан сар, баяр наадмын өмнөх өдрүүдэд Монгол дээл, хувцасны захиалгаар дүүрэн өнгөрдөг. Энэ жил мөн адил ажил ихтэй өнжиж байна. Залуус маань үндэсний хувцсаараа гоёж, зөвхөн баяр гэлтгүй энгийн үед өмсөх нь элбэг болсон гэж харагдаж байгаа. Манай урлан тухайн захиалагчийн бие болоод нүүрний төрхөд тохирсон загвар хийцтэй цор ганц бүтээлийг урлаж өгдөг учраас олон янзын захиалга ирдэг.
-Өдөр тутмын амьдралд үндэсний хувцсаа шингээх гэж олон янзын загвар хийцтэй дээл, цамц, куртик зэрэг гарсаар байна. Загвар нь шинэчлэгдээд байна уу? Эсвэл бүр өөр тийшээ яваад байна уу?
-Сүүлийн үед монгол загварыг шингээсэн янз бүрийн хувцас урлаж, өдөр тутмын хэрэглээнд нэвтрүүлж байна. Монгол дээл бол классик бүтээл. Үүний нэг элемент өөрчлөгдөхөд л утга учир алдагдах учраас маш нарийн болгоомжтой хандах ёстой. Учир нь Монгол дээл нүүдэлчин, мал аж ахуйн соёлд хамгийн тохирсон хувцас. Гэтэл загварчлаад ирэхдээ дээл биш, утга нь өөрчлөгдөөд өөр нэртэй өөр зүйл болчихно. Жишээлбэл дээлэн куртик гээд малгай, оруулга нэмээд ирэхээр урд зүгийн хувцастай төстэй болчихдог. Нүүдэл дунд дээлийг нөмрөөд унтах, өмсөж тайлахад эвтэйхэн. Харин суурьшмал хэв маягийн амьдралд дээл өмсөх соёл алдагдаад байгаа юм. Нэг байшингаас нөгөөрүү орох, машинд суух зэрэгт дээлэн куртик төвөгтэй, бүх товчоо тайлж байж нөмгөн суухаар харагдах байдлаасаа зохимжгүй болчихдог.
-Дээл өөрөө маш их соёлыг агуулдаг. Үүнийгээ дагаад хээ, товч, шилбэ бэлгэдэл бүр нь ёс дэгтэй байдаг шүү дээ. Энэ талаар сонирхуулвал?
-Мэдээж дээл, дээлийн хээ, бэлгэдлээрээ өргөн утгатай. Төгрөг хээ буюу зоосон хээ дээлийн торгонд элбэг тохиолддог. Гэтэл судлаад үзвэл битүү зоосон хээ гашуудлыг илэрхийлдэг гэдэг. Мөн Алтан ургийн хүмүүс, ямар нэг гавьяа байгуулсан хүмүүсийн хэрэглэж байсан “Додьго хээ” гэж бий. Гавьяа байгуулах бүрт нэг угалз нэмдэг байсан. Гэтэл одоо бэлгэдлийг судлалгүйгээр додьго хээг хаа хамаагүй урлаад байдаг нь болохгүй гэж боддог юм.
-Уламжлалт дээл заавал ийм байх ёстой гэсэн зүйл бий юү?
-Орчин үед хүн бүр өөрөөр хийдэг болоод байна. Гэхдээ эрэгтэй дээл гурван эмжээртэй, эмэгтэй дээл хоёр, харин хүүхдийн дээл нэг эмжээртэй хийдэг. Товч шилбэний хувьд жаргал зовлон ээлжилдэг гэж үзээд сондгой тоотой байх ёстой гэдэг. Зарим загвараас шалтгаалаад тэгш тоотой хийсэн хүмүүс ч байдаг. Товч шилбэний тухайд эрэгтэй дээл есөн товч, эмэгтэй дээл долоо, хүүхдийн дээлэнд таван товч байх ёстой.
-Хэдэн жилийн өмнө Хүннү захтай дээл моодонд орсон шүү дээ. Түүн шиг энэ жил ямар загварын дээл тренд болох бол?
-Дээлийг хэн нэгэн зохиогоод өөрчилж болох зүйл биш болохоор тийм загвар тренд болно гэж хэлэх боломжгүй. Хүмүүсийн дунд “Хүннү захтай дээл” гэж нэрлэгдээд байгаа “Жишүү” энгэртэй дээлийг судлаад үзэхэд Хүннү гүрний үеэс үүсэлтэй. Тухайн үеийн археологийн олдвороос жишүү энгэртэй дээл хувцас олддог байснаас үүдэлтэй. Хувьсаж өөрчлөгдсөөр Манж Чин улсын үед одоогийн бидний өмсөж хэрэглэдэг босоо захтай дээл үүссэн гэж үздэг. Тиймээс дээл өөрийн загвар, бэлгэдлээ хадгалж байсаар байна. Харин загварчлахдаа маш болгоомжтой хандах хэрэгтэй.
-Өмнө хэлж байсанчлан тухайн хүнд тохирсон дээлийг урлахдаа юуг анхаардаг вэ?
-Тухайн хүнд тохирсон өнгө гэж байдаг. Зарим бүсгүйчүүд хар өнгийн хувцас туранхай харагдуулдаг, цайвар өнгийн хувцас тарган харагдуулдаг гээд байдаг. Энэ нь өнгөнд биш хэрхэн зохицуулах вэ гэдэгт хамаарна. Өөрийн дутагдалтай талаа нуух биш илүү гоё сайхан талаа тодотгож өгснөөр хүмүүсийн анхаарлыг сайхан зүйлд татдаг. Мөр эсвэл ханцуй хэсэгт илүү анхаарал хандуулж нүүр царайгаа тодотгосноор хүмүүс таны биеийг анзаарахгүй өнгөрөх боломжтой гэсэн үг. Тиймээс өөрийн давуу талаа тодотгож өгөх хэрэгтэй.
-Таныг олон шавьтай гэдэг. Шавь нар нь хаана ажиллаж, амьдарч байна вэ?
-Олон шавь маань салбартаа амжилттай ажиллаж байна. Тэд маань Урлах эрдмийн дээд сургуульд зам мөрөө нэгтгэж, одоогоор өөрсдийн брендийг үүсгэж явна. Жишээлбэл “Урлахуй” брендийг үүсгэн байгуулсан Ө.Мөнхцэцэг, “Misheel Amazonka”-ын Ч.Нямханд, Л.Гансүх, Д.Батцэцэг, Б.Оюунсүрэн нар нэг ангийн хүүхдүүд,и“Торго” салоны Энх-Ариун, “Говь” кашмерийн Сувд-Эрдэнэ, Батцэцэг зэрэг нэрлээд байвал олон бий.
-Энэ салбарт цаашдаа олон шавь нараа бэлтгэж салбартаа шилдэг боловсон хүчин бэлтгэхийг хүсье. Бидэнтэй ярилцсанд баярлалаа.
Т.Мөнхжаргал
