Монгол хэлний дархлааг сэргээх, нийтийн хэлний боловсролыг дээшлүүлэх үүднээс Хэл бичгийн ухааны доктор, дэд профессор Д.Батжаргалын санаачилгаар Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн дэргэдэх Хэлний бодлогын үндэсний зөвлөлийн Ажлын алба, Хорин дөрвөн цаг мэдээллийн сайттай хамтран “Ардын дүрслэлийн хэл-21” уралдааныг зохион байгууллаа. Их эрдэмтэн, гавьяат багш, доктор, профессор Чой.Лувсанжавын нэрэмжит долоон сар үргэлжилсэн энэхүү уралдаанд 21 аймаг, есөн дүүргээс 80 орчим оролцогчдын 400 гаруй бүтээл ирүүлснээс хоёрдугаар шатанд 10 бүтээлийг шалгаруулжээ. Уралдааны Тэргүүн байранд сэтгүүлч Ч.Дашдэлэг, Дэд байранд Дархан-Уул аймгийн хүүхдийн номын ордны захирал, зохиолч Л.Мөнхбаатар, Гутгаар байранд зохиолч Н.Мандал тодорч цом, мөнгөн шагнал, 21 номын багцаар шагналаа. Харин тусгай байранд, Булган аймгийн харьяат, зохиолч С.Батжаргал, Соёмбо сонины сэтгүүлч, зохиолч Г.Баатарням, доктор Ц.Жаргалсайхан, Өвөрхангай аймгийн харьяат, зохиолч С.Товуудорж, Говь-Алтай аймгийн Дэлгэр сумын багш Х.Ивансан нар хүртлээ.
“Ардын дүрслэлийн хэл-21” уралдааны санаачлагч, Хэл бичгийн ухааны доктор, дэд профессор Д.Нацагдоржийн нэрэмжит шагналт зохиолч Д.Батжаргал:
Өнөөдөр олон бар давхацсан сайхан өдөр тохиож байна. Бар жилийн бар сарын бар өдөр уралдааны дүнгээ танилцуулж, шагналаа гардууллаа. Чой.Лувсанжав багш маань “Сэтгүүлч, зохиолч, бичигчдийн хэл сайжрахад хоёр ундарга хэрэгтэй. Нэг нь бичгийн зохиолын хэл, нөгөө нь өвгөдийн аманд байдаг хэл” гэж хэлж байсан. Ардын дүрслэлийн хэл гэдэг нүүдэлчин ардын оюун, сэтгэхүйгээс гарч ирсэн уран яруу дүрслэлийн хэл юм. Монгол хэлний гайхамшиг гэж энэ. Үүнийг одоо үед цахим болон нийтийн хэрэглээндээ нэвтрүүлэх хэрэгтэй. Цахим сүлжээнд Монгол үгийг буруу дуудах, жишээлбэл яацарцан, зовцорсон, орк гэх мэт этгээд үг ашиглаж байгаа нь Монгол хэлрүүгээ ус цацсан, ээжийнхээ өөдөөс нулимж байгаагаас ялгаагүй зүйл. Чой.Лувсанжав багш маань “Хэл бол салхи, бичиг бол мөр” хэмээн хэлсэн. Хэлээ тэмдэглэж үлдээхгүй бол салхи мэт хийсэж, үгэнд бичиж мөр болгон үлдээх үүднээс энэ уралдааныг зарласан. Тиймээс үүнийг цаашдаа үргэлжлүүлж, дэлгэрүүлэх болно.
Шүүгч, Монгол Улсын Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, зохиолч До.Цэнджав:
Монгол хэлний гайхамшигтай сайхан баялаг өв сан, түүний үндэс нь нүүдэлчин Монгол ахуй, малаа дагасан ухаан, хөдөө нутагт байгаа “Хагд өвс мэт” уугуул унаган хэл юм. Энэ хэлийг сэтгүүлч, зохиолчид ашиглаж, суралцвал хэлний өв баялаг асар их дээшилнэ. Ардын дүрслэлийн хэл гэх томьёолол, судлагдахууныг анх гаргасан доктор Д.Батжаргалын санаачилгаар өнөөдөр “Ардын дүрслэлийн хэл-21” уралдаан шилдэг бүтээлүүдээ шалгаруулсанд таатай байна. Монгол хэлний гайхамшгийг үргэлжлүүлж яваа доктор Д.Батжаргалдаа маш их баярлалаа, эзэн шиг эзэн нь байгаарай. Зөвхөн ардын дүрслэлийн хэлээр дагнасан бүтээл бий болгох хэрэгтэй.
Шүүгч, МУИС-ын “Утга зохиол, урлаг судлалын тэнхим”-ийн багш Г.Нарантунгалаг:
Одооны залуучууд Монгол хэлний яруу сайхнаа ашиглахгүй байна, ядуурсан байна гэж хүмүүс их ярьдаг. Харин энэ асуудал 19 дүгээр зууны үед ч яригдаж байсан. Тухайн үеийн залуучууд “Хятад хэлээр энэ үгийг гаргах боломжтой, Монгол хэлээр утга нь гарахгүй” гэж ярьдаг байж л дээ.Үүнийг зохиолч Ванчинбалын Инжиннаш “Энэ хүмүүс далайн хөвөөнд зогсоод, далай гүехэн гэж ярьж байгаатай адил” гэж хэлсэн байдаг. Оюутнуудын хувьд ардын дүрслэлийн хэлийг ашиглах нь бага болсон хэдий ч огт ашиглахгүй байгаа юм биш. Миний хувьд уралдааны хоёрдугаар шатыг шүүн явууллаа. Уралдаанд шалгарсан 10 бүтээлийг шүүгчдэд кодолж явуулсан. Түүнээс уран яруу Монгол хэлийг ашиглан, уран дүрсэлсэн бүтээлийг шалгарууллаа.
Тэргүүн байрын шагналт, сэтгүүлч Ч.Дашдэлэг:
“Ардын дүрслэлийн хэл-21” уралдааныг Монгол улс даяар зохион байгуулсанд баярлалаа. Миний хувьд уралдаан эхэлсэн цагаас хойш сонссон мэдсэн ардын дүрслэлээ явуулсаар байсан, ийнхүү тэргүүн байрт шалгарсандаа баяртай байна. Монголчууд үгийн арвин баялагтай, доктор Д.Батжаргал багш маань “Жирийн иргэд нь хүртэл эрдэмтэд шиг ярьдаг” гэж хэлсэн. Үүнтэй адил ардын хэлэнд гайхамшиг оршдог. Энэ бол Монгол хэлний гайхамшиг, товчхон утгаар гүн гүнзгий санааг илэрхийлж байна гэсэн үг. Жишээлбэл, Сэргэлэн дэнж гэх үгний цаана сэрүүн сайхан сэрвэлзсэн салхитай, айл зусахад тухтай газрыг ингэж хэлж байгаа юм.
Т.Мөнхжаргал
